मन्त्रिणो ये च रामस्य सुग्रीवस्य च सम्मताः। ये पूर्वमभिवर्तन्ते ये च शूराः प्लवंगमाः
राम आणि सुग्रीव यांना प्रिय असलेले मंत्री कोण आहेत, पुढे पुढे कोण चालले आहेत, आणि कोण कोण वानरांमध्ये शूर आहेत, हे शोधा.
स च सेतुर्यथा बद्धः सागरे सलिलार्णवे। निवेशं च यथा तेषां वानराणां महात्मनाम्
समुद्रावर पूल कसा बांधला गेला, त्या विशाल जलाशयावर, आणि त्या महान वानरांचा तळ कुठे आहे, हेही जाणून घ्या.
रामस्य व्यवसायं च वीर्यं प्रहरणानि च। लक्ष्मणस्य च वीरस्य तत्त्वतो ज्ञातुमर्हथः
रामाचं निश्चय, त्याचं बळ, त्याची शस्त्रं आणि लक्ष्मणाचा शौर्य — हे सर्व नीट समजून घ्या.
कश्च सेनापतिस्तेषां वानराणां महात्मनाम्। तच्च ज्ञात्वा यथातत्त्वं शीघ्रमागन्तुमर्हथः
त्या महान वानरांचा सेनापती कोण आहे, हेही शोधा; आणि हे सर्व नीट जाणून लगेच परत या.
इति प्रतिसमादिष्टौ राक्षसौ शुकसारणौ। हरिरूपधरौ वीरौ प्रविष्टौ वानरं बलम्
अशा प्रकारे आज्ञा मिळाल्यावर, शुक आणि सारण हे दोन्ही राक्षस, वानरांचा वेष घेऊन, शूरपणे वानरसेनेत गेले.
ततस्तद् वानरं सैन्यमचिन्त्यं लोमहर्षणम्। संख्यातुं नाध्यगच्छेतां तदा तौ शुकसारणौ
तेव्हा शुक आणि सारण यांनी पाहिलं, की ती वानरसेना इतकी मोठी आणि भयंकर आहे, की तिचं मोजमापच करता येईना.
तत् स्थितं पर्वताग्रेषु निर्झरेषु गुहासु च। समुद्रस्य च तीरेषु वनेषूपवनेषु च। तरमाणं च तीर्णं च तर्तुकामं च सर्वशः
ती सेना पर्वतांच्या टोकांवर, धबधब्यांजवळ, गुहांत, समुद्राच्या किनाऱ्यांवर, जंगलात आणि बगिच्यांत, कुठे पार करत, कुठे पार केलेली, कुठे पार जायला उत्सुक — अशी सर्वत्र पसरलेली दिसली.
निविष्टं निविशच्चैव भीमनादं महाबलम्। तद्बलार्णवमक्षोभ्यं ददृशाते निशाचरौ
ती भयंकर गर्जना करणारी, अतिशय बलवान, स्थिर आणि समुद्रासारखी विशाल सेना, कुठे स्थिरावलेली, कुठे स्थिरावत असलेली, अशी त्या दोन्ही राक्षसांना दिसली.
तौ ददर्श महातेजाः प्रतिच्छन्नौ विभीषणः। आचचक्षे स रामाय गृहीत्वा शुकसारणौ
महातेजस्वी विभीषणाने त्या दोघांना लपून बसलेले पाहिले आणि शुक व सारण यांना पकडून रामाकडे नेऊन सांगितले.
तस्यैतौ राक्षसेन्द्रस्य मन्त्रिणौ शुकसारणौ। लङ्कायाः समनुप्राप्तौ चारौ परपुरंजय
हे शुक आणि सारण हे राक्षसांचा राजा रावणाचे मंत्री आहेत, शत्रूच्या नगरावर विजय मिळवणाऱ्या वीरांनो, हे दोघे लंकेत गुप्तहेर म्हणून आले आहेत.
तौ दृष्ट्वा व्यथितौ रामं निराशौ जीविते तथा। कृताञ्जलिपुटौ भीतौ वचनं चेदमूचतुः
रामाला पाहताच ते दोघे घाबरले, जीवावरची आशा सोडली; त्यांनी हात जोडून भीतीने असे म्हणाले:
आवामिहागतौ सौम्य रावणप्रहितावुभौ। परिज्ञातुं बलं सर्वं तदिदं रघुनन्दन
हे सौम्य, आम्ही दोघे येथे रावणाने पाठवलेले आलो आहोत, रघुनंदना, या सर्व सैन्याची माहिती मिळवण्यासाठी.
तयोस्तद् वचनं श्रुत्वा रामो दशरथात्मजः। अब्रवीत् प्रहसन् वाक्यं सर्वभूतहिते रतः
त्यांचे बोलणे ऐकून, दशरथपुत्र राम, सर्व प्राण्यांच्या कल्याणासाठी नेहमी तत्पर असलेला, हसत हसत म्हणाला:
यदि दृष्टं बलं सर्वं वयं वा सुसमाहिताः। यथोक्तं वा कृतं कार्यं छन्दतः प्रतिगम्यताम्
जर तुम्ही आमचे सर्व सैन्य आणि आम्हाला नीट पाहिले असेल, किंवा जसे सांगितले तसे तुमचे काम पूर्ण झाले असेल, तर तुमच्या इच्छेने परत जाऊ शकता.
अथ किंचिददृष्टं वा भूयस्तद् द्रष्टुमर्हथः। विभीषणो वा कात्स्र्न्येन पुनः संदर्शयिष्यति
किंवा अजून काही पाहायचे राहिले असेल, तर तेही पाहू शकता; किंवा विभीषण तुम्हाला पुन्हा सगळे संपूर्णपणे दाखवेल.
न चेदं ग्रहणं प्राप्य भेतव्यं जीवितं प्रति। न्यस्तशस्त्रौ गृहीतौ च न दूतौ वधमर्हथः
आता पकडले गेल्यावर, तुम्ही जीवाची भीती बाळगू नका; शस्त्रे खाली ठेवून आणि दूत म्हणून पकडले गेल्याने, तुम्हाला मृत्युदंड मिळणार नाही.
प्रच्छन्नौ च विमुञ्चेमौ चारौ रात्रिंचरावुभौ। शत्रुपक्षस्य सततं विभीषण विकर्षिणौ
हे विभीषण, हे दोघे गुप्तहेर, रात्री हिंडणारे राक्षस, शत्रूच्या बाजूला नेहमी हानी पोहोचवणारे, लपून आलेले आहेत, त्यांना सोडून द्या.
प्रविश्य महतीं लङ्कां भवद्भ्यां धनदानुजः। वक्तव्यो रक्षसां राजा यथोक्तं वचनं मम
महान लंका नगरीत जाऊन, तुम्ही दोघांनी धनदाचा भाऊ, राक्षसांचा राजा, याला माझे शब्द जसे आहेत तसे सांगावे.
यद् बलं त्वं समाश्रित्य सीतां मे हृतवानसि। तद् दर्शय यथाकामं ससैन्यश्च सबान्धवः
तू माझ्याकडून सीतेला पळवून नेण्यासाठी ज्या बळावर विसंबून होतास, ते बळ, तुझे सैन्य आणि आप्तांसह, आता हवे तसे दाखव.
श्वः काल्ये नगरीं लङ्कां सप्राकारां सतोरणाम्। रक्षसां च बलं पश्य शरैर्विध्वंसितं मया
उद्या सकाळी, लंकेचे किल्ले आणि महाद्वारांसह नगरी आणि राक्षसांचे सैन्य माझ्या बाणांनी उद्ध्वस्त झालेले पाह.
इति प्रतिसमादिष्टौ राक्षसौ शुकसारणौ। जयेति प्रतिनन्द्यैनं राघवं धर्मवत्सलम्
रामाने दिलेल्या आज्ञेप्रमाणे, शुक आणि सारण या दोन्ही राक्षसांनी 'जय हो!' असे म्हणत धर्मनिष्ठ राघवाला वंदन केले.
आगम्य नगरीं लङ्कामब्रूतां राक्षसाधिपम्। विभीषणगृहीतौ तु वधार्थं राक्षसेश्वर
लंकेच्या नगरीत पोहोचल्यावर, त्यांनी राक्षसाधिपतीला सांगितले, 'हे राक्षसराजा, आम्हाला विभीषणाने पकडले होते आणि मारण्यासाठी नेले होते.'
दृष्ट्वा धर्मात्मना मुक्तौ रामेणामिततेजसा। एकस्थानगता यत्र चत्वारः पुरुषर्षभाः
पण धर्मात्मा आणि अपार तेज असलेल्या रामाने आम्हाला सोडले, जिथे चारही श्रेष्ठ पुरुष एकत्र उभे होते—
लोकपालसमाः शूराः कृतास्त्रा दृढविक्रमाः। रामो दाशरथिः श्रीमाल्ँलक्ष्मणश्च विभीषणः
जगाच्या रक्षणकर्त्यांसारखे शूर, शस्त्रविद्येत पारंगत आणि दृढ पराक्रमी—दशरथपुत्र राम, तेजस्वी लक्ष्मण आणि विभीषण.
सुग्रीवश्च महातेजा महेन्द्रसमविक्रमः। एते शक्ताः पुरीं लङ्कां सप्राकारां सतोरणाम्
महातेजस्वी, महेंद्रासारख्या पराक्रमाचा सुग्रीव—हे सर्वजण लंकेचे किल्ले आणि महाद्वारांसह नगरी उखडून टाकण्यास समर्थ आहेत.
उत्पाट्य संक्रामयितुं सर्वे तिष्ठन्तु वानराः। यादृशं तद्धि रामस्य रूपं प्रहरणानि च
सर्व वानरांनी उभे राहून लंका फोडण्यासाठी आणि आत घुसण्यासाठी सज्ज व्हावे; रामाचे रूप आणि त्याची शस्त्रे अशी आहेत.
वधिष्यति पुरीं लङ्कामेकस्तिष्ठन्तु ते त्रयः। रामलक्ष्मणगुप्ता सा सुग्रीवेण च वाहिनी। बभूव दुर्धर्षतरा सर्वैरपि सुरासुरैः
लंकापुरीचा नाश एकटाच करील; उरलेले तिघे बाजूला राहू द्या. राम आणि लक्ष्मण यांच्या संरक्षणाखाली, सुग्रीवासह त्यांची सेना देव आणि दैत्य सगळ्यांनाही जिंकता येणार नाही अशी अपराजेय झाली.
प्रहृष्टयोधा ध्वजिनी महात्मनां वनौकसां सम्प्रति योद्धुमिच्छताम्। अलं विरोधेन शमो विधीयतां प्रदीयतां दाशरथाय मैथिली
महान आत्म्यांच्या वानरांची सेना, त्यांच्या आनंदी आणि युद्धाला उत्सुक योद्ध्यांसह, आता शत्रुत्वाचा काही उपयोग नाही; शांतता करा आणि मैथिलीला दशरथपुत्राला परत द्या.
thumb|षड्विंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे षड्विंशः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणातील युद्धकांडातील सहाव्या सर्गाचे ऐका.
तद्वचः सत्यमक्लीबं सारणेनाभिभाषितम्। निशम्य रावणो राजा प्रत्यभाषत सारणम्
सारणाने उच्चारलेली खरी आणि धाडसी वाणी ऐकून, रावणराजाने सारणाला उत्तर दिले.