इति प्रतिसमादिष्टौ राक्षसौ शुकसारणौ। जयेति प्रतिनन्द्यैनं राघवं धर्मवत्सलम्
रामाने दिलेल्या आज्ञेप्रमाणे, शुक आणि सारण या दोन्ही राक्षसांनी 'जय हो!' असे म्हणत धर्मनिष्ठ राघवाला वंदन केले.
आगम्य नगरीं लङ्कामब्रूतां राक्षसाधिपम्। विभीषणगृहीतौ तु वधार्थं राक्षसेश्वर
लंकेच्या नगरीत पोहोचल्यावर, त्यांनी राक्षसाधिपतीला सांगितले, 'हे राक्षसराजा, आम्हाला विभीषणाने पकडले होते आणि मारण्यासाठी नेले होते.'
दृष्ट्वा धर्मात्मना मुक्तौ रामेणामिततेजसा। एकस्थानगता यत्र चत्वारः पुरुषर्षभाः
पण धर्मात्मा आणि अपार तेज असलेल्या रामाने आम्हाला सोडले, जिथे चारही श्रेष्ठ पुरुष एकत्र उभे होते—
लोकपालसमाः शूराः कृतास्त्रा दृढविक्रमाः। रामो दाशरथिः श्रीमाल्ँलक्ष्मणश्च विभीषणः
जगाच्या रक्षणकर्त्यांसारखे शूर, शस्त्रविद्येत पारंगत आणि दृढ पराक्रमी—दशरथपुत्र राम, तेजस्वी लक्ष्मण आणि विभीषण.
सुग्रीवश्च महातेजा महेन्द्रसमविक्रमः। एते शक्ताः पुरीं लङ्कां सप्राकारां सतोरणाम्
महातेजस्वी, महेंद्रासारख्या पराक्रमाचा सुग्रीव—हे सर्वजण लंकेचे किल्ले आणि महाद्वारांसह नगरी उखडून टाकण्यास समर्थ आहेत.
उत्पाट्य संक्रामयितुं सर्वे तिष्ठन्तु वानराः। यादृशं तद्धि रामस्य रूपं प्रहरणानि च
सर्व वानरांनी उभे राहून लंका फोडण्यासाठी आणि आत घुसण्यासाठी सज्ज व्हावे; रामाचे रूप आणि त्याची शस्त्रे अशी आहेत.
वधिष्यति पुरीं लङ्कामेकस्तिष्ठन्तु ते त्रयः। रामलक्ष्मणगुप्ता सा सुग्रीवेण च वाहिनी। बभूव दुर्धर्षतरा सर्वैरपि सुरासुरैः
लंकापुरीचा नाश एकटाच करील; उरलेले तिघे बाजूला राहू द्या. राम आणि लक्ष्मण यांच्या संरक्षणाखाली, सुग्रीवासह त्यांची सेना देव आणि दैत्य सगळ्यांनाही जिंकता येणार नाही अशी अपराजेय झाली.
प्रहृष्टयोधा ध्वजिनी महात्मनां वनौकसां सम्प्रति योद्धुमिच्छताम्। अलं विरोधेन शमो विधीयतां प्रदीयतां दाशरथाय मैथिली
महान आत्म्यांच्या वानरांची सेना, त्यांच्या आनंदी आणि युद्धाला उत्सुक योद्ध्यांसह, आता शत्रुत्वाचा काही उपयोग नाही; शांतता करा आणि मैथिलीला दशरथपुत्राला परत द्या.
thumb|षड्विंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे षड्विंशः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणातील युद्धकांडातील सहाव्या सर्गाचे ऐका.
तद्वचः सत्यमक्लीबं सारणेनाभिभाषितम्। निशम्य रावणो राजा प्रत्यभाषत सारणम्
सारणाने उच्चारलेली खरी आणि धाडसी वाणी ऐकून, रावणराजाने सारणाला उत्तर दिले.
यदि मामभियुञ्जीरन् देवगन्धर्वदानवाः। नैव सीतामहं दद्यां सर्वलोकभयादपि
देव, गंधर्व किंवा दानव जरी माझ्यावर चालून आले तरी, मी सगळ्या लोकांचा भिती वाटली तरीही, सीतेला कधीच परत देणार नाही.
त्वं तु सौम्य परित्रस्तो हरिभिः पीडितो भृशम्। प्रतिप्रदानमद्यैव सीतायाः साधु मन्यसे
पण तू, सौम्य स्वभावाचा, वानरांनी फार त्रासलेला आहेस आणि आता सीतेला त्वरित परत देणे योग्य समजतोस.
को हि नाम सपत्नो मां समरे जेतुमर्हति। इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः
युद्धात मला कोण पराभूत करू शकतो? असे कठोर शब्द बोलून, रावण राक्षसांचा अधिपती—
आरुरोह ततः श्रीमान् प्रासादं हिमपाण्डुरम्। बहुतालसमुत्सेधं रावणोऽथ दिदृक्षया
मग तेजस्वी रावणाने, पाहण्याच्या इच्छेने, बर्फासारख्या पांढऱ्या आणि उंच पामांच्या झाडांनी वेढलेल्या राजप्रासादावर चढला.
ताभ्यां चराभ्यां सहितो रावणः क्रोधमूर्च्छितः। पश्यमानः समुद्रं तं पर्वतांश्च वनानि च
त्या दोन्ही गुप्तचरांसह, रावण क्रोधाने भरून समुद्र, पर्वत आणि वनांकडे पाहू लागला.
ददर्श पृथिवीदेशं सुसम्पूर्णं प्लवंगमैः। तदपारमसह्यं च वानराणां महाबलम्
त्याने वानरांनी भरलेली भूमी आणि त्या वानरांची प्रचंड, अजेय ताकद पाहिली.
आलोक्य रावणो राजा परिपप्रच्छ सारणम्। एषां के वानरा मुख्याः के शूराः के महाबलाः
हे पाहून, रावणराजाने सारणाला विचारले: 'या वानरांमध्ये प्रमुख कोण आहेत, शूर कोण आहेत, आणि बलवान कोण आहेत?'
के पूर्वमभिवर्तन्ते महोत्साहाः समन्ततः। केषां शृणोति सुग्रीवः के वा यूथपयूथपाः
सर्व बाजूंनी मोठ्या उत्साहाने पुढे येणारे कोण आहेत? सुग्रीव कोणाचा आवाज ऐकतो, आणि कोण आहेत या सैन्यांचे सेनापतींचे सेनापती?
सारणाचक्ष्व मे सर्वं किंप्रभावाः प्लवंगमाः। सारणो राक्षसेन्द्रस्य वचनं परिपृच्छतः
सारण, मला या वानरांची शक्ती सांग. राक्षसांच्या राजाने विचारल्यावर सारणाने असे उत्तर दिले.
आबभाषेऽथ मुख्यज्ञो मुख्यांस्तत्र वनौकसः। एष योऽभिमुखो लङ्कां नर्दंस्तिष्ठति वानरः
तेव्हा मुख्यांना ओळखणाऱ्या सारणाने त्या वानरांच्या प्रमुखांविषयी सांगितले: 'हा जो लंकेकडे तोंड करून गर्जना करत उभा आहे, तो वानर प्रमुख आहे.'
यूथपानां सहस्राणां शतेन परिवारितः। यस्य घोषेण महता सप्राकारा सतोरणा
शेकडो हजार सेनापतींनी वेढलेला, ज्याच्या प्रचंड गर्जनेने किल्ले आणि दरवाजे असलेली ही नगरी हादरते—
लङ्का प्रतिहता सर्वा सशैलवनकानना। सर्वशाखामृगेन्द्रस्य सुग्रीवस्य महात्मनः
सर्व पर्वत, वन आणि उपवनांसह लंका, सर्व वानरांचा राजा आणि महान आत्मा असलेल्या सुग्रीवाच्या आवाजाने पूर्णपणे थरथरते.
बलाग्रे तिष्ठते वीरो नीलो नामैष यूथपः। बाहू प्रगृह्य यः पद्भ्यां महीं गच्छति वीर्यवान्
सेनेच्या पुढे उभा असलेला, नील नावाचा हा शूर सेनापती, हात घट्ट धरून, आपल्या सामर्थ्याने जमिनीवर मोठ्या पावलांनी चालतो.
लङ्कामभिमुखः कोपादभीक्ष्णं च विजृम्भते। गिरिशृङ्गप्रतीकाशः पद्मकिंजल्कसंनिभः
लंकेकडे तोंड करून, तो रागाने वारंवार स्वतःला मोठा करतो; तो पर्वतशिखरासारखा आणि कमळाच्या दांडासारखा दिसतो.
स्फोटयत्यतिसंरब्धो लाङ्गूलं च पुनः पुनः। यस्य लाङ्गूलशब्देन स्वनन्ति प्रदिशो दश
हा अतिशय संतापाने पुन्हा पुन्हा आपली शेपटी फडफडवतो; त्याच्या शेपटीच्या आवाजाने दहा दिशांना नाद भरतो.
एष वानरराजेन सुग्रीवेणाभिषेचितः। युवराजोऽङ्गदो नाम त्वामाह्वयति संयुगे
हा अंगद आहे, ज्याला वानरराज सुग्रीवाने युवराजपदी बसवले आहे; तो तुला युद्धासाठी बोलावतो आहे.
वालिनः सदृशः पुत्रः सुग्रीवस्य सदा प्रियः। राघवार्थे पराक्रान्तः शक्रार्थे वरुणो यथा
हा वालीचा पुत्र असून, नेहमी सुग्रीवाचा लाडका आहे; राघवासाठी हा ठामपणे उभा आहे, जसा इंद्रासाठी वरुण असतो.
एतस्य सा मतिः सर्वा यद् दृष्टा जनकात्मजा। हनूमता वेगवता राघवस्य हितैषिणा
याचे सर्व विचार हनुमानाने, जो वेगवान आणि राघवाच्या कल्याणासाठी नेहमी तत्पर आहे, त्याने जनककन्येला पाहिल्याबद्दल आहेत.
बहूनि वानरेन्द्राणामेष यूथानि वीर्यवान्। परिगृह्याभियाति त्वां स्वेनानीकेन मर्दितुम्
हा बलवान अनेक वानरराजांच्या फौजांना घेऊन, स्वतःच्या सैन्यासह तुला चिरडण्यासाठी पुढे येतो आहे.
अनुवालिसुतस्यापि बलेन महता वृतः। वीरस्तिष्ठति संग्रामे सेतुहेतुरयं नलः
अंगदाच्या पुत्राच्या मोठ्या बळाने वेढलेला हा वीर, नल नावाचा, रणभूमीत उभा आहे; हाच सेतू बांधणारा आहे.