तौ दृष्ट्वा व्यथितौ रामं निराशौ जीविते तथा। कृताञ्जलिपुटौ भीतौ वचनं चेदमूचतुः
रामाला पाहताच ते दोघे घाबरले, जीवावरची आशा सोडली; त्यांनी हात जोडून भीतीने असे म्हणाले:
आवामिहागतौ सौम्य रावणप्रहितावुभौ। परिज्ञातुं बलं सर्वं तदिदं रघुनन्दन
हे सौम्य, आम्ही दोघे येथे रावणाने पाठवलेले आलो आहोत, रघुनंदना, या सर्व सैन्याची माहिती मिळवण्यासाठी.
तयोस्तद् वचनं श्रुत्वा रामो दशरथात्मजः। अब्रवीत् प्रहसन् वाक्यं सर्वभूतहिते रतः
त्यांचे बोलणे ऐकून, दशरथपुत्र राम, सर्व प्राण्यांच्या कल्याणासाठी नेहमी तत्पर असलेला, हसत हसत म्हणाला:
यदि दृष्टं बलं सर्वं वयं वा सुसमाहिताः। यथोक्तं वा कृतं कार्यं छन्दतः प्रतिगम्यताम्
जर तुम्ही आमचे सर्व सैन्य आणि आम्हाला नीट पाहिले असेल, किंवा जसे सांगितले तसे तुमचे काम पूर्ण झाले असेल, तर तुमच्या इच्छेने परत जाऊ शकता.
अथ किंचिददृष्टं वा भूयस्तद् द्रष्टुमर्हथः। विभीषणो वा कात्स्र्न्येन पुनः संदर्शयिष्यति
किंवा अजून काही पाहायचे राहिले असेल, तर तेही पाहू शकता; किंवा विभीषण तुम्हाला पुन्हा सगळे संपूर्णपणे दाखवेल.
न चेदं ग्रहणं प्राप्य भेतव्यं जीवितं प्रति। न्यस्तशस्त्रौ गृहीतौ च न दूतौ वधमर्हथः
आता पकडले गेल्यावर, तुम्ही जीवाची भीती बाळगू नका; शस्त्रे खाली ठेवून आणि दूत म्हणून पकडले गेल्याने, तुम्हाला मृत्युदंड मिळणार नाही.
प्रच्छन्नौ च विमुञ्चेमौ चारौ रात्रिंचरावुभौ। शत्रुपक्षस्य सततं विभीषण विकर्षिणौ
हे विभीषण, हे दोघे गुप्तहेर, रात्री हिंडणारे राक्षस, शत्रूच्या बाजूला नेहमी हानी पोहोचवणारे, लपून आलेले आहेत, त्यांना सोडून द्या.
प्रविश्य महतीं लङ्कां भवद्भ्यां धनदानुजः। वक्तव्यो रक्षसां राजा यथोक्तं वचनं मम
महान लंका नगरीत जाऊन, तुम्ही दोघांनी धनदाचा भाऊ, राक्षसांचा राजा, याला माझे शब्द जसे आहेत तसे सांगावे.
यद् बलं त्वं समाश्रित्य सीतां मे हृतवानसि। तद् दर्शय यथाकामं ससैन्यश्च सबान्धवः
तू माझ्याकडून सीतेला पळवून नेण्यासाठी ज्या बळावर विसंबून होतास, ते बळ, तुझे सैन्य आणि आप्तांसह, आता हवे तसे दाखव.
श्वः काल्ये नगरीं लङ्कां सप्राकारां सतोरणाम्। रक्षसां च बलं पश्य शरैर्विध्वंसितं मया
उद्या सकाळी, लंकेचे किल्ले आणि महाद्वारांसह नगरी आणि राक्षसांचे सैन्य माझ्या बाणांनी उद्ध्वस्त झालेले पाह.
इति प्रतिसमादिष्टौ राक्षसौ शुकसारणौ। जयेति प्रतिनन्द्यैनं राघवं धर्मवत्सलम्
रामाने दिलेल्या आज्ञेप्रमाणे, शुक आणि सारण या दोन्ही राक्षसांनी 'जय हो!' असे म्हणत धर्मनिष्ठ राघवाला वंदन केले.
आगम्य नगरीं लङ्कामब्रूतां राक्षसाधिपम्। विभीषणगृहीतौ तु वधार्थं राक्षसेश्वर
लंकेच्या नगरीत पोहोचल्यावर, त्यांनी राक्षसाधिपतीला सांगितले, 'हे राक्षसराजा, आम्हाला विभीषणाने पकडले होते आणि मारण्यासाठी नेले होते.'
दृष्ट्वा धर्मात्मना मुक्तौ रामेणामिततेजसा। एकस्थानगता यत्र चत्वारः पुरुषर्षभाः
पण धर्मात्मा आणि अपार तेज असलेल्या रामाने आम्हाला सोडले, जिथे चारही श्रेष्ठ पुरुष एकत्र उभे होते—
लोकपालसमाः शूराः कृतास्त्रा दृढविक्रमाः। रामो दाशरथिः श्रीमाल्ँलक्ष्मणश्च विभीषणः
जगाच्या रक्षणकर्त्यांसारखे शूर, शस्त्रविद्येत पारंगत आणि दृढ पराक्रमी—दशरथपुत्र राम, तेजस्वी लक्ष्मण आणि विभीषण.
सुग्रीवश्च महातेजा महेन्द्रसमविक्रमः। एते शक्ताः पुरीं लङ्कां सप्राकारां सतोरणाम्
महातेजस्वी, महेंद्रासारख्या पराक्रमाचा सुग्रीव—हे सर्वजण लंकेचे किल्ले आणि महाद्वारांसह नगरी उखडून टाकण्यास समर्थ आहेत.
उत्पाट्य संक्रामयितुं सर्वे तिष्ठन्तु वानराः। यादृशं तद्धि रामस्य रूपं प्रहरणानि च
सर्व वानरांनी उभे राहून लंका फोडण्यासाठी आणि आत घुसण्यासाठी सज्ज व्हावे; रामाचे रूप आणि त्याची शस्त्रे अशी आहेत.
वधिष्यति पुरीं लङ्कामेकस्तिष्ठन्तु ते त्रयः। रामलक्ष्मणगुप्ता सा सुग्रीवेण च वाहिनी। बभूव दुर्धर्षतरा सर्वैरपि सुरासुरैः
लंकापुरीचा नाश एकटाच करील; उरलेले तिघे बाजूला राहू द्या. राम आणि लक्ष्मण यांच्या संरक्षणाखाली, सुग्रीवासह त्यांची सेना देव आणि दैत्य सगळ्यांनाही जिंकता येणार नाही अशी अपराजेय झाली.
प्रहृष्टयोधा ध्वजिनी महात्मनां वनौकसां सम्प्रति योद्धुमिच्छताम्। अलं विरोधेन शमो विधीयतां प्रदीयतां दाशरथाय मैथिली
महान आत्म्यांच्या वानरांची सेना, त्यांच्या आनंदी आणि युद्धाला उत्सुक योद्ध्यांसह, आता शत्रुत्वाचा काही उपयोग नाही; शांतता करा आणि मैथिलीला दशरथपुत्राला परत द्या.
thumb|षड्विंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे षड्विंशः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणातील युद्धकांडातील सहाव्या सर्गाचे ऐका.
तद्वचः सत्यमक्लीबं सारणेनाभिभाषितम्। निशम्य रावणो राजा प्रत्यभाषत सारणम्
सारणाने उच्चारलेली खरी आणि धाडसी वाणी ऐकून, रावणराजाने सारणाला उत्तर दिले.
यदि मामभियुञ्जीरन् देवगन्धर्वदानवाः। नैव सीतामहं दद्यां सर्वलोकभयादपि
देव, गंधर्व किंवा दानव जरी माझ्यावर चालून आले तरी, मी सगळ्या लोकांचा भिती वाटली तरीही, सीतेला कधीच परत देणार नाही.
त्वं तु सौम्य परित्रस्तो हरिभिः पीडितो भृशम्। प्रतिप्रदानमद्यैव सीतायाः साधु मन्यसे
पण तू, सौम्य स्वभावाचा, वानरांनी फार त्रासलेला आहेस आणि आता सीतेला त्वरित परत देणे योग्य समजतोस.
को हि नाम सपत्नो मां समरे जेतुमर्हति। इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः
युद्धात मला कोण पराभूत करू शकतो? असे कठोर शब्द बोलून, रावण राक्षसांचा अधिपती—
आरुरोह ततः श्रीमान् प्रासादं हिमपाण्डुरम्। बहुतालसमुत्सेधं रावणोऽथ दिदृक्षया
मग तेजस्वी रावणाने, पाहण्याच्या इच्छेने, बर्फासारख्या पांढऱ्या आणि उंच पामांच्या झाडांनी वेढलेल्या राजप्रासादावर चढला.
ताभ्यां चराभ्यां सहितो रावणः क्रोधमूर्च्छितः। पश्यमानः समुद्रं तं पर्वतांश्च वनानि च
त्या दोन्ही गुप्तचरांसह, रावण क्रोधाने भरून समुद्र, पर्वत आणि वनांकडे पाहू लागला.
ददर्श पृथिवीदेशं सुसम्पूर्णं प्लवंगमैः। तदपारमसह्यं च वानराणां महाबलम्
त्याने वानरांनी भरलेली भूमी आणि त्या वानरांची प्रचंड, अजेय ताकद पाहिली.
आलोक्य रावणो राजा परिपप्रच्छ सारणम्। एषां के वानरा मुख्याः के शूराः के महाबलाः
हे पाहून, रावणराजाने सारणाला विचारले: 'या वानरांमध्ये प्रमुख कोण आहेत, शूर कोण आहेत, आणि बलवान कोण आहेत?'
के पूर्वमभिवर्तन्ते महोत्साहाः समन्ततः। केषां शृणोति सुग्रीवः के वा यूथपयूथपाः
सर्व बाजूंनी मोठ्या उत्साहाने पुढे येणारे कोण आहेत? सुग्रीव कोणाचा आवाज ऐकतो, आणि कोण आहेत या सैन्यांचे सेनापतींचे सेनापती?
सारणाचक्ष्व मे सर्वं किंप्रभावाः प्लवंगमाः। सारणो राक्षसेन्द्रस्य वचनं परिपृच्छतः
सारण, मला या वानरांची शक्ती सांग. राक्षसांच्या राजाने विचारल्यावर सारणाने असे उत्तर दिले.
आबभाषेऽथ मुख्यज्ञो मुख्यांस्तत्र वनौकसः। एष योऽभिमुखो लङ्कां नर्दंस्तिष्ठति वानरः
तेव्हा मुख्यांना ओळखणाऱ्या सारणाने त्या वानरांच्या प्रमुखांविषयी सांगितले: 'हा जो लंकेकडे तोंड करून गर्जना करत उभा आहे, तो वानर प्रमुख आहे.'