यस्तु कर्णौ विवृणुते जृम्भते च पुनः पुनः। न तु संविजते मृत्योर्न च सेनां प्रधावति
हा वारंवार आपले कान पसरतो आणि जांभई देतो; पण मृत्यूसमोर तो कधीही घाबरत नाही, ना सैन्यापासून पळ काढतो.
प्रकम्पते च रोषेण तिर्यक् च पुनरीक्षते। पश्य लाङ्गूलविक्षेपं क्ष्वेडत्येष महाबलः
हा रागाने थरथरतो आणि तिरक्या नजरेने पाहतो; पाहा, हा किती जोरात शेपटी फडफडवतो आणि फुत्कारतो, हा महाबली.
महाजवो वीतभयो रम्यं साल्वेयपर्वतम्। राजन् सततमध्यास्ते शरभो नाम यूथपः
राजा, जो अतिशय वेगवान आणि निर्भय आहे, तो रम्य साल्वेय पर्वतावर नेहमीच वास करतो. त्याचे नाव शरभ असून तो वानरांच्या सैन्याचा प्रमुख आहे.
एतस्य बलिनः सर्वे विहारा नाम यूथपाः। राजन् शतसहस्राणि चत्वारिंशत्तथैव च
राजा, या बलाढ्य शरभाच्या अधीन असलेले सर्व 'विहार' नावाचे सैन्यप्रमुख आहेत. त्यांची संख्या चाळीस लक्ष आहे.
यस्तु मेघ इवाकाशं महानावृत्य तिष्ठति। मध्ये वानरवीराणां सुराणामिव वासवः
जो वानरवीरांच्या मध्ये, जणू आकाश व्यापणाऱ्या मोठ्या मेघासारखा उभा आहे, तो जसा देवांमध्ये इंद्र तसा भासतो.
भेरीणामिव संनादो यस्यैष श्रूयते महान्। घोषः शाखामृगेन्द्राणां संग्राममभिकाङ्क्षताम्
याच्याकडून ऐकू येणारा मोठा आवाज जणू रणासाठी आसुसलेल्या वानरप्रमुखांच्या नगाऱ्यांसारखा घुमतो.
एष पर्वतमध्यास्ते पारियात्रमनुत्तमम्। युद्धे दुष्प्रसहो नित्यं पनसो नाम यूथपः
हा वानरप्रमुख पनस नावाचा असून, तो नेहमीच जिंकता न येणारा आहे आणि तो उत्तम पारियात्र पर्वताच्या मध्यभागी राहतो.
एनं शतसहस्राणां शतार्धं पर्युपासते। यूथपा यूथपश्रेष्ठं येषां यूथानि भागशः
या युयथपाच्या सेवेत पन्नास हजार सैन्यप्रमुख असतात, आणि ते सर्व आपापल्या सैन्यांसह त्याच्या आज्ञेत राहतात.
यस्तु भीमां प्रवल्गन्तीं चमूं तिष्ठति शोभयन्। स्थितां तीरे समुद्रस्य द्वितीय इव सागरः
जो समुद्राच्या काठी उभ्या असलेल्या भयंकर आणि उसळणाऱ्या सैन्याला जणू दुसऱ्या समुद्रासारखा शोभा देतो—
एष दर्दुरसंकाशो विनतो नाम यूथपः। पिबंश्चरति यो वेणां नदीनामुत्तमां नदीम्
हा बेडकासारखा दिसणारा वानरप्रमुख विनत नावाचा आहे, जो उत्तम वेणा नदीचे पाणी पित फिरतो.
षष्टिः शतसहस्राणि बलमस्य प्लवंगमाः। त्वामाह्वयति युद्धाय क्रोधनो नाम वानरः
त्याच्या सैन्यात साठ लक्ष वानर आहेत. क्रोधन नावाचा एक वानर तुला युद्धासाठी आव्हान देतो.
विक्रान्ता बलवन्तश्च यथा यूथानि भागशः। यस्तु गैरिकवर्णाभं वपुः पुष्यति वानरः
हे सर्व शूर आणि बलवान असून त्यांची सैन्ये विभागली आहेत. आणि हा वानर, ज्याचे शरीर गेरू रंगासारखे तेजस्वी आहे—
अवमत्य सदा सर्वान् वानरान् बलदर्पितः। गवयो नाम तेजस्वी त्वां क्रोधादभिवर्तते
तो नेहमीच सर्व वानरांना तुच्छ लेखतो आणि आपल्या बळाचा गर्व बाळगतो. तेजस्वी गवय नावाचा हा वानर रागाने तुझ्याकडे येतो.
एनं शतसहस्राणि सप्ततिः पर्युपासते। एषैवाशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम्
सत्तर हजार वानर त्याच्या सेवेत आहेत. हा एकटाच आपल्या सैन्याने लंका जिंकण्याची आशा धरतो.
एते दुष्प्रसहा वीरा येषां संख्या न विद्यते। यूथपा यूथपश्रेष्ठास्तेषां यूथानि भागशः
हे सर्व अपराजित वीर आहेत, ज्यांची संख्या मोजता येणार नाही. हे सर्व सैन्यप्रमुख असून त्यांच्या सैन्यांचे विभाग आहेत.
thumb|सप्तविंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे सप्तविंशः सर्गः ॥६-
सप्तविंश सर्ग ऐका.
तांस्तु ते सम्प्रवक्ष्यामि प्रेक्षमाणस्य यूथपान्। राघवार्थे पराक्रान्ता ये न रक्षन्ति जीवितम्
राघवाच्या कार्यासाठी ज्यांनी आपले प्राणही कवडीमोल मानले नाहीत, असे हे वानरप्रमुख, जे तुझ्या समोर आहेत, मी आता सांगतो.
स्निग्धा यस्य बहुव्यामा दीर्घलाङ्गूलमाश्रिताः। ताम्राः पीताः सिताः श्वेताः प्रकीर्णा घोरकर्मणः
ज्याच्याभोवती दीर्घ शेपटीचे, बलवान आणि प्रेमळ वानर गोळा झाले आहेत, ते तांबडे, पिवळे, पांढरे आणि विविध रंगांचे असून, त्यांच्या कृत्ये भीषण आहेत.
प्रगृहीताः प्रकाशन्ते सूर्यस्येव मरीचयः। पृथिव्यां चानुकृष्यन्ते हरो नामैष वानरः
एकत्र जमले की हे सूर्याच्या किरणांसारखे चमकतात. हे पृथ्वीवर सर्वत्र पसरतात. या वानराचे नाव हर आहे.
यं पृष्ठतोऽनुगच्छन्ति शतशोऽथ सहस्रशः। वृक्षानुद्यम्य सहसा लङ्कारोहणतत्पराः
शेकडो आणि हजारो वानर झाडे उचलत, लंकेवर चढाई करण्यासाठी मागून त्याच्या पाठोपाठ धावतात.
यूथपा हरिराजस्य किंकराः समुपस्थिताः। नीलानिव महामेघांस्तिष्ठतो यांस्तु पश्यसि
हे जे तू पाहतोस, हे सर्व वानरराजाचे सेनापती आहेत. हे उभे असलेले, गडद मेघांसारखे दिसतात.
असिताञ्जनसंकाशान् युद्धे सत्यपराक्रमान्। असंख्येयाननिर्देशान् परं पारमिवोदधेः
हे सर्व काळ्या काजळासारखे काळे आहेत, युद्धात खंबीर आणि प्रचंड पराक्रमी आहेत. त्यांची संख्या मोजता येणार नाही, आणि ते वर्णन करता येणार नाहीत, जणू समुद्राच्या त्या पारच्या काठासारखे.
पर्वतेषु च ये केचिद् विषयेषु नदीषु च। एते त्वामभिवर्तन्ते राजन्नृक्षाः सुदारुणाः
राजा, डोंगरांवर, प्रदेशात किंवा नद्यांमध्ये जिथे कुठे हे असतील, हे भयंकर अस्वल तुझ्यावर चाल करून येत आहेत.
एषां मध्ये स्थितो राजन् भीमाक्षो भीमदर्शनः। पर्जन्य इव जीमूतैः समन्तात् परिवारितः
त्यांच्या मध्ये, भयंकर डोळ्यांचा आणि भयंकर दिसणारा भीमाक्ष उभा आहे. तो जणू पावसाळ्यात ढगांनी वेढलेला मेघराजच.
ऋक्षवन्तं गिरिश्रेष्ठमध्यास्ते नर्मदां पिबन्। सर्वर्क्षाणामधिपतिर्धूम्रो नामैष यूथपः
तो उत्तम डोंगरावर राहतो, नर्मदा नदीचे पाणी पितो. सर्व अस्वलांचा तो प्रमुख आहे, त्याचे नाव धूम्र आहे.
यवीयानस्य तु भ्राता पश्यैनं पर्वतोपमम्। भ्रात्रा समानो रूपेण विशिष्टस्तु पराक्रमे
पहा, त्याचा धाकटा भाऊ, डोंगरासारखा विशाल आहे. रूपाने भावासारखाच, पण पराक्रमात अधिक श्रेष्ठ आहे.
स एष जाम्बवान् नाम महायूथपयूथपः। प्रशान्तो गुरुवर्ती च सम्प्रहारेष्वमर्षणः
हा म्हणजे जांबवान, मोठ्या मोठ्या सेनापतींचा प्रमुख. तो शांत, वडीलधाऱ्यांचा मान राखणारा, पण युद्धात अत्यंत कठोर आहे.
एतेन साह्यं तु महत् कृतं शक्रस्य धीमता। दैवासुरे जाम्बवता लब्धाश्च बहवो वराः
या जांबवानाने बुद्धिमान इंद्राला मोठी मदत केली आहे. देव आणि दैत्यांच्या युद्धात तो लढला आणि त्याला अनेक वर मिळाले.
आरुह्य पर्वताग्रेभ्यो महाभ्रविपुलाः शिलाः। मुञ्चन्ति विपुलाकारा न मृत्योरुद्विजन्ति च
हे डोंगरांच्या टोकावर जाऊन मोठमोठ्या शिळा ढगांसारख्या फेकतात आणि मृत्यूची त्यांना भीती नाही.
राक्षसानां च सदृशाः पिशाचानां च रोमशाः। एतस्य सैन्या बहवो विचरन्त्यमितौजसः
त्याच्या सैन्यातील अनेक वीर, शक्तिशाली आणि भयंकर, राक्षस आणि केसाळ पिशाच्चांसारखे फिरतात.