एवमुक्त्वा महातेजा रावणः पुनरब्रवीत्। चरिता भवता सेना केऽत्र शूराः प्लवंगमाः
असे म्हणून, तेजस्वी रावण पुन्हा म्हणाला — "तू ह्या सैन्याचा नीट पाहणी केलीस, ह्या वानरांमध्ये कोण कोण शूर आहेत?"
किंप्रभाः कीदृशाः सौम्य वानरा ये दुरासदाः। कस्य पुत्राश्च पौत्राश्च तत्त्वमाख्याहि राक्षस
"हे वानर कसे दिसतात, त्यांचा तेज कसा आहे, हे सौम्य सांग. हे कोण आहेत, ज्यांच्याशी लढणे कठीण आहे? हे कोणाचे पुत्र आणि नातू आहेत? खरी माहिती सांग, राक्षसा."
तथात्र प्रतिपत्स्यामि ज्ञात्वा तेषां बलाबलम्। अवश्यं खलु संख्यानं कर्तव्यं युद्धमिच्छता
"त्यांची ताकद आणि कमजोरी समजून मी त्यानुसार वागेन. लढाई करायचीच असेल तर सैन्याची संख्या आणि माहिती जाणून घेणे आवश्यक आहे."
अथैवमुक्तः शार्दूलो रावणेनोत्तमश्चरः। इदं वचनमारेभे वक्तुं रावणसंनिधौ
रावणाने असे विचारल्यावर, श्रेष्ठ गुप्तचर शार्दूलाने रावणासमोर हे शब्द बोलायला सुरुवात केली.
अथर्क्षरजसः पुत्रो युधि राजन् सुदुर्जयः। गद्गदस्याथ पुत्रोऽत्र जाम्बवानिति विश्रुतः
"राजा, इथे अर्क आणि रजसाचा पुत्र आहे, जो युद्धात जिंकता येत नाही. आणि गद्गदाचा सुपुत्र म्हणून प्रसिद्ध जम्भवान इथे आहे."
गद्गदस्याथ पुत्रोऽन्यो गुरुपुत्रः शतक्रतोः। कदनं यस्य पुत्रेण कृतमेकेन रक्षसाम्
"गद्गदाचा आणखी एक पुत्र इथे आहे, जो शक्राचा शिष्य आहे. त्याच्या एकट्या पुत्राने राक्षसांचा संहार केला आहे."
सुषेणश्चात्र धर्मात्मा पुत्रो धर्मस्य वीर्यवान्। सौम्यः सोमात्मजश्चात्र राजन् दधिमुखः कपिः
"इथे धर्माचा वीर पुत्र, धर्मात्मा सुसेन आहे. आणि राजा, सोमाचा सौम्य पुत्र दधिमुख वानर देखील इथे आहे."
सुमुखो दुर्मुखश्चात्र वेगदर्शी च वानरः। मृत्युर्वानररूपेण नूनं सृष्टः स्वयंभुवा
"इथे सुमुख, दुर्मुख आणि वेगवान वानर वेगदर्शी आहेत. नक्कीच, स्वयंभूने मृत्यूच वानर रूपात निर्माण केला असावा."
पुत्रो हुतवहस्यात्र नीलः सेनापतिः स्वयम्। अनिलस्य तु पुत्रोऽत्र हनूमानिति विश्रुतः
"इथे अग्निपुत्र नील स्वतः सेनापती आहे. आणि वायुपुत्र म्हणून प्रसिद्ध हनुमान इथे आहे."
नप्ता शक्रस्य दुर्धर्षो बलवानङ्गदो युवा। मैन्दश्च द्विविदश्चोभौ बलिनावश्विसम्भवौ
"इंद्राचा नातू, पराक्रमी आणि दुर्धर्ष युवक अंगद इथे आहे. आणि बलवान अश्विनीकुमारांचे पुत्र मैंद व द्विविद हे दोघेही आहेत."
पुत्रा वैवस्वतस्याथ पञ्च कालान्तकोपमाः। गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः
"नंतर, वैवस्वताचे पाच पुत्र, काळाच्या शेवटी येणाऱ्या मृत्यूसारखे भयंकर — गज, गवाक्ष, गवय, शरभ आणि गंधमादन."
दश वानरकोट्यश्च शूराणां युद्धकाङ्क्षिणाम्। श्रीमतां देवपुत्राणां शेषं नाख्यातुमुत्सहे
"दहा कोटी शूर आणि युद्धाला उत्सुक वानर आहेत. बाकीचे, तेजस्वी देवपुत्र, मी सांगू शकत नाही."
पुत्रो दशरथस्यैष सिंहसंहननो युवा। दूषणो निहतो येन खरश्च त्रिशिरास्तथा
"हा दशरथाचा पुत्र, तरुण आणि सिंहासारखा, ज्याने दूषण, खर आणि त्रिशिरा यांना मारले आहे."
नास्ति रामस्य सदृशे विक्रमे भुवि कश्चन। विराधो निहतो येन कबन्धश्चान्तकोपमः
"पृथ्वीवर पराक्रमात रामासारखा कोणी नाही; ज्याने विराध आणि मृत्यूसारखा भयंकर कबंध यांना मारले."
लक्ष्मणश्चात्र धर्मात्मा मातंगानामिवर्षभः। यस्य बाणपथं प्राप्य न जीवेदपि वासवः
इथे लक्ष्मण आहे, ज्याचा स्वभाव धर्मनिष्ठ आहे, तो गजराजांमध्ये श्रेष्ठ आहे. त्याच्या बाणांच्या मार्गात कोणीही, अगदी इंद्रसुद्धा, वाचू शकत नाही.
विश्वकर्मसुतो वीरो नलः प्लवगसत्तमः। विक्रान्तो वेगवानत्र वसुपुत्रः स दुर्धरः
इथे विश्वकर्म्याचा वीर पुत्र नळ आहे, तो वानरांमध्ये श्रेष्ठ, अत्यंत बलवान आणि वेगवान आहे. तसेच वसुचा पुत्र दुर्धरही येथे आहे.
राक्षसानां वरिष्ठश्च तव भ्राता विभीषणः। प्रतिगृह्य पुरीं लङ्कां राघवस्य हिते रतः
आणि तुझा भाऊ विभीषण, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ, ज्याने लंका स्वीकारली आहे, तो राघवाच्या कल्याणासाठी नेहमीच तत्पर आहे.
इति सर्वं समाख्यातं तथा वै वानरं बलम्। सुवेलेऽधिष्ठितं शैले शेषकार्ये भवान् गतिः
असे सर्व काही सांगितले गेले, तसेच सुवेल पर्वतावर वानरांची सेना तैनात आहे. आता उरलेल्या कार्यासाठी, आम्हा सर्वांना तुझ्यावरच आधार आहे.
thumb|एकत्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे एकत्रिंशः सर्गः ॥६-
आता श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील युद्धकांडातील एकतीसावा सर्ग ऐका.
ततस्तमक्षोभ्यबलं लङ्कायां नृपतेश्चराः। सुवेले राघवं शैले निविष्टं प्रत्यवेदयन्
मग लंकेतल्या गुप्तचरांनी सांगितले की, राम आणि त्याची अपराजेय सेना सुवेल पर्वतावर तळ ठोकून आहेत.
चाराणां रावणः श्रुत्वा प्राप्तं रामं महाबलम्। जातोद्वेगोऽभवत् किंचित् सचिवानिदमब्रवीत्
गुप्तचरांकडून राम आणि त्याची बलाढ्य सेना आली आहे हे ऐकून, रावणाला थोडी चिंता वाटली आणि त्याने आपल्या मंत्र्यांशी बोलायला सुरुवात केली.
मन्त्रिणः शीघ्रमायान्तु सर्वे वै सुसमाहिताः। अयं नो मन्त्रकालो हि सम्प्राप्त इति राक्षसाः
सर्व मंत्री लवकर आणि पूर्ण लक्ष देऊन या; कारण आता आपल्यासाठी सल्लामसलतीची वेळ आली आहे.
तस्य तच्छासनं श्रुत्वा मन्त्रिणोऽभ्यागमन् द्रुतम्। ततः स मन्त्रयामास राक्षसैः सचिवैः सह
त्याचे आदेश ऐकताच मंत्री पटकन आले; मग रावणाने आपल्या राक्षस मंत्र्यांबरोबर सल्ला केला.
मन्त्रयित्वा तु दुर्धर्षः क्षमं यत् तदनन्तरम्। विसर्जयित्वा सचिवान् प्रविवेश स्वमालयम्
सल्ला घेऊन, तो दुर्जेय रावण योग्य ते काम करून, मंत्र्यांना निरोप दिला आणि आपल्या राजवाड्यात गेला.
ततो राक्षसमादाय विद्युज्जिह्वं महाबलम्। मायाविनं महामायं प्राविशद् यत्र मैथिली
नंतर रावणाने बलाढ्य आणि मायावी राक्षस विद्युज्जिह्व याला घेऊन जिथे मैथिली होती तिथे प्रवेश केला.
विद्युज्जिह्वं च मायाज्ञमब्रवीद् राक्षसाधिपः। मोहयिष्यावहे सीतां मायया जनकात्मजाम्
राक्षसांचा राजा विद्युज्जिह्व, जो मायेत पारंगत होता, त्याला म्हणाला, 'आपण मायेमुळे जनकनंदिनी सीतेला फसवूया.'
शिरो मायामयं गृह्य राघवस्य निशाचर। मां त्वं समुपतिष्ठस्व महच्च सशरं धनुः
हे निशाचर, हे मायिक रामाचे डोके आणि मोठे धनुष्य-बाण घेऊन माझ्याजवळ ये.
एवमुक्तस्तथेत्याह विद्युज्जिह्वो निशाचरः। दर्शयामास तां मायां सुप्रयुक्तां स रावणे
असे सांगितल्यावर, निशाचर विद्युज्जिह्व म्हणाला, 'जसे सांगितले तसे करतो,' आणि त्याने ती माया रावणासमोर दाखवली.
तस्य तुष्टोऽभवद् राजा प्रददौ च विभूषणम्। अशोकवनिकायां च सीतादर्शनलालसः
राजा त्याच्यावर खूष झाला आणि त्याला बक्षीस दिले; तो अशोकवनिकेतनात सीतेला पाहण्यासाठी उत्सुक होता.
नैर्ऋतानामधिपतिः संविवेश महाबलः। ततो दीनामदैन्यार्हां ददर्श धनदानुजः
नैरृतांचा बलाढ्य स्वामी, कुबेराचा लहान भाऊ, तिथे गेला आणि त्याने दुःखी व दीन झालेल्या सीतेला पाहिले.