ये तु विष्टभ्य गात्राणि क्ष्वेडयन्ति नदन्ति च। उत्थाय च विजृम्भन्ते क्रोधेन हरिपुङ्गवाः
जे आपली शरीरं ताठ करतात, फुत्कारतात आणि जोरात गर्जना करतात, रागाने उभे राहून अंग फुगवतात—हे सगळे वानरांमध्ये श्रेष्ठ आहेत.
एते दुष्प्रसहा घोराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः। अष्टौ शतसहस्राणि दशकोटिशतानि च। य एनमनुगच्छन्ति वीराश्चन्दनवासिनः
हे भयंकर, जिंकता न येणारे, प्रचंड पराक्रमी आणि उग्र योद्धे—आठ लाख आणि दहा कोटी—त्याच्या मागे चालले आहेत, चंदनाने सुशोभित वीर.
एषैवाशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम्। श्वेतो रजतसंकाशश्चपलो भीमविक्रमः
हा एकटाच आपल्या सैन्यासह लंकेला चिरडण्याचा निर्धार करतो आहे; पांढरा, चांदीसारखा चमकणारा, चपळ आणि भयानक शौर्याचा आहे.
बुद्धिमान् वानरः शूरस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः। तूर्णं सुग्रीवमागम्य पुनर्गच्छति वानरः
हा बुद्धिमान आणि शूर वानर, तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध, झपाट्याने सुग्रीवाजवळ येतो आणि पुन्हा परत जातो.
नाम्ना संरोचनो नाम नानानगयुतो गिरिः। तत्र राज्यं प्रशास्त्येष कुमुदो नाम यूथपः
सम्रोचन नावाचा, अनेक वृक्षांनी वेढलेला एक डोंगर आहे; तिथे कुमुद नावाचा वानरसेनापती राज्य करतो.
योऽसौ शतसहस्राणि सहर्षं परिकर्षति। यस्य वाला बहुव्यामा दीर्घलाङ्गूलमाश्रिताः
जो आनंदाने शंभर हजार साथीदारांना ओढून नेत असतो, ज्याची शेपटी लांब आणि जाड असून, अनेक हातभर केसांनी झाकलेली आहे—
ताम्राः पीताः सिताः श्वेताः प्रकीर्णा घोरदर्शनाः। अदीनो वानरश्चण्डः संग्राममभिकाङ्क्षति। एषोऽप्याशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम्
तांबडे, पिवळे, पांढरे आणि फिकट केस त्याच्या भयंकर शेपटीवर विखुरलेले आहेत; हा उग्र आणि न थकणारा वानर युद्धाची आस धरून आहे, आणि हाही आपल्या सैन्यासह लंकेला चिरडण्याचा निर्धार करतो.
यस्त्वेष सिंहसंकाशः कपिलो दीर्घकेसरः। निभृतः प्रेक्षते लङ्कां दिधक्षन्निव चक्षुषा
हा सिंहासारखा दिसणारा, पिंगट रंगाचा आणि लांब अय्यर असलेला, शांतपणे बसून लंकेकडे पाहतो आहे, जणू काही डोळ्यांनी तिला जाळायचा विचार करतो आहे.
विन्ध्यं कृष्णगिरिं सह्यं पर्वतं च सुदर्शनम्। राजन् सततमध्यास्ते स रम्भो नाम यूथपः। शतं शतसहस्राणां त्रिंशच्च हरिपुङ्गवाः
विंध्य, कृष्णगिरी, सह्य आणि सुंदर असा सुदर्शन पर्वत—हे सर्व तो नेहमी वास करतो, राजन; हा राम्भा नावाचा सेनापती आहे, ज्याच्याकडे एकशे तीस हजार श्रेष्ठ वानर आहेत.
यं यान्तं वानरा घोराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः। परिवार्यानुगच्छन्ति लङ्कां मर्दितुमोजसा
तो पुढे निघाला की, भयंकर आणि प्रचंड पराक्रमी वानर त्याला वेढून, आपल्या बळाने लंकेला चिरडण्यासाठी मागे लागतात.
यस्तु कर्णौ विवृणुते जृम्भते च पुनः पुनः। न तु संविजते मृत्योर्न च सेनां प्रधावति
हा वारंवार आपले कान पसरतो आणि जांभई देतो; पण मृत्यूसमोर तो कधीही घाबरत नाही, ना सैन्यापासून पळ काढतो.
प्रकम्पते च रोषेण तिर्यक् च पुनरीक्षते। पश्य लाङ्गूलविक्षेपं क्ष्वेडत्येष महाबलः
हा रागाने थरथरतो आणि तिरक्या नजरेने पाहतो; पाहा, हा किती जोरात शेपटी फडफडवतो आणि फुत्कारतो, हा महाबली.
महाजवो वीतभयो रम्यं साल्वेयपर्वतम्। राजन् सततमध्यास्ते शरभो नाम यूथपः
राजा, जो अतिशय वेगवान आणि निर्भय आहे, तो रम्य साल्वेय पर्वतावर नेहमीच वास करतो. त्याचे नाव शरभ असून तो वानरांच्या सैन्याचा प्रमुख आहे.
एतस्य बलिनः सर्वे विहारा नाम यूथपाः। राजन् शतसहस्राणि चत्वारिंशत्तथैव च
राजा, या बलाढ्य शरभाच्या अधीन असलेले सर्व 'विहार' नावाचे सैन्यप्रमुख आहेत. त्यांची संख्या चाळीस लक्ष आहे.
यस्तु मेघ इवाकाशं महानावृत्य तिष्ठति। मध्ये वानरवीराणां सुराणामिव वासवः
जो वानरवीरांच्या मध्ये, जणू आकाश व्यापणाऱ्या मोठ्या मेघासारखा उभा आहे, तो जसा देवांमध्ये इंद्र तसा भासतो.
भेरीणामिव संनादो यस्यैष श्रूयते महान्। घोषः शाखामृगेन्द्राणां संग्राममभिकाङ्क्षताम्
याच्याकडून ऐकू येणारा मोठा आवाज जणू रणासाठी आसुसलेल्या वानरप्रमुखांच्या नगाऱ्यांसारखा घुमतो.
एष पर्वतमध्यास्ते पारियात्रमनुत्तमम्। युद्धे दुष्प्रसहो नित्यं पनसो नाम यूथपः
हा वानरप्रमुख पनस नावाचा असून, तो नेहमीच जिंकता न येणारा आहे आणि तो उत्तम पारियात्र पर्वताच्या मध्यभागी राहतो.
एनं शतसहस्राणां शतार्धं पर्युपासते। यूथपा यूथपश्रेष्ठं येषां यूथानि भागशः
या युयथपाच्या सेवेत पन्नास हजार सैन्यप्रमुख असतात, आणि ते सर्व आपापल्या सैन्यांसह त्याच्या आज्ञेत राहतात.
यस्तु भीमां प्रवल्गन्तीं चमूं तिष्ठति शोभयन्। स्थितां तीरे समुद्रस्य द्वितीय इव सागरः
जो समुद्राच्या काठी उभ्या असलेल्या भयंकर आणि उसळणाऱ्या सैन्याला जणू दुसऱ्या समुद्रासारखा शोभा देतो—
एष दर्दुरसंकाशो विनतो नाम यूथपः। पिबंश्चरति यो वेणां नदीनामुत्तमां नदीम्
हा बेडकासारखा दिसणारा वानरप्रमुख विनत नावाचा आहे, जो उत्तम वेणा नदीचे पाणी पित फिरतो.
षष्टिः शतसहस्राणि बलमस्य प्लवंगमाः। त्वामाह्वयति युद्धाय क्रोधनो नाम वानरः
त्याच्या सैन्यात साठ लक्ष वानर आहेत. क्रोधन नावाचा एक वानर तुला युद्धासाठी आव्हान देतो.
विक्रान्ता बलवन्तश्च यथा यूथानि भागशः। यस्तु गैरिकवर्णाभं वपुः पुष्यति वानरः
हे सर्व शूर आणि बलवान असून त्यांची सैन्ये विभागली आहेत. आणि हा वानर, ज्याचे शरीर गेरू रंगासारखे तेजस्वी आहे—
अवमत्य सदा सर्वान् वानरान् बलदर्पितः। गवयो नाम तेजस्वी त्वां क्रोधादभिवर्तते
तो नेहमीच सर्व वानरांना तुच्छ लेखतो आणि आपल्या बळाचा गर्व बाळगतो. तेजस्वी गवय नावाचा हा वानर रागाने तुझ्याकडे येतो.
एनं शतसहस्राणि सप्ततिः पर्युपासते। एषैवाशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम्
सत्तर हजार वानर त्याच्या सेवेत आहेत. हा एकटाच आपल्या सैन्याने लंका जिंकण्याची आशा धरतो.
एते दुष्प्रसहा वीरा येषां संख्या न विद्यते। यूथपा यूथपश्रेष्ठास्तेषां यूथानि भागशः
हे सर्व अपराजित वीर आहेत, ज्यांची संख्या मोजता येणार नाही. हे सर्व सैन्यप्रमुख असून त्यांच्या सैन्यांचे विभाग आहेत.
thumb|सप्तविंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे सप्तविंशः सर्गः ॥६-
सप्तविंश सर्ग ऐका.
तांस्तु ते सम्प्रवक्ष्यामि प्रेक्षमाणस्य यूथपान्। राघवार्थे पराक्रान्ता ये न रक्षन्ति जीवितम्
राघवाच्या कार्यासाठी ज्यांनी आपले प्राणही कवडीमोल मानले नाहीत, असे हे वानरप्रमुख, जे तुझ्या समोर आहेत, मी आता सांगतो.
स्निग्धा यस्य बहुव्यामा दीर्घलाङ्गूलमाश्रिताः। ताम्राः पीताः सिताः श्वेताः प्रकीर्णा घोरकर्मणः
ज्याच्याभोवती दीर्घ शेपटीचे, बलवान आणि प्रेमळ वानर गोळा झाले आहेत, ते तांबडे, पिवळे, पांढरे आणि विविध रंगांचे असून, त्यांच्या कृत्ये भीषण आहेत.
प्रगृहीताः प्रकाशन्ते सूर्यस्येव मरीचयः। पृथिव्यां चानुकृष्यन्ते हरो नामैष वानरः
एकत्र जमले की हे सूर्याच्या किरणांसारखे चमकतात. हे पृथ्वीवर सर्वत्र पसरतात. या वानराचे नाव हर आहे.
यं पृष्ठतोऽनुगच्छन्ति शतशोऽथ सहस्रशः। वृक्षानुद्यम्य सहसा लङ्कारोहणतत्पराः
शेकडो आणि हजारो वानर झाडे उचलत, लंकेवर चढाई करण्यासाठी मागून त्याच्या पाठोपाठ धावतात.