पट्टिशान् परिघांश्चक्रानृष्टीन् दण्डान् महायुधान्। बाणजालानि शूलानि भास्वरान् कूटमुद्गरान्
तलवारी, लोखंडी गदा, चक्र, भाले, दंड, मोठी शस्त्रे, बाणांचा वर्षाव, तेजस्वी शूल आणि काटेरी गदा यांचा वापर केला.
यष्टीश्च तोमरान् प्रासांश्चक्राणि मुसलानि च। उद्यम्योद्यम्य रक्षोभिर्वानरेषु निपातिताः
काठ्या, तोमर, भाले, चक्रे आणि मुसळे—राक्षसांनी ती सतत उचलून वानरांवर बरसवली.
अथ सुप्तस्य रामस्य प्रहस्तेन प्रमाथिना। असक्तं कृतहस्तेन शिरश्छिन्नं महासिना
मग राम झोपेत असताना, प्रहस्त या संहारकाने, स्थिर हाताने आणि मोठ्या तलवारीने, कुठलाही प्रतिकार न होता त्याचे डोके छाटले.
विभीषणः समुत्पत्य निगृहीतो यदृच्छया। दिशः प्रव्राजितः सैन्यैर्लक्ष्मणः प्लवगैः सह
विभीषण उडी मारून उठला, पण योगायोगाने पकडला गेला आणि सैन्यांनी त्याला, लक्ष्मणासह व वानरांसह, सर्व दिशांना हाकलून लावले.
सुग्रीवो ग्रीवया सीते भग्नया प्लवगाधिपः। निरस्तहनुकः सीते हनूमान् राक्षसैर्हतः
सीते, वानरांचा राजा सुग्रीव याची मान मोडली गेली; आणि हनुमान, ज्याचा हनू तुटला, तो राक्षसांनी मारला.
जाम्बवानथ जानुभ्यामुत्पतन् निहतो युधि। पट्टिशैर्बहुभिश्छिन्नो निकृत्तः पादपो यथा
मग जांबवान, गुडघ्यांवरून उठून, युद्धात अनेक पट्टिशांनी तुकडे तुकडे झाला, जणू एखादे झाड छाटून पडले.
मैन्दश्च द्विविदश्चोभौ तौ वानरवरर्षभौ। निःश्वसन्तौ रुदन्तौ च रुधिरेण परिप्लुतौ
मैंद आणि द्विविद हे दोघे वानरांत श्रेष्ठ, जोरात श्वास घेत रडत पडले होते, रक्ताने माखलेले.
असिना व्यायतौ छिन्नौ मध्ये ह्यरिनिषूदनौ। अनुश्वसिति मेदिन्यां पनसः पनसो यथा
शत्रूंचा नाश करणारे ते दोघे, कमरेतून तलवारीने छाटले गेले, जमिनीवर पडून धापा टाकत होते, जणू फाटलेली फणसाची झाडे.
नाराचैर्बहुभिश्छिन्नः शेते दर्यां दरीमुखः। कुमुदस्तु महातेजा निष्कूजन् सायकैर्हतः
दारिमुख अनेक लोखंडी बाणांनी छाटला जाऊन खंदकात पडला आहे; तेजस्वी कुमुद बाणांनी घायाळ होऊन शांत झाला आहे.
हरयो मथिता नागै रथजालैस्तथापरे। शयाना मृदितास्तत्र वायुवेगैरिवाम्बुदाः
वानरांना हत्तीने चिरडले, काहींना रथांनी तुडवले; ते सर्व तिथे पडले होते, जणू वाऱ्याच्या वेगाने ढग उडून गेले.
प्रसृताश्च परे त्रस्ता हन्यमाना जघन्यतः। अनुद्रुतास्तु रक्षोभिः सिंहैरिव महाद्विपाः
काही जण घाबरून पळू लागले, त्यांना मागून राक्षसांनी सिंह जसा मोठ्या हत्तींचा पाठलाग करतो तसा पाठलाग करून मारले.
सागरे पतिताः केचित् केचिद् गगनमाश्रिताः। ऋक्षा वृक्षानुपारूढा वानरीं वृत्तिमाश्रिताः
काही समुद्रात पडले, काही आकाशात गेले; अस्वलांनी वानरांसारखे झाडांवर चढून आपला जीव वाचवला.
सागरस्य च तीरेषु शैलेषु च वनेषु च। पिङ्गलास्ते विरूपाक्षै राक्षसैर्बहवो हताः
समुद्राच्या काठावर, डोंगरांमध्ये आणि जंगलात, अनेक पिंगट वानरांना विकृत डोळ्यांच्या राक्षसांनी ठार मारले.
एवं तव हतो भर्ता ससैन्यो मम सेनया। क्षतजार्द्रं रजोध्वस्तमिदं चास्याहृतं शिरः
तुझा नवरा आणि त्याची सेना माझ्या सैन्याने मारली; त्याचे रक्ताने भिजलेले, धुळीने माखलेले हे डोके इथे आणले आहे.
ततः परमदुर्धर्षो रावणो राक्षसेश्वरः। सीतायामुपशृण्वन्त्यां राक्षसीमिदमब्रवीत्
मग अत्यंत भयंकर असा राक्षसांचा राजा रावण, सीता ऐकत असताना, त्या राक्षसीला असे म्हणाला.
राक्षसं क्रूरकर्माणं विद्युज्जिह्वं समानय। येन तद्राघवशिरः संग्रामात् स्वयमाहृतम्
क्रूर कृत्य करणारा, युद्धातून स्वतः राघवाचे डोके आणणारा विद्युत्जिह्व नावाचा राक्षस इथे घेऊन ये.
विद्युज्जिह्वस्तदा गृह्य शिरस्तत्सशरासनम्। प्रणामं शिरसा कृत्वा रावणस्याग्रतः स्थितः
तेव्हा विद्युत्जिह्व त्या डोक्यासह धनुष्यबाण घेऊन आला, रावणासमोर डोके टेकवून उभा राहिला.
तमब्रवीत् ततो राजा रावणो राक्षसं स्थितम्। विद्युज्जिह्वं महाजिह्वं समीपपरिवर्तिनम्
मग राजा रावण त्या जवळ उभ्या असलेल्या मोठ्या जिभेच्या विद्युत्जिह्व राक्षसाला म्हणाला.
अग्रतः कुरु सीतायाः शीघ्रं दाशरथेः शिरः। अवस्थां पश्चिमां भर्तुः कृपणा साधु पश्यतु
दशरथपुत्राचे डोके पटकन सीतेसमोर ठेव, म्हणजे ती बिचारी आपल्या नवऱ्याची शेवटची अवस्था पाहू शकेल.
एवमुक्तं तु तद् रक्षः शिरस्तत् प्रियदर्शनम्। उपनिक्षिप्य सीतायाः क्षिप्रमन्तरधीयत
राक्षसाने सांगितल्याप्रमाणे ते सुंदर डोके पटकन सीतेसमोर ठेवले आणि लगेच अदृश्य झाला.
रावणश्चापि चिक्षेप भास्वरं कार्मुकं महत्। त्रिषु लोकेषु विख्यातं रामस्यैतदिति ब्रुवन्
रावणाने तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध असलेले, तेजस्वी मोठे धनुष्य खाली टाकले आणि म्हणाला, 'हे रामाचे आहे.'
इदं तत् तव रामस्य कार्मुकं ज्यासमावृतम्। इह प्रहस्तेनानीतं तं हत्वा निशि मानुषम्
हेच ते रामाचे धनुष्य, ज्यात प्रत्यंचा आहे; प्रहस्ताने ते इथे आणले, त्या माणसाला रात्री मारल्यानंतर.
स विद्युज्जिह्वेन सहैव तच्छिरो धनुश्च भूमौ विनिकीर्यमाणः। विदेहराजस्य सुतां यशस्विनीं ततोऽब्रवीत् तां भव मे वशानुगा
विद्युत्जिह्वाने ते डोके आणि धनुष्य जमिनीवर टाकले; मग त्याने जनकनंदिनीला म्हणाले, 'आता माझ्या अधीन हो.'
thumb|द्वात्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील बत्तीसावा सर्ग ऐका.
सा सीता तच्छिरो दृष्ट्वा तच्च कार्मुकमुत्तमम्। सुग्रीवप्रतिसंसर्गमाख्यातं च हनूमता
सीतेने ते डोके, उत्तम धनुष्य आणि हनुमानाने सांगितलेला सुग्रीवाचा संदेश पाहिला.
नयने मुखवर्णं च भर्तुस्तत्सदृशं मुखम्। केशान् केशान्तदेशं च तं च चूडामणिं शुभम्
तिने नवऱ्याचे चेहरा, रंग, केस, कपाळावरचे केस आणि सुंदर चूडामणी हे सर्व नवऱ्यासारखेच ओळखले.
एतैः सर्वैरभिज्ञानैरभिज्ञाय सुदुःखिता। विजगर्हेऽत्र कैकेयीं क्रोशन्ती कुररी यथा
या सर्व चिन्हांवरून ती फार दुःखी झाली आणि कुरर पक्ष्यासारखी ओरडत तिने कैकेयीला दोष दिला.
सकामा भव कैकेयि हतोऽयं कुलनन्दनः। कुलमुत्सादितं सर्वं त्वया कलहशीलया
कैकेयी, आता तुझी इच्छा पूर्ण झाली; घराण्याचा आनंद मारला गेला, आणि तुझ्या भांडकुदळपणामुळे सगळे घराणे नष्ट झाले.
आर्येण किं नु कैकेय्याः कृतं रामेण विप्रियम्। यन्मया चीरवसनं दत्त्वा प्रव्राजितो वनम्
आर्य रामानं कैकयीशी काय चुकीचं वागलं? माझ्या हाती झाडाच्या सालीचं वस्त्र देऊन, तिला रामानं वनवासाला पाठवलं, यात तिचं काय अपराध होतं?
एवमुक्त्वा तु वैदेही वेपमाना तपस्विनी। जगाम जगतीं बाला छिन्ना तु कदली यथा
असं बोलून वैदेही, थरथरत असलेली आणि तपस्विनी, जमिनीवर कोसळली, जशी वेलीची कोवळी काडी कापली की पडते.