नापि सम्भाषितुं शक्याः सम्प्रश्नोऽत्र न लभ्यते। सर्वतो रक्ष्यते पन्था वानरैः पर्वतोपमैः
त्यांच्याशी बोलताही येत नाही; इथे काही विचारता येत नाही. सर्व बाजूंनी पर्वतासारख्या वानरांनी रस्ता राखला आहे.
प्रविष्टमात्रे ज्ञातोऽहं बले तस्मिन् विचारिते। बलाद् गृहीतो रक्षोभिर्बहुधास्मि विचारितः
त्या सैन्यात मी शिरताच मला ओळखले गेले आणि राक्षसांनी मला पकडले; त्यांनी मला अनेक प्रकारे विचारपूस केली.
जानुभिर्मुष्टिभिर्दन्तैस्तलैश्चाभिहतो भृशम्। परिणीतोऽस्मि हरिभिर्बलमध्ये अमर्षणैः
वानरांनी गुडघ्यांनी, मुठीने, दातांनी आणि तळहातांनी मला जबरदस्त मारले, आणि त्या कठोर वानरांनी सैन्याच्या मध्ये मला फरफटत नेले.
परिणीय च सर्वत्र नीतोऽहं रामसंसदि। रुधिरस्राविदीनाङ्गो विह्वलश्चलितेन्द्रियः
सर्वत्र फरफटत नेऊन, मला रामाच्या सभेत आणले; माझे अंग रक्ताने माखले होते, मी अशक्त झालो होतो आणि माझ्या इंद्रियांना भान नव्हते.
हरिभिर्वध्यमानश्च याचमानः कृताञ्जलिः। राघवेण परित्रातो मा मेति च यदृच्छया
वानरांनी मला मारताना मी हात जोडून विनवणी केली; योगायोगाने राघवाने 'त्याला सोडू नका' असे सांगून मला वाचवले.
एष शैलशिलाभिस्तु पूरयित्वा महार्णवम्। द्वारमाश्रित्य लङ्काया रामस्तिष्ठति सायुधः
इथे राम शस्त्रास्त्रांनी सज्ज होऊन, पर्वताच्या शिळा टाकून मोठ्या समुद्राला भरून, लंकेच्या दरवाजाजवळ उभा आहे.
गरुडव्यूहमास्थाय सर्वतो हरिभिर्वृतः। मां विसृज्य महातेजा लङ्कामेवातिवर्तते
गरुडाच्या मांडणीसारखा व्यूह करून, सर्व बाजूंनी वानरांनी वेढलेला, तेजस्वी राम मला सोडून थेट लंकेकडे सरळ चालला आहे.
पुरा प्राकारमायाति क्षिप्रमेकतरं कुरु। सीतां वापि प्रयच्छाशु युद्धं वापि प्रदीयताम्
तो किल्ल्याजवळ पोहोचण्याआधी, पटकन एक निर्णय घे — सीतेला ताबडतोब परत दे किंवा लढाईसाठी तयार हो.
मनसा तत् तदा प्रेक्ष्य तच्छ्रुत्वा राक्षसाधिपः। शार्दूलं सुमहद्वाक्यमथोवाच स रावणः
हे ऐकून आणि मनाशी विचार करून, राक्षसांचा राजा रावणाने शार्दूलाला मोठ्या शब्दांत असे सांगितले.
यदि मां प्रतियुध्यन्ते देवगन्धर्वदानवाः। नैव सीतां प्रदास्यामि सर्वलोकभयादपि
देव, गंधर्व किंवा दानव माझ्याशी लढले तरी, सर्व लोकांचा कितीही भयंकर धाक असला तरी मी सीतेला कधीच परत देणार नाही.
एवमुक्त्वा महातेजा रावणः पुनरब्रवीत्। चरिता भवता सेना केऽत्र शूराः प्लवंगमाः
असे म्हणून, तेजस्वी रावण पुन्हा म्हणाला — "तू ह्या सैन्याचा नीट पाहणी केलीस, ह्या वानरांमध्ये कोण कोण शूर आहेत?"
किंप्रभाः कीदृशाः सौम्य वानरा ये दुरासदाः। कस्य पुत्राश्च पौत्राश्च तत्त्वमाख्याहि राक्षस
"हे वानर कसे दिसतात, त्यांचा तेज कसा आहे, हे सौम्य सांग. हे कोण आहेत, ज्यांच्याशी लढणे कठीण आहे? हे कोणाचे पुत्र आणि नातू आहेत? खरी माहिती सांग, राक्षसा."
तथात्र प्रतिपत्स्यामि ज्ञात्वा तेषां बलाबलम्। अवश्यं खलु संख्यानं कर्तव्यं युद्धमिच्छता
"त्यांची ताकद आणि कमजोरी समजून मी त्यानुसार वागेन. लढाई करायचीच असेल तर सैन्याची संख्या आणि माहिती जाणून घेणे आवश्यक आहे."
अथैवमुक्तः शार्दूलो रावणेनोत्तमश्चरः। इदं वचनमारेभे वक्तुं रावणसंनिधौ
रावणाने असे विचारल्यावर, श्रेष्ठ गुप्तचर शार्दूलाने रावणासमोर हे शब्द बोलायला सुरुवात केली.
अथर्क्षरजसः पुत्रो युधि राजन् सुदुर्जयः। गद्गदस्याथ पुत्रोऽत्र जाम्बवानिति विश्रुतः
"राजा, इथे अर्क आणि रजसाचा पुत्र आहे, जो युद्धात जिंकता येत नाही. आणि गद्गदाचा सुपुत्र म्हणून प्रसिद्ध जम्भवान इथे आहे."
गद्गदस्याथ पुत्रोऽन्यो गुरुपुत्रः शतक्रतोः। कदनं यस्य पुत्रेण कृतमेकेन रक्षसाम्
"गद्गदाचा आणखी एक पुत्र इथे आहे, जो शक्राचा शिष्य आहे. त्याच्या एकट्या पुत्राने राक्षसांचा संहार केला आहे."
सुषेणश्चात्र धर्मात्मा पुत्रो धर्मस्य वीर्यवान्। सौम्यः सोमात्मजश्चात्र राजन् दधिमुखः कपिः
"इथे धर्माचा वीर पुत्र, धर्मात्मा सुसेन आहे. आणि राजा, सोमाचा सौम्य पुत्र दधिमुख वानर देखील इथे आहे."
सुमुखो दुर्मुखश्चात्र वेगदर्शी च वानरः। मृत्युर्वानररूपेण नूनं सृष्टः स्वयंभुवा
"इथे सुमुख, दुर्मुख आणि वेगवान वानर वेगदर्शी आहेत. नक्कीच, स्वयंभूने मृत्यूच वानर रूपात निर्माण केला असावा."
पुत्रो हुतवहस्यात्र नीलः सेनापतिः स्वयम्। अनिलस्य तु पुत्रोऽत्र हनूमानिति विश्रुतः
"इथे अग्निपुत्र नील स्वतः सेनापती आहे. आणि वायुपुत्र म्हणून प्रसिद्ध हनुमान इथे आहे."
नप्ता शक्रस्य दुर्धर्षो बलवानङ्गदो युवा। मैन्दश्च द्विविदश्चोभौ बलिनावश्विसम्भवौ
"इंद्राचा नातू, पराक्रमी आणि दुर्धर्ष युवक अंगद इथे आहे. आणि बलवान अश्विनीकुमारांचे पुत्र मैंद व द्विविद हे दोघेही आहेत."
पुत्रा वैवस्वतस्याथ पञ्च कालान्तकोपमाः। गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः
"नंतर, वैवस्वताचे पाच पुत्र, काळाच्या शेवटी येणाऱ्या मृत्यूसारखे भयंकर — गज, गवाक्ष, गवय, शरभ आणि गंधमादन."
दश वानरकोट्यश्च शूराणां युद्धकाङ्क्षिणाम्। श्रीमतां देवपुत्राणां शेषं नाख्यातुमुत्सहे
"दहा कोटी शूर आणि युद्धाला उत्सुक वानर आहेत. बाकीचे, तेजस्वी देवपुत्र, मी सांगू शकत नाही."
पुत्रो दशरथस्यैष सिंहसंहननो युवा। दूषणो निहतो येन खरश्च त्रिशिरास्तथा
"हा दशरथाचा पुत्र, तरुण आणि सिंहासारखा, ज्याने दूषण, खर आणि त्रिशिरा यांना मारले आहे."
नास्ति रामस्य सदृशे विक्रमे भुवि कश्चन। विराधो निहतो येन कबन्धश्चान्तकोपमः
"पृथ्वीवर पराक्रमात रामासारखा कोणी नाही; ज्याने विराध आणि मृत्यूसारखा भयंकर कबंध यांना मारले."
लक्ष्मणश्चात्र धर्मात्मा मातंगानामिवर्षभः। यस्य बाणपथं प्राप्य न जीवेदपि वासवः
इथे लक्ष्मण आहे, ज्याचा स्वभाव धर्मनिष्ठ आहे, तो गजराजांमध्ये श्रेष्ठ आहे. त्याच्या बाणांच्या मार्गात कोणीही, अगदी इंद्रसुद्धा, वाचू शकत नाही.
विश्वकर्मसुतो वीरो नलः प्लवगसत्तमः। विक्रान्तो वेगवानत्र वसुपुत्रः स दुर्धरः
इथे विश्वकर्म्याचा वीर पुत्र नळ आहे, तो वानरांमध्ये श्रेष्ठ, अत्यंत बलवान आणि वेगवान आहे. तसेच वसुचा पुत्र दुर्धरही येथे आहे.
राक्षसानां वरिष्ठश्च तव भ्राता विभीषणः। प्रतिगृह्य पुरीं लङ्कां राघवस्य हिते रतः
आणि तुझा भाऊ विभीषण, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ, ज्याने लंका स्वीकारली आहे, तो राघवाच्या कल्याणासाठी नेहमीच तत्पर आहे.
इति सर्वं समाख्यातं तथा वै वानरं बलम्। सुवेलेऽधिष्ठितं शैले शेषकार्ये भवान् गतिः
असे सर्व काही सांगितले गेले, तसेच सुवेल पर्वतावर वानरांची सेना तैनात आहे. आता उरलेल्या कार्यासाठी, आम्हा सर्वांना तुझ्यावरच आधार आहे.
thumb|एकत्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे एकत्रिंशः सर्गः ॥६-
आता श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील युद्धकांडातील एकतीसावा सर्ग ऐका.
ततस्तमक्षोभ्यबलं लङ्कायां नृपतेश्चराः। सुवेले राघवं शैले निविष्टं प्रत्यवेदयन्
मग लंकेतल्या गुप्तचरांनी सांगितले की, राम आणि त्याची अपराजेय सेना सुवेल पर्वतावर तळ ठोकून आहेत.