ततोऽस्तमगमत् सूर्यः संध्यया प्रतिरञ्जितः। पूर्णचन्द्रप्रदीप्ता च क्षपा समतिवर्तत
मग सूर्य संध्याकाळी रंगून अस्ताला गेला आणि पूर्ण चंद्राच्या प्रकाशात रात्र सरली.
ततः स रामो हरिवाहिनीपति- र्विभीषणेन प्रतिनन्द्य सत्कृतः। सलक्ष्मणो यूथपयूथसंयुतः सुवेलपृष्ठे न्यवसद् यथासुखम्
नंतर राम, वानरसेनेचा प्रमुख, विभीषणाने आदराने स्वागत केल्यावर, लक्ष्मण आणि सर्व वानरप्रमुखांसह सुवेल डोंगराच्या उतारावर आरामात राहिला.
thumb|एकोनचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे एकोनचत्वारिंशः सर्गः ॥६-
आता श्रीमद्वाल्मिकी रामायणाच्या युद्धकांडातील एकोणचाळीसावा सर्ग ऐका.
तां रात्रिमुषितास्तत्र सुवेले हरियूथपाः। लङ्कायां ददृशुर्वीरा वनान्युपवनानि च
त्या रात्री सुवेल डोंगरावर काढून, शूर वानरप्रमुखांनी लंकेतील जंगलं आणि बागा पाहिल्या.
समसौम्यानि रम्याणि विशालान्यायतानि च। दृष्टिरम्याणि ते दृष्ट्वा बभूवुर्जातविस्मयाः
ती सर्व जंगलं सम, रम्य, विशाल आणि डोळ्यांना सुखावणारी होती; ती पाहून वानर आश्चर्यचकित झाले.
चम्पकाशोकबकुलशालतालसमाकुला। तमालवनसंछन्ना नागमालासमावृता
चंपक, अशोक, बकुळ, शाल, ताड यांच्या गर्दीत, तमाळाच्या बनांनी झाकलेली आणि नागमाळांनी वेढलेली होती.
हिन्तालैरर्जुनैर्नीपैः सप्तपर्णैः सुपुष्पितैः। तिलकैः कर्णिकारैश्च पाटलैश्च समन्ततः
हिंताळ, अर्जुन, निप, फुललेल्या सप्तपर्ण, तिलक, कर्णिकार आणि पाटलांनी सर्वत्र शोभलेली होती.
शुशुभे पुष्पिताग्रैश्च लतापरिगतैर्द्रुमैः। लङ्का बहुविधैर्दिव्यैर्यथेन्द्रस्यामरावती
फुलांनी बहरलेल्या वेलांनी वेढलेली, अनेक प्रकारच्या दिव्य झाडांनी सजलेली लंका, जणू इंद्राची अमरावतीच भासत होती.
विचित्रकुसुमोपेतै रक्तकोमलपल्लवैः। शाद्वलैश्च तथा नीलैश्चित्राभिर्वनराजिभिः
विविध रंगीबेरंगी फुलांनी, लाल कोवळ्या पानांनी, हिरव्या गवताने आणि निळ्या बनांनी ती शोभून दिसत होती.
गन्धाढ्यान्यतिरम्याणि पुष्पाणि च फलानि च। धारयन्त्यगमास्तत्र भूषणानीव मानवाः
तिथल्या झाडांना सुवासिक, अत्यंत रम्य फुलं आणि फळं लागली होती, जी वानरांनी माणसांसारखी दागिन्यांसारखी घातली.
तच्चैत्ररथसंकाशं मनोज्ञं नन्दनोपमम्। वनं सर्वर्तुकं रम्यं शुशुभे षट्पदायुतम्
ते वन चैत्ररथासारखे, नंदनवनासारखे, सर्व ऋतूंमध्ये सुंदर आणि मधमाशांनी गजबजलेले भासत होते.
दात्यूहकोयष्टिबकैर्नृत्यमानैश्च बर्हिणैः। रुतं परभृतानां च शुश्रुवे वननिर्झरे
दात्यूह, कोयष्टि, बक आणि नाचणाऱ्या मोरांनी, तसेच इतर पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने ते वन आणि त्यातील ओढे निनादत होते.
नित्यमत्तविहंगानि भ्रमराचरितानि च। कोकिलाकुलखण्डानि विहंगाभिरुतानि च
नेहमीच मस्त असलेले पक्षी, भुंगे फिरणारे, कोकिळांनी भरलेली गुच्छे, आणि पक्ष्यांच्या गाण्यांनी आसमंत गूंजत होता.
भृङ्गराजाधिगीतानि कुररस्वनितानि च। कोणालकविघुष्टानि सारसाभिरुतानि च। विविशुस्ते ततस्तानि वनान्युपवनानि च
भृंगराज पक्ष्यांची गाणी, कुरर पक्ष्यांचे आवाज, कोणाळकांचे बोल, आणि सारस पक्ष्यांचे स्वर आसमंतात घुमत होते; मग ते त्या वनात आणि उपवनात शिरले.
हृष्टाः प्रमुदिता वीरा हरयः कामरूपिणः। तेषां प्रविशतां तत्र वानराणां महौजसाम्
ते वीर वानर, जे हवे तसे रूप घेऊ शकतात, आनंदी आणि उत्साही होऊन, तिथे मोठ्या जोमाने शिरले.
पुष्पसंसर्गसुरभिर्ववौ घ्राणसुखोऽनिलः। अन्ये तु हरिवीराणां यूथान्निष्क्रम्य यूथपाः। सुग्रीवेणाभ्यनुज्ञाता लङ्कां जग्मुः पताकिनीम्
फुलांच्या सुगंधाने दरवळणारा, नाकाला सुखावणारा वारा वाहू लागला; आणि दुसरे काही वानरप्रमुख आपल्या सैन्यातून बाहेर पडून, सुग्रीवाच्या परवानगीने, ध्वज घेऊन लंकेकडे गेले.
वित्रासयन्तो विहगान् ग्लापयन्तो मृगद्विपान्। कम्पयन्तश्च तां लङ्कां नादैः स्वैर्नदतां वराः
पक्ष्यांना घाबरवत, हरणे आणि हत्ती थकवत, आणि आपल्या मोठ्या गर्जनांनी लंका हादरवत, ते बलवान वानर मोठ्याने गर्जना करू लागले.
कुर्वन्तस्ते महावेगा महीं चरणपीडिताम्। रजश्च सहसैवोर्ध्वं जगाम चरणोत्थितम्
ते वेगवान वानर आपल्या पायांनी जमिनीवर जोर देत होते, आणि त्यांच्या पावलांमुळे धूळ एकदम वर उडाली.
ऋक्षाः सिंहाश्च महिषा वारणाश्च मृगाः खगाः। तेन शब्देन वित्रस्ता जग्मुर्भीता दिशो दश
अस्वल, सिंह, म्हशी, हत्ती, हरणे आणि पक्षी, या आवाजाने घाबरून, दहा दिशांना पळाले.
शिखरं तु त्रिकूटस्य प्रांशु चैकं दिविस्पृशम्। समन्तात् पुष्पसंछन्नं महारजतसंनिभम्
त्रिकूट पर्वताचे उंच शिखर, आकाशाला भिडणारे, सर्वत्र फुलांनी आच्छादलेले, मोठ्या चांदीसारखे चमकत होते.
शतयोजनविस्तीर्णं विमलं चारुदर्शनम्। श्लक्ष्णं श्रीमन्महच्चैव दुष्प्रापं शकुनैरपि
शंभर योजन रुंद, निर्मळ आणि सुंदर दिसणारे, गुळगुळीत, तेजस्वी आणि विशाल, जिथपर्यंत पक्ष्यांनाही पोहोचणे कठीण होते.
मनसापि दुरारोहं किं पुनः कर्मणा जनैः। निविष्टा तस्य शिखरे लङ्का रावणपालिता
मनातही तिथे चढणे अशक्य, मग प्रत्यक्ष कृतीने तर सोडाच; त्या शिखरावर रावणाची लंका वसलेली होती.
दशयोजनविस्तीर्णा विंशद्योजनमायता। सा पुरी गोपुरैरुच्चैः पाण्डुराम्बुदसंनिभैः। काञ्चनेन च शालेन राजतेन च शोभते
ती नगरी दहा योजन रुंद आणि वीस योजन लांब, उंच गडकोटांनी, पांढऱ्या मेघांसारख्या मनोऱ्यांनी, आणि सोन्या-चांदीच्या भिंतींनी उजळून निघाली होती.
प्रासादैश्च विमानैश्च लङ्का परमभूषिता। घनैरिवातपापाये मध्यमं वैष्णवं पदम्
प्रासाद आणि विमानांनी सजलेली लंका, घन मेघांनी सूर्यापासून झाकलेली, मधल्या वैष्णव लोकासारखी भासत होती.
यस्यां स्तम्भसहस्रेण प्रासादः समलंकृतः। कैलासशिखराकारो दृश्यते खमिवोल्लिखन्
त्या नगरीत, हजार खांबांनी सजलेला एक प्रासाद, कैलास शिखरासारखा, आकाशाला छेदणारा भासत होता.
चैत्यः स राक्षसेन्द्रस्य बभूव पुरभूषणम्। शतेन रक्षसां नित्यं यः समग्रेण रक्ष्यते
राक्षसराजाचा तो चैत्य, नगरीचे भूषण झाले होते, आणि शंभर राक्षसांनी नेहमी पूर्णपणे राखला जात असे.
मनोज्ञां काञ्चनवतीं पर्वतैरुपशोभिताम्। नानाधातुविचित्रैश्च उद्यानैरुपशोभिताम्
त्याने एक मनोहारी, सोन्यासारखी, विविध धातूंच्या पर्वतांनी आणि अनेक बगिच्यांनी सजलेली नगरी पाहिली.
नानाविहगसंघुष्टां नानामृगनिषेविताम्। नानाकुसुमसम्पन्नां नानाराक्षससेविताम्
नानाविध पक्ष्यांनी गूंजणारी, अनेक प्राण्यांनी वावरलेली, विविध फुलांनी भरलेली, आणि अनेक राक्षसांनी सेविलेली ती नगरी होती.
तां समृद्धां समृद्धार्थां लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मणाग्रजः। रावणस्य पुरीं रामो ददर्श सह वानरैः
ती समृद्ध, वैभवशाली रावणाची नगरी, लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ राम वानरांसह पाहत होता.
तां महागृहसम्बाधां दृष्ट्वा लक्ष्मणपूर्वजः। नगरीं त्रिदिवप्रख्यां विस्मयं प्राप वीर्यवान्
ती मोठ्या घरांनी भरलेली, त्रिदिवासारखी भासणारी नगरी पाहून, वीर लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ आश्चर्यचकित झाला.