सर्वत्र कुशलं राजा वसिष्ठं प्रत्युदाहरत्। विश्वामित्रो महातेजा वसिष्ठं विनयान्वितम्
राजाने वसिष्ठांना सांगितले की सर्वत्र कुशल आहे. तेजस्वी विश्वामित्रांनी नम्र असलेल्या वसिष्ठांना संबोधले.
कृत्वा तौ सुचिरं कालं धर्मिष्ठौ ताः कथास्तदा। मुदा परमया युक्तौ प्रीयेतां तौ परस्परम्
दोघांनी बराच काळ धर्मयुक्त गोष्टी बोलून, परस्पर आनंदात रमले आणि एकमेकांच्या सहवासात सुख अनुभवले.
ततो वसिष्ठो भगवान् कथान्ते रघुनन्दन। विश्वामित्रमिदं वाक्यमुवाच प्रहसन्निव
कथा संपल्यावर, रघुकुळातील वंशज, भगवंत वसिष्ठांनी हसत-हसत विश्वामित्रांना हे शब्द सांगितले.
आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि बलस्यास्य महाबल। तव चैवाप्रमेयस्य यथार्हं सम्प्रतीच्छ मे
या बलाढ्य सैन्याचे आणि तुझ्या, ज्याची महती मोजता येणार नाही, योग्य आदरातिथ्य करण्याची माझी इच्छा आहे. कृपया माझ्याकडून जे योग्य आहे ते स्वीकार.
सत्क्रियां हि भवानेतां प्रतीच्छतु मया कृताम्। राजंस्त्वमतिथिश्रेष्ठः पूजनीयः प्रयत्नतः
मी तुझ्यासाठी जो सन्मान तयार केला आहे तो स्वीकार. तू अतिथीमध्ये श्रेष्ठ आहेस, राजा, आणि तुला मनापासून पूजावे लागेल.
एवमुक्तो वसिष्ठेन विश्वामित्रो महामतिः। कृतमित्यब्रवीद् राजा पूजावाक्येन मे त्वया
वसिष्ठांनी असे सांगितल्यावर, महाबुद्धी विश्वामित्र राजाने उत्तर दिले, 'तुझ्या स्वागताच्या शब्दांनी माझा सन्मान झाला.'
फलमूलेन भगवन् विद्यते यत् तवाश्रमे। पाद्येनाचमनीयेन भगवद्दर्शनेन च
भगवंत, तुझ्या आश्रमात जे फळ-मुळे मिळतात, पाय धुण्याचे पाणी, पिण्याचे पाणी आणि तुझे दर्शन —
सर्वथा च महाप्राज्ञ पूजार्हेण सुपूजितः। नमस्तेऽस्तु गमिष्यामि मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा
महाज्ञानी, मला योग्य तेवढा सन्मान मिळाला आहे. तुला नमस्कार करतो आणि आता निघतो. मैत्रीपूर्ण नजरेने माझ्याकडे पाहा.
एवं ब्रुवन्तं राजानं वसिष्ठं पुनरेव हि। न्यमन्त्रयत धर्मात्मा पुनः पुनरुदारधीः
राजा असे बोलल्यानंतर, धर्मात्मा आणि उदार मनाच्या वसिष्ठांनी पुन्हा पुन्हा त्यांना आग्रह केला.
बाढमित्येव गाधेयो वसिष्ठं प्रत्युवाच ह। यथाप्रियं भगवतस्तथास्तु मुनिपुंगव
गाधीपुत्राने वसिष्ठांना उत्तर दिले, 'ठीक आहे! भगवंतास जसे आवडेल तसेच होवो, हे मुनीमध्ये श्रेष्ठ.'
एवमुक्तस्तथा तेन वसिष्ठो जपतां वरः। आजुहाव ततः प्रीतः कल्माषीं धूतकल्मषाम्
असे उत्तर मिळाल्यावर, जप करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या वसिष्ठांनी आनंदाने पापरहित कल्माषीला बोलावले.
एह्येहि शबले क्षिप्रं शृणु चापि वचो मम। सबलस्यास्य राजर्षेः कर्तुं व्यवसितोऽस्म्यहम्। भोजनेन महार्हेण सत्कारं संविधत्स्व मे
शबले, लवकर ये आणि माझे बोल ऐक. या राजर्षीसाठी उत्तम भोजन व सन्मान करण्याचा मी निर्धार केला आहे, ते माझ्यासाठी करून दे.
यस्य यस्य यथाकामं षड्रसेष्वभिपूजितम्। तत् सर्वं कामधुग् दिव्ये अभिवर्ष कृते मम
प्रत्येकाच्या इच्छेनुसार, सहा रसांनी युक्त आणि योग्य सन्मानासह, हे दिव्य कामधेनू, सर्व काही माझ्यासाठी वर्षाव कर.
रसेनान्नेन पानेन लेह्यचोष्येण संयुतम्। अन्नानां निचयं सर्वं सृजस्व शबले त्वर
शबले, लवकर सर्व प्रकारचं रुचकर जेवण, पाणी, चाटायचं, शोषायचं, तूप, दूध, दुधाचे पदार्थ, आणि द्रव्यांनी युक्त असं अन्न तयार कर.
thumb| त्रिपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे त्रिपञ्चाशः सर्गः ॥१-
श्रीवाल्मीकि रामायणाच्या बालकांडातील त्रिपंचाशितम सर्ग ऐका.
एवमुक्ता वसिष्ठेन शबला शत्रुसूदन। विदधे कामधुक् कामान् यस्य यस्येप्सितं यथा
वसिष्ठांनी असं सांगितल्यावर, इच्छा पूर्ण करणारी शबला प्रत्येकाला त्याच्या मनासारखं हवं तसं सर्व काही पुरवू लागली.
इक्षून् मधूंस्तथा लाजान् मैरेयांश्च वरासवान्। पानानि च महार्हाणि भक्ष्यांश्चोच्चावचानपि
तीनं ऊस, मध, लाह्या, उत्तम मद्य, द्राक्षारस, महागडी पेये आणि साधी-उत्तम अशी सर्व प्रकारची खाण्याची पदार्थं निर्माण केली.
उष्णाढ्यस्यौदनस्यात्र राशयः पर्वतोपमाः। मृष्टान्यन्नानि सूपांश्च दधिकुल्यास्तथैव च
तेथे डोंगरासारखे गरम, मऊ शिजवलेलं भाताचे ढीग, स्वादिष्ट भाजी, सूप आणि दह्याचे मोठाले साठे दिसू लागले.
नानास्वादुरसानां च खाण्डवानां तथैव च। भोजनानि सुपूर्णानि गौडानि च सहस्रशः
विविध चवीचे, रसाचे पदार्थ, मिठाई, गुळाचे हजारो भरगच्च ताटं तयार झाली.
सर्वमासीत् सुसंतुष्टं हृष्टपुष्टजनायुतम्। विश्वामित्रबलं राम वसिष्ठेन सुतर्पितम्
सगळीकडे समाधान आणि आनंदी, तृप्त लोक भरले होते; वसिष्ठांनी विश्वामित्राच्या सैन्याचं पूर्ण समाधान केलं, हे राम.
विश्वामित्रो हि राजर्षिर्हृष्टपुष्टस्तदाभवत्। सान्तःपुरवरो राजा सब्राह्मणपुरोहितः
तेव्हा राजर्षी विश्वामित्र, आपलं घराणं, पुरोहित आणि नोकरांसह, आनंदी आणि तृप्त झाले.
सामात्यो मन्त्रिसहितः सभृत्यः पूजितस्तदा। युक्तः परमहर्षेण वसिष्ठमिदमब्रवीत्
मंत्री आणि सेवकांसह सन्मान मिळाल्यावर, अत्यंत आनंदाने विश्वामित्रांनी वसिष्ठांना म्हणाले.
पूजितोऽहं त्वया ब्रह्मन् पूजार्हेण सुसत्कृतः। श्रूयतामभिधास्यामि वाक्यं वाक्यविशारद
ब्राह्मण, तू मला योग्य मानाने आदर दिलास; आता मी बोलतोय, शब्दांचा जाणकार, ऐक.
गवां शतसहस्रेण दीयतां शबला मम। रत्नं हि भगवन्नेतद् रत्नहारी च पार्थिवः
मला शबला दे, त्याबदल्यात मी तुला एक लाख गायी देतो; कारण ही गाय खरोखर रत्न आहे, आणि राजा रत्न गोळा करतो.
तस्मान्मे शबलां देहि ममैषा धर्मतो द्विज। एवमुक्तस्तु भगवान् वसिष्ठो मुनिपुंगवः
म्हणून द्विजा, मला शबला धर्माने दे; असं म्हटल्यावर वसिष्ठ ऋषी उत्तर देऊ लागले.
विश्वामित्रेण धर्मात्मा प्रत्युवाच महीपतिम्। नाहं शतसहस्रेण नापि कोटिशतैर्गवाम्
धर्मात्मा वसिष्ठांनी विश्वामित्र राजाला उत्तर दिलं: मी शबला एक लाख गायींना किंवा कोट्यवधी गायींना सुद्धा देणार नाही.
राजन् दास्यामि शबलां राशिभी रजतस्य वा। न परित्यागमर्हेयं मत्सकाशादरिंदम
राजा, मी शबला रुप्याच्या राशींसाठी सुद्धा देणार नाही; मी तिला सोडू शकत नाही, हे शत्रूंचा पराभव करणारा.
शाश्वती शबला मह्यं कीर्तिरात्मवतो यथा। अस्यां हव्यं च कव्यं च प्राणयात्रा तथैव च
शबला कायम माझीच आहे, जशी सद्गुणी माणसाची कीर्ती असते; तिच्यामुळेच मला देव-ऋषींसाठी हवन, आणि माझ्या उपजीविकेची साधनं मिळतात.
आयत्तमग्निहोत्रं च बलिर्होमस्तथैव च। स्वाहाकारवषट्कारौ विद्याश्च विविधास्तथा
तिच्यामुळेच अग्निहोत्र, बळी, होम, स्वाहा- वषट्कार, आणि विविध विद्या चालतात.
आयत्तमत्र राजर्षे सर्वमेतन्न संशयः। सर्वस्वमेतत् सत्येन मम तुष्टिकरी तथा
राजर्षी, हे सगळं तिच्यावर अवलंबून आहे—यात शंका नाही; तीच माझं सर्वस्व आहे, माझ्या समाधानाचं आणि सत्याचं कारण आहे.