यदि मामभियुञ्जीरन् देवगन्धर्वदानवाः। नैव सीतामहं दद्यां सर्वलोकभयादपि
देव, गंधर्व किंवा दानव जरी माझ्यावर चालून आले तरी, मी सगळ्या लोकांचा भिती वाटली तरीही, सीतेला कधीच परत देणार नाही.
त्वं तु सौम्य परित्रस्तो हरिभिः पीडितो भृशम्। प्रतिप्रदानमद्यैव सीतायाः साधु मन्यसे
पण तू, सौम्य स्वभावाचा, वानरांनी फार त्रासलेला आहेस आणि आता सीतेला त्वरित परत देणे योग्य समजतोस.
को हि नाम सपत्नो मां समरे जेतुमर्हति। इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः
युद्धात मला कोण पराभूत करू शकतो? असे कठोर शब्द बोलून, रावण राक्षसांचा अधिपती—
आरुरोह ततः श्रीमान् प्रासादं हिमपाण्डुरम्। बहुतालसमुत्सेधं रावणोऽथ दिदृक्षया
मग तेजस्वी रावणाने, पाहण्याच्या इच्छेने, बर्फासारख्या पांढऱ्या आणि उंच पामांच्या झाडांनी वेढलेल्या राजप्रासादावर चढला.
ताभ्यां चराभ्यां सहितो रावणः क्रोधमूर्च्छितः। पश्यमानः समुद्रं तं पर्वतांश्च वनानि च
त्या दोन्ही गुप्तचरांसह, रावण क्रोधाने भरून समुद्र, पर्वत आणि वनांकडे पाहू लागला.
ददर्श पृथिवीदेशं सुसम्पूर्णं प्लवंगमैः। तदपारमसह्यं च वानराणां महाबलम्
त्याने वानरांनी भरलेली भूमी आणि त्या वानरांची प्रचंड, अजेय ताकद पाहिली.
आलोक्य रावणो राजा परिपप्रच्छ सारणम्। एषां के वानरा मुख्याः के शूराः के महाबलाः
हे पाहून, रावणराजाने सारणाला विचारले: 'या वानरांमध्ये प्रमुख कोण आहेत, शूर कोण आहेत, आणि बलवान कोण आहेत?'
के पूर्वमभिवर्तन्ते महोत्साहाः समन्ततः। केषां शृणोति सुग्रीवः के वा यूथपयूथपाः
सर्व बाजूंनी मोठ्या उत्साहाने पुढे येणारे कोण आहेत? सुग्रीव कोणाचा आवाज ऐकतो, आणि कोण आहेत या सैन्यांचे सेनापतींचे सेनापती?
सारणाचक्ष्व मे सर्वं किंप्रभावाः प्लवंगमाः। सारणो राक्षसेन्द्रस्य वचनं परिपृच्छतः
सारण, मला या वानरांची शक्ती सांग. राक्षसांच्या राजाने विचारल्यावर सारणाने असे उत्तर दिले.
आबभाषेऽथ मुख्यज्ञो मुख्यांस्तत्र वनौकसः। एष योऽभिमुखो लङ्कां नर्दंस्तिष्ठति वानरः
तेव्हा मुख्यांना ओळखणाऱ्या सारणाने त्या वानरांच्या प्रमुखांविषयी सांगितले: 'हा जो लंकेकडे तोंड करून गर्जना करत उभा आहे, तो वानर प्रमुख आहे.'
यूथपानां सहस्राणां शतेन परिवारितः। यस्य घोषेण महता सप्राकारा सतोरणा
शेकडो हजार सेनापतींनी वेढलेला, ज्याच्या प्रचंड गर्जनेने किल्ले आणि दरवाजे असलेली ही नगरी हादरते—
लङ्का प्रतिहता सर्वा सशैलवनकानना। सर्वशाखामृगेन्द्रस्य सुग्रीवस्य महात्मनः
सर्व पर्वत, वन आणि उपवनांसह लंका, सर्व वानरांचा राजा आणि महान आत्मा असलेल्या सुग्रीवाच्या आवाजाने पूर्णपणे थरथरते.
बलाग्रे तिष्ठते वीरो नीलो नामैष यूथपः। बाहू प्रगृह्य यः पद्भ्यां महीं गच्छति वीर्यवान्
सेनेच्या पुढे उभा असलेला, नील नावाचा हा शूर सेनापती, हात घट्ट धरून, आपल्या सामर्थ्याने जमिनीवर मोठ्या पावलांनी चालतो.
लङ्कामभिमुखः कोपादभीक्ष्णं च विजृम्भते। गिरिशृङ्गप्रतीकाशः पद्मकिंजल्कसंनिभः
लंकेकडे तोंड करून, तो रागाने वारंवार स्वतःला मोठा करतो; तो पर्वतशिखरासारखा आणि कमळाच्या दांडासारखा दिसतो.
स्फोटयत्यतिसंरब्धो लाङ्गूलं च पुनः पुनः। यस्य लाङ्गूलशब्देन स्वनन्ति प्रदिशो दश
हा अतिशय संतापाने पुन्हा पुन्हा आपली शेपटी फडफडवतो; त्याच्या शेपटीच्या आवाजाने दहा दिशांना नाद भरतो.
एष वानरराजेन सुग्रीवेणाभिषेचितः। युवराजोऽङ्गदो नाम त्वामाह्वयति संयुगे
हा अंगद आहे, ज्याला वानरराज सुग्रीवाने युवराजपदी बसवले आहे; तो तुला युद्धासाठी बोलावतो आहे.
वालिनः सदृशः पुत्रः सुग्रीवस्य सदा प्रियः। राघवार्थे पराक्रान्तः शक्रार्थे वरुणो यथा
हा वालीचा पुत्र असून, नेहमी सुग्रीवाचा लाडका आहे; राघवासाठी हा ठामपणे उभा आहे, जसा इंद्रासाठी वरुण असतो.
एतस्य सा मतिः सर्वा यद् दृष्टा जनकात्मजा। हनूमता वेगवता राघवस्य हितैषिणा
याचे सर्व विचार हनुमानाने, जो वेगवान आणि राघवाच्या कल्याणासाठी नेहमी तत्पर आहे, त्याने जनककन्येला पाहिल्याबद्दल आहेत.
बहूनि वानरेन्द्राणामेष यूथानि वीर्यवान्। परिगृह्याभियाति त्वां स्वेनानीकेन मर्दितुम्
हा बलवान अनेक वानरराजांच्या फौजांना घेऊन, स्वतःच्या सैन्यासह तुला चिरडण्यासाठी पुढे येतो आहे.
अनुवालिसुतस्यापि बलेन महता वृतः। वीरस्तिष्ठति संग्रामे सेतुहेतुरयं नलः
अंगदाच्या पुत्राच्या मोठ्या बळाने वेढलेला हा वीर, नल नावाचा, रणभूमीत उभा आहे; हाच सेतू बांधणारा आहे.
ये तु विष्टभ्य गात्राणि क्ष्वेडयन्ति नदन्ति च। उत्थाय च विजृम्भन्ते क्रोधेन हरिपुङ्गवाः
जे आपली शरीरं ताठ करतात, फुत्कारतात आणि जोरात गर्जना करतात, रागाने उभे राहून अंग फुगवतात—हे सगळे वानरांमध्ये श्रेष्ठ आहेत.
एते दुष्प्रसहा घोराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः। अष्टौ शतसहस्राणि दशकोटिशतानि च। य एनमनुगच्छन्ति वीराश्चन्दनवासिनः
हे भयंकर, जिंकता न येणारे, प्रचंड पराक्रमी आणि उग्र योद्धे—आठ लाख आणि दहा कोटी—त्याच्या मागे चालले आहेत, चंदनाने सुशोभित वीर.
एषैवाशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम्। श्वेतो रजतसंकाशश्चपलो भीमविक्रमः
हा एकटाच आपल्या सैन्यासह लंकेला चिरडण्याचा निर्धार करतो आहे; पांढरा, चांदीसारखा चमकणारा, चपळ आणि भयानक शौर्याचा आहे.
बुद्धिमान् वानरः शूरस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः। तूर्णं सुग्रीवमागम्य पुनर्गच्छति वानरः
हा बुद्धिमान आणि शूर वानर, तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध, झपाट्याने सुग्रीवाजवळ येतो आणि पुन्हा परत जातो.
नाम्ना संरोचनो नाम नानानगयुतो गिरिः। तत्र राज्यं प्रशास्त्येष कुमुदो नाम यूथपः
सम्रोचन नावाचा, अनेक वृक्षांनी वेढलेला एक डोंगर आहे; तिथे कुमुद नावाचा वानरसेनापती राज्य करतो.
योऽसौ शतसहस्राणि सहर्षं परिकर्षति। यस्य वाला बहुव्यामा दीर्घलाङ्गूलमाश्रिताः
जो आनंदाने शंभर हजार साथीदारांना ओढून नेत असतो, ज्याची शेपटी लांब आणि जाड असून, अनेक हातभर केसांनी झाकलेली आहे—
ताम्राः पीताः सिताः श्वेताः प्रकीर्णा घोरदर्शनाः। अदीनो वानरश्चण्डः संग्राममभिकाङ्क्षति। एषोऽप्याशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम्
तांबडे, पिवळे, पांढरे आणि फिकट केस त्याच्या भयंकर शेपटीवर विखुरलेले आहेत; हा उग्र आणि न थकणारा वानर युद्धाची आस धरून आहे, आणि हाही आपल्या सैन्यासह लंकेला चिरडण्याचा निर्धार करतो.
यस्त्वेष सिंहसंकाशः कपिलो दीर्घकेसरः। निभृतः प्रेक्षते लङ्कां दिधक्षन्निव चक्षुषा
हा सिंहासारखा दिसणारा, पिंगट रंगाचा आणि लांब अय्यर असलेला, शांतपणे बसून लंकेकडे पाहतो आहे, जणू काही डोळ्यांनी तिला जाळायचा विचार करतो आहे.
विन्ध्यं कृष्णगिरिं सह्यं पर्वतं च सुदर्शनम्। राजन् सततमध्यास्ते स रम्भो नाम यूथपः। शतं शतसहस्राणां त्रिंशच्च हरिपुङ्गवाः
विंध्य, कृष्णगिरी, सह्य आणि सुंदर असा सुदर्शन पर्वत—हे सर्व तो नेहमी वास करतो, राजन; हा राम्भा नावाचा सेनापती आहे, ज्याच्याकडे एकशे तीस हजार श्रेष्ठ वानर आहेत.
यं यान्तं वानरा घोराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः। परिवार्यानुगच्छन्ति लङ्कां मर्दितुमोजसा
तो पुढे निघाला की, भयंकर आणि प्रचंड पराक्रमी वानर त्याला वेढून, आपल्या बळाने लंकेला चिरडण्यासाठी मागे लागतात.