अर्चितं सततं यत्नाद् गन्धमाल्यैर्मया तव। इदं ते मत्प्रियं वीर धनुः काञ्चनभूषितम्
हे वीर, मी नेहमी तुझ्यासाठी सुगंध आणि फुलांनी जपलेलं, हे सोन्याने मढवलेलं धनुष्य, माझ्या आवडीचं आहे आणि आता ते तुला अर्पण करते.
पित्रा दशरथेन त्वं श्वशुरेण ममानघ। सर्वैश्च पितृभिः सार्धं नूनं स्वर्गे समागतः
निर्दोषा, तू नक्कीच माझ्या सासऱ्यांबरोबर, दशरथ राजासह आणि सर्व पितरांसह स्वर्गात एकत्र झाला असशील.
दिवि नक्षत्रभूतं च महत्कर्मकृतं तथा। पुण्यं राजर्षिवंशं त्वमात्मनः समुपेक्षसे
स्वर्गातल्या नक्षत्रांसारखा, मोठ्या कर्मांनी प्रसिद्ध असलेला, तुझा पुण्यवान राजवंश, तू दुर्लक्ष करतोस.
किं मां न प्रेक्षसे राजन् किं वा न प्रतिभाषसे। बालां बालेन सम्प्राप्तां भार्यां मां सहचारिणीम्
राजा, मी तुझ्याकडे बघतेय, बोलतेय, पण तू का मला पाहत नाहीस, का बोलत नाहीस? मी तुझ्या तारुण्यात आलेली, तुझी सोबती असलेली पत्नी आहे.
संश्रुतं गृह्णता पाणिं चरिष्यामीति यत् त्वया। स्मर तन्नाम काकुत्स्थ नय मामपि दुःखिताम्
काकुत्स्था, तू माझा हात धरताना 'तुझ्यासोबत राहीन' असं वचन दिलं होतंस, ते आठव. आता या दुःखात असलेल्या मलाही घेऊन चल.
कस्मान्मामपहाय त्वं गतो गतिमतां वर। अस्माल्लोकादमुं लोकं त्यक्त्वा मामपि दुःखिताम्
ऊर्जावानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, या जगातून त्या जगात जाताना, तू मला का मागे सोडलंस? मला दुःखात टाकून का गेलास?
कल्याणै रुचिरं गात्रं परिष्वक्तं मयैव तु। क्रव्यादैस्तच्छरीरं ते नूनं विपरिकृष्यते
हे सुंदर शरीर, जे मी प्रेमाने फक्त मीच मिठीत घेतलं होतं, ते आता नक्कीच जंगली जनावरांनी फाडलं जात असेल.
अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्टवानाप्तदक्षिणैः। अग्निहोत्रेण संस्कारं केन त्वं न तु लप्स्यसे
तू अग्निष्टोमासारख्या मोठ्या यज्ञांत भरपूर दान दिलं आहेस, पण आता तुझ्या अंत्यसंस्कारासाठी अग्निहोत्र कोण करणार?
प्रव्रज्यामुपपन्नानां त्रयाणामेकमागतम्। परिप्रेक्ष्यति कौसल्या लक्ष्मणं शोकलालसा
तीन जण वनवासाला गेले, त्यातला फक्त लक्ष्मण परत येईल, आणि दुःखाने व्याकुळ कौसल्या त्याच्याकडे पाहत राहील.
स तस्याः परिपृच्छन्त्या वधं मित्रबलस्य ते। तव चाख्यास्यते नूनं निशायां राक्षसैर्वधम्
ती जेव्हा तुझ्या मित्रांच्या सैन्याच्या विनाशाबद्दल विचारेल, तेव्हा तो नक्कीच रात्री तिला राक्षसांनी तुझा वध कसा केला ते सांगेल.
सा त्वां सुप्तं हतं ज्ञात्वा मां च रक्षोगृहं गताम्। हृदयेनावदीर्णेन न भविष्यति राघव
तुला झोपेत मारलं गेलं आणि मला राक्षसांच्या घरात नेलं, हे समजल्यावर, राघवा, तिचं मन तुटून ती जगू शकणार नाही.
मम हेतोरनार्याया अनघः पार्थिवात्मजः। रामः सागरमुत्तीर्य वीर्यवान् गोष्पदे हतः
माझ्या कारणामुळे, मी अश्रेष्ठ असताना, निष्पाप राजपुत्र राम, ज्याने आपल्या पराक्रमाने समुद्र ओलांडला, तो गायीच्या पावलात पाणी साचावं तसा मारला गेला.
अहं दाशरथेनोढा मोहात् स्वकुलपांसनी। आर्यपुत्रस्य रामस्य भार्या मृत्युरजायत
मी दाशरथीशी अज्ञानाने लग्न केलं आणि माझ्या घराचं कलंक झाले; आर्यपुत्र रामाची पत्नी म्हणून मीच त्याच्या मृत्यूचं कारण ठरले.
नूनमन्यां मया जातिं वारितं दानमुत्तमम्। याहमद्यैव शोचामि भार्या सर्वातिथेरिह
नक्कीच मी मागच्या जन्मी कोणतं तरी मोठं दान किंवा पुण्य थांबवलं असावं, म्हणून आज मी सर्वश्रेष्ठ पाहुण्याची पत्नी असूनही दुःखात आहे.
साधु घातय मां क्षिप्रं रामस्योपरि रावण। समानय पतिं पत्न्या कुरु कल्याणमुत्तमम्
रावणा, मला लवकर रामाच्या शरीराजवळ ठार मार, पती-पत्नीचं एकत्रीकरण कर आणि त्यांना सर्वश्रेष्ठ कल्याण मिळू दे.
इतीव दुःखसंतप्ता विललापायतेक्षणा। भर्तुः शिरो धनुश्चैव ददर्श जनकात्मजा
दुःखाने व्याकुळ होऊन, मोठ्या डोळ्यांची जानकनंदिनी अशा प्रकारे रडत होती आणि तिने आपल्या पतीचं डोकं आणि धनुष्य पाहिलं.
एवं लालप्यमानायां सीतायां तत्र राक्षसः। अभिचक्राम भर्तारमनीकस्थः कृताञ्जलिः
सीता अशा प्रकारे दुःख करत असताना, तो राक्षस तिच्या पतीजवळ गेला आणि हात जोडून समोर उभा राहिला.
विजयस्वार्यपुत्रेति सोऽभिवाद्य प्रसाद्य च। न्यवेदयदनुप्राप्तं प्रहस्तं वाहिनीपतिम्
त्याने 'विजय मिळव, आर्यपुत्रा' असं नम्रपणे म्हणत आदर दाखवला आणि सैन्यप्रमुख प्रहस्त आला आहे, असं कळवलं.
अमात्यैः सहितः सर्वैः प्रहस्तस्त्वामुपस्थितः। तेन दर्शनकामेन अहं प्रस्थापितः प्रभो
प्रहस्त सर्व मंत्र्यांसह तुझ्याकडे आला आहे; तो तुझी भेट घेण्याची इच्छा ठेवतो म्हणून मला इथे पाठवलं आहे, प्रभो.
नूनमस्ति महाराज राजभावात् क्षमान्वित। किंचिदात्ययिकं कार्यं तेषां त्वं दर्शनं कुरु
हे महाराजा, नक्कीच काही महत्त्वाचं आणि राजाला शोभणारं, संयम आवश्यक असं काम आहे; त्यांना भेट देणं योग्य ठरेल.
एतच्छ्रुत्वा दशग्रीवो राक्षसप्रतिवेदितम्। अशोकवनिकां त्यक्त्वा मन्त्रिणां दर्शनं ययौ
राक्षसाने दिलेला हा संदेश ऐकून, दशग्रीवाने अशोकवन सोडलं आणि मंत्र्यांची भेट घेण्यासाठी गेला.
स तु सर्वं समर्थ्यैव मन्त्रिभिः कृत्यमात्मनः। सभां प्रविश्य विदधे विदित्वा रामविक्रमम्
आपल्या सर्व कृत्यांचा मंत्र्यांसोबत विचार करून, रामाचा पराक्रम जाणून, त्याने सभेत प्रवेश केला आणि योग्य व्यवस्था केली.
अन्तर्धानं तु तच्छीर्षं तच्च कार्मुकमुत्तमम्। जगाम रावणस्यैव निर्याणसमनन्तरम्
रावण तिथून निघून गेल्यावर लगेचच ते डोकं आणि ते उत्तम धनुष्य अदृश्य झालं.
राक्षसेन्द्रस्तु तैः सार्धं मन्त्रिभिर्भीमविक्रमैः। समर्थयामास तदा रामकार्यविनिश्चयम्
राक्षसांचा राजा आपल्या भयंकर पराक्रमी मंत्र्यांसह बसून, रामाच्या बाबतीत काय करावं याचा विचार करू लागला.
अविदूरस्थितान् सर्वान् बलाध्यक्षान् हितैषिणः। अब्रवीत् कालसदृशं रावणो राक्षसाधिपः
राक्षसांचा राजा रावण जवळ उभ्या असलेल्या सर्व सैन्यप्रमुखांना, जे त्याचे हितचिंतक होते, मृत्यूसारख्या कठोर शब्दांत संबोधू लागला.
शीघ्रं भेरीनिनादेन स्फुटं कोणाहतेन मे। समानयध्वं सैन्यानि वक्तव्यं च न कारणम्
लवकर, कोपऱ्यातून मोठ्या आवाजात आणि स्पष्टपणे रणडंका वाजवा आणि सर्व सैन्य गोळा करा; कारण सांगायची गरज नाही.
ततस्तथेति प्रतिगृह्य तद्वच- स्तदैव दूताः सहसा महद् बलम्। समानयंश्चैव समागतं च न्यवेदयन् भर्तरि युद्धकाङ्क्षिणि
त्यावर 'तसेच होईल' असे म्हणून दूतांनी ताबडतोब मोठे सैन्य एकत्र केले आणि युद्धाची इच्छा असलेल्या आपल्या स्वामीला, जे जमले आहेत आणि जे येत आहेत, त्यांची माहिती दिली.
thumb|त्रयस्त्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे त्रयस्त्रिंशः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील त्रयस्त्रिंश सर्ग (तीसाव्या तिसऱ्या अध्यायाचे) ऐका.
सीतां तु मोहितां दृष्ट्वा सरमा नाम राक्षसी। आससादाथ वैदेहीं प्रियां प्रणयिनी सखीम्
सीता मोहात पडलेली पाहून सरमा नावाची एक राक्षसी, वैदेही या प्रिय आणि निष्ठावान सखीला मैत्रिणीसारखी जवळ गेली.
मोहितां राक्षसेन्द्रेण सीतां परमदुःखिताम्। आश्वासयामास तदा सरमा मृदुभाषिणी
राक्षसांचा राजा रावण याने फसविलेल्या आणि अतिशय दुःखी असलेल्या सीतेला, मृदू बोलणारी सरमा त्या वेळी धीर देऊ लागली.