गजानां दशसाहस्रं रथानामयुतं तथा। हयानामयुते द्वे च साग्रकोटिश्च रक्षसाम्
दहा हजार हत्ती, एक लाख रथ, दोन लाख घोडे आणि एक कोटीपेक्षा जास्त राक्षस तिथे आहेत.
विक्रान्ता बलवन्तश्च संयुगेष्वाततायिनः। इष्टा राक्षसराजस्य नित्यमेते निशाचराः
हे निशाचर राक्षस, राक्षसराजाला नेहमी प्रिय असलेले, शूर, बलवान आणि युद्धात कुशल आहेत.
एकैकस्यात्र युद्धार्थे राक्षसस्य विशाम्पते। परीवारः सहस्राणां सहस्रमुपतिष्ठते
इथे प्रत्येक राक्षसासाठी, राजन, एक हजार हजारांचा मोठा ताफा युद्धासाठी सज्ज आहे.
एतां प्रवृत्तिं लङ्कायां मन्त्रिप्रोक्तां विभीषणः। एवमुक्त्वा महाबाहू राक्षसांस्तानदर्शयत्
मंत्र्यांनी सांगितलेली ही लंकेची माहिती विभीषणाने सांगितली आणि मग त्या राक्षसांना दाखवले.
लङ्कायां सचिवैः सर्वं रामाय प्रत्यवेदयत्। रामं कमलपत्राक्षमिदमुत्तरमब्रवीत्
त्याने लंकेबद्दलची सर्व माहिती आपल्या मंत्र्यांसह रामाला सांगितली आणि कमळासारख्या डोळ्यांच्या रामाला पुढील शब्द म्हणाला.
रावणावरजः श्रीमान् रामप्रियचिकीर्षया। कुबेरं तु यदा राम रावणः प्रतियुद्ध्यति
रावणाचा तेजस्वी धाकटा भाऊ, तुझ्या मनासारखे करण्याच्या इच्छेने, हे सांगितले: 'राम, जेव्हा रावणाने कुबेराशी युद्ध केले—'
षष्टिः शतसहस्राणि तदा निर्यान्ति राक्षसाः। पराक्रमेण वीर्येण तेजसा सत्त्वगौरवात्। सदृशा ह्यत्र दर्पेण रावणस्य दुरात्मनः
त्या वेळी साठ लक्ष राक्षस बाहेर पडले, जे पराक्रम, सामर्थ्य, तेज आणि गर्व यामध्ये रावणासारखेच होते.
अत्र मन्युर्न कर्तव्यः कोपये त्वां न भीषये। समर्थो ह्यसि वीर्येण सुराणामपि निग्रहे
यामुळे तुला राग येऊ नये किंवा भीती वाटू नये; मी तुला घाबरवू इच्छित नाही. तुझ्या सामर्थ्याने तर देवांनाही जिंकू शकतोस.
तद्भवांश्चतुरङ्गेण बलेन महता वृतम्। व्यूह्येदं वानरानीकं निर्मथिष्यसि रावणम्
म्हणून, तुझ्या मोठ्या चतुरंग सैन्याने वेढून, हे वानरांचे सैन्य नीट मांड आणि तू रावणाचा नाश करशील.
रावणावरजे वाक्यमेवं ब्रुवति राघवः। शत्रूणां प्रतिघातार्थमिदं वचनमब्रवीत्
रावणाच्या धाकट्या भावाने असे बोलताच, राघवाने शत्रूंचा पराभव करण्याच्या हेतूने हे उत्तर दिले.
पूर्वद्वारं तु लङ्काया नीलो वानरपुङ्गवः। प्रहस्तं प्रतियोद्धा स्याद् वानरैर्बहुभिर्वृतः
लंकेच्या पूर्व दरवाजावर, वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला नील, अनेक वानरांसह प्रहस्ताचा सामना करेल.
अङ्गदो वालिपुत्रस्तु बलेन महता वृतः। दक्षिणे बाधतां द्वारे महापार्श्वमहोदरौ
वालिपुत्र अंगद मोठ्या सैन्यासह, दक्षिण दरवाजावर महापार्श्व आणि महोदरावर हल्ला करेल.
हनूमान् पश्चिमद्वारं निष्पीड्य पवनात्मजः। प्रविशत्वप्रमेयात्मा बहुभिः कपिभिर्वृतः
पवनपुत्र हनुमान, अमाप शक्तीचा, पश्चिम दरवाजावर जोर देऊन, अनेक वानरांसह आत प्रवेश करेल.
दैत्यदानवसङ्घानामृषीणां च महात्मनाम्। विप्रकारप्रियः क्षुद्रो वरदानबलान्वितः
जो दैत्य, दानव आणि मोठ्या ऋषींच्या समूहांना त्रास देण्यात आनंद मानतो, आणि वरदानांच्या शक्तीने युक्त असूनही क्षुद्र आहे—
परिक्रमति यः सर्वान् लोकान् संतापयन् प्रजाः। तस्याहं राक्षसेन्द्रस्य स्वयमेव वधे धृतः
जो सर्व लोकांमध्ये फिरून प्रजांना त्रास देतो—त्या राक्षसांच्या राजाचा वध करण्याचा मी स्वतः निश्चय केला आहे.
उत्तरं नगरद्वारमहं सौमित्रिणा सह। निपीड्याभिप्रवेक्ष्यामि सबलो यत्र रावणः
मी सौमित्रीसह, माझ्या सैन्यासोबत, ज्या ठिकाणी रावण आहे त्या उत्तर दरवाजावर जोर देऊन आत प्रवेश करीन.
वानरेन्द्रश्च बलवानृक्षराजश्च वीर्यवान्। राक्षसेन्द्रानुजश्चैव गुल्मे भवतु मध्यमे
बलवान वानरराज, शूर भल्लूकराज आणि राक्षसराजाचा धाकटा भाऊ हे तिघेही मध्य गटात असू द्या.
न चैव मानुषं रूपं कार्यं हरिभिराहवे। एषा भवतु नः संज्ञा युद्धेऽस्मिन् वानरे बले
युद्धात वानरांनी माणसाचं रूप घेऊ नये; हेच आपलं या वानर सैन्यातील खूण ठरू द्या.
वानरा एव नश्चिह्नं स्वजनेऽस्मिन् भविष्यति। वयं तु मानुषेणैव सप्त योत्स्यामहे परान्
या युद्धात आपल्यातलीच खूण म्हणजे आपण वानर असणं; पण आपण सातजण मात्र माणसाच्या रूपात शत्रूशी लढू.
अहमेव सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन महौजसा। आत्मना पञ्चमश्चायं सखा मम विभीषणः
मी स्वतः, माझा तेजस्वी भाऊ लक्ष्मण, आणि माझा मित्र विभीषण — हा पाचवा — असे आम्ही एकत्र आहोत.
स रामः कृत्यसिद्ध्यर्थमेवमुक्त्वा विभीषणम्। सुवेलारोहणे बुद्धिं चकार मतिमान् प्रभुः। रमणीयतरं दृष्ट्वा सुवेलस्य गिरेस्तटम्
रामाने कार्यसिद्धीसाठी विभीषणाला असे सांगून, सुंदर अशा सुवेल पर्वताच्या उतारावर चढायचं ठरवलं.
thumb|अष्टात्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे अष्टात्रिंशः सर्गः ॥६-
आता एकतीसाव्या अध्यायाचं ऐका.
स तु कृत्वा सुवेलस्य मतिमारोहणं प्रति। लक्ष्मणानुगतो रामः सुग्रीवमिदमब्रवीत्
सुवेल पर्वतावर चढायचं ठरवून, लक्ष्मणासह रामाने सुग्रीवाला असे सांगितले.
विभीषणं च धर्मज्ञमनुरक्तं निशाचरम्। मन्त्रज्ञं च विधिज्ञं च श्लक्ष्णया परया गिरा
रामाने धर्म जाणणारा, आपल्यावर प्रेम करणारा, मंत्र जाणणारा आणि नीती जाणणारा असा विभीषणाशी गोड आणि उत्तम शब्दांत संवाद साधला.
सुवेलं साधु शैलेन्द्रमिमं धातुशतैश्चितम्। अध्यारोहामहे सर्वे वत्स्यामोऽत्र निशामिमाम्
चला, आपण सगळे मिळून या सुवेल नावाच्या सुंदर पर्वतावर, जो शेकडो खनिजांनी सजलेला आहे, चढू आणि ही रात्र इथेच घालवू.
लङ्कां चालोकयिष्यामो निलयं तस्य रक्षसः। येन मे मरणान्ताय हृता भार्या दुरात्मना
आपण लंकेकडेही पाहू, जिथे त्या दुष्ट राक्षसानं माझी पत्नी पळवली आणि ज्यामुळे त्याचा मृत्यू निश्चित झाला.
येन धर्मो न विज्ञातो न वृत्तं न कुलं तथा। राक्षस्या नीचया बुद्ध्या येन तद् गर्हितं कृतम्
ज्याला धर्म, चांगलं वर्तन किंवा कुळ याचा काहीही पत्ता नाही, आणि ज्याने नीच बुद्धीने तो निंदनीय कृत्य केलं —
तस्मिन् मे वर्तते रोषः कीर्तिते राक्षसाधमे। यस्यापराधान्नीचस्य वधं द्रक्ष्यामि रक्षसाम्
त्या नीच राक्षसाचं नाव घेतलं की माझ्या मनात राग येतो; त्याच्या अपराधामुळे मी राक्षसांचा नाश पाहीन.
एको हि कुरुते पापं कालपाशवशं गतः। नीचेनात्मापचारेण कुलं तेन विनश्यति
जेव्हा एखादा, काळाच्या फेऱ्यात सापडून, पाप करतो, तेव्हा त्याच्या नीच वागण्यामुळे संपूर्ण कुळाचा नाश होतो.
एवं सम्मन्त्रयन् नेव सक्रोधो रावणं प्रति। रामः सुवेलं वासाय चित्रसानुमुपारुहत्
असं विचार करत असूनही, रावणावर राग न धरता, रामाने सुवेल पर्वताच्या रंगीबेरंगी शिखरावर निवासासाठी चढाई केली.