आलिखन्तीमिवाकाशमुत्थितां पश्य लक्ष्मण। मनसेव कृतां लङ्कां नगाग्रे विश्वकर्मणा
लक्ष्मणा, पाहा, जणू आकाशात कोणी चित्र काढले आहे असे लंका दिसते; जणू विश्वकर्म्याने फक्त मनातल्या कल्पनेत, डोंगराच्या शिखरावर उभारली आहे.
विमानैर्बहुभिर्लङ्का संकीर्णा रचिता पुरा। विष्णोः पदमिवाकाशं छादितं पाण्डुभिर्घनैः
अनेक राजवाड्यांनी भरलेली लंका पूर्वीपासूनच बांधलेली आहे, जणू आकाशात विष्णूचे स्थानच, फिकट ढगांनी झाकलेले आहे.
पुष्पितैः शोभिता लङ्का वनैश्चित्ररथोपमैः। नानापतगसंघुष्टफलपुष्पोपगैः शुभैः
फुलांनी बहरलेल्या आणि चित्ररथासारख्या सुंदर वनांनी लंका सजली आहे; विविध पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने आणि सुंदर फळफुलांनी ती गजबजलेली आहे.
पश्य मत्तविहंगानि प्रलीनभ्रमराणि च। कोकिलाकुलखण्डानि दोधवीति शिवोऽनिलः
पहा, नशेत असलेले पक्षी आणि फुलांमध्ये लपलेली मधमाशा, कोकीळांनी भरलेली बाग आणि मंद, शुभ्र वारा वाहतो आहे.
इति दाशरथी रामो लक्ष्मणं समभाषत। बलं च तत्र विभजच्छास्त्रदृष्टेन कर्मणा
अशा प्रकारे दशरथपुत्र रामाने लक्ष्मणाशी संवाद साधला आणि तेथे शास्त्रानुसार सैन्याची विभागणी केली.
शशास कपिसेनां तां बलादादाय वीर्यवान्। अङ्गदः सह नीलेन तिष्ठेदुरसि दुर्जयः
शूर अंगदाने नीलासह ती वानरसेना जोरात आपल्या ताब्यात घेतली आणि तो अपराजितपणे पुढे उभा राहिला.
तिष्ठेद् वानरवाहिन्या वानरौघसमावृतः। आश्रितो दक्षिणं पार्श्वमृषभो नाम वानरः
वानरसेनेच्या उजव्या बाजूला, वानरांच्या गर्दीत, ऋषभ नावाचा वानर उभा होता.
गन्धहस्तीव दुर्धर्षस्तरस्वी गन्धमादनः। तिष्ठेद् वानरवाहिन्याः सव्यं पार्श्वमधिष्ठितः
गंधमादन हा जलहस्तासारखा वेगवान आणि कोणालाही न जुमानणारा, वानरसेनेच्या डाव्या बाजूला उभा राहिला.
मूर्ध्नि स्थास्याम्यहं यत्तो लक्ष्मणेन समन्वितः। जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः
मी स्वतः लक्ष्मण, जांबवान, सुसेन आणि वेगवान वेगदर्शी या वानरासह मध्यभागी दक्षतेने उभा राहीन.
ऋक्षमुख्या महात्मानः कुक्षिं रक्षन्तु ते त्रयः। जघनं कपिसेनायाः कपिराजोऽभिरक्षतु। पश्चार्धमिव लोकस्य प्रचेतास्तेजसा वृतः
त्या तीन महात्मा ऋक्षप्रमुखांनी सैन्याचा मध्यभाग सांभाळावा, आणि वानरांचा राजा मागील भागाचे रक्षण करील; तो जणू तेजाने झगमगणारा जलाचा स्वामीच आहे.
सुविभक्तमहाव्यूहा महावानररक्षिता। अनीकिनी सा विबभौ यथा द्यौः साभ्रसम्प्लवा
ती सेना उत्तम प्रकारे मांडलेली आणि बलाढ्य वानरांनी राखलेली होती; ती जणू आकाश ढगांनी भरलेले आहे असे तेजाने चमकत होती.
प्रगृह्य गिरिशृङ्गाणि महतश्च महीरुहान्। आसेदुर्वानरा लङ्कां मिमर्दयिषवो रणे
डोंगरशिखरे आणि मोठमोठी झाडे हातात घेऊन वानर लंकेकडे झेपावले, युद्धात तिला चिरडण्याच्या तयारीत.
शिखरैर्विकिरामैनां लङ्कां मुष्टिभिरेव वा। इति स्म दधिरे सर्वे मनांसि हरिपुङ्गवाः
आपण या लङ्केला डोंगरांच्या टोकांनी किंवा आपल्या मुठीनेच फोडून टाकू, असे सर्व वानरश्रेष्ठांच्या मनात ठरले.
ततो रामो महातेजाः सुग्रीवमिदमब्रवीत्। सुविभक्तानि सैन्यानि शुक एष विमुच्यताम्
तेव्हा तेजस्वी रामाने सुग्रीवाला म्हटले, "आपली सैन्ये नीट मांडलेली आहेत; हा शुक सोडून द्या."
रामस्य तु वचः श्रुत्वा वानरेन्द्रो महाबलः। मोचयामास तं दूतं शुकं रामस्य शासनात्
रामाचे शब्द ऐकून बलाढ्य वानरराजाने रामाच्या आज्ञेने त्या शुक दूताला सोडून दिले.
रावणः प्रहसन्नेव शुकं वाक्यमुवाच ह। किमिमौ ते सितौ पक्षौ लूनपक्षश्च दृश्यसे
रावण हसत शुकाला म्हणाला, "तुझे पंख का पांढरे दिसतात आणि तरीही तू पंख उपटलेला का दिसतोस?"
कच्चिन्नानेकचित्तानां तेषां त्वं वशमागतः। ततः स भयसंविग्नस्तेन राज्ञाभिचोदितः। वचनं प्रत्युवाचेदं राक्षसाधिपमुत्तमम्
काही अनेक मनाच्या लोकांच्या ताब्यात तू गेलास तर नाही ना? असे रावणाने विचारल्यावर, घाबरून आणि त्याच्या आज्ञेने, त्याने त्या राक्षसाधिपतीला उत्तर दिले.
सागरस्योत्तरे तीरेऽब्रुवं ते वचनं तथा। यथा संदेशमक्लिष्टं सान्त्वयन् श्लक्ष्णया गिरा
सागराच्या उत्तरेकडील काठावर मी तुझे बोलणे जसेच्या तसे, मृदू आणि शांत शब्दांत सांगितले.
क्रुद्धैस्तैरहमुत्प्लुत्य दृष्टमात्रः प्लवंगमैः। गृहीतोऽस्म्यपि चारब्धो हन्तुं लोप्तुं च मुष्टिभिः
पण ते रागावलेले वानर मला पाहताच मी उडी मारली, तरीही त्यांनी मला पकडले आणि मुठीने मारू लागले.
न ते संभाषितुं शक्याः सम्प्रश्नोऽत्र न विद्यते। प्रकृत्या कोपनास्तीक्ष्णा वानरा राक्षसाधिप
त्यांच्याशी बोलता येत नाही, तिथे विचारपूसही होत नाही; हे राक्षसाधिपती, वानर स्वभावानेच चिडके आणि तिखट आहेत.
स च हन्ता विराधस्य कबन्धस्य खरस्य च। सुग्रीवसहितो रामः सीतायाः पदमागतः
जो राम सुग्रीवासह विराध, कबंध आणि खराचा वध केला, तोच आता सीतेच्या ठिकाणी पोहोचला आहे.
स कृत्वा सागरे सेतुं तीर्त्वा च लवणोदधिम्। एष रक्षांसि निर्धूय धन्वी तिष्ठति राघवः
त्याने सागरावर पूल बांधून खारट समुद्र ओलांडला आणि सर्व राक्षसांना दूर करून धनुष्य हातात घेऊन हा राघव येथे उभा आहे.
ऋक्षवानरसङ्घानामनीकानि सहस्रशः। गिरिमेघनिकाशानां छादयन्ति वसुंधराम्
डोंगर आणि मेघांसारखे दिसणारे असंख्य रीक्ष आणि वानरांचे सैन्य पृथ्वीवर पसरले आहे.
राक्षसानां बलौघस्य वानरेन्द्रबलस्य च। नैतयोर्विद्यते संधिर्देवदानवयोरिव
राक्षसांच्या सैन्याचा आणि वानरराजाच्या सैन्याचा कधीच मेल नाही, जसा देव आणि दानवांचा कधीच होत नाही.
पुरा प्राकारमायान्ति क्षिप्रमेकतरं कुरु। सीतां चास्मै प्रयच्छाशु युद्धं वापि प्रदीयताम्
ते किल्ल्याजवळ येण्याआधीच त्वरेने ठरव, सीतेला त्याला ताबडतोब दे किंवा युद्ध दे.
शुकस्य वचनं श्रुत्वा रावणो वाक्यमब्रवीत्। रोषसंरक्तनयनो निर्दहन्निव चक्षुषा
शुकाचे बोलणे ऐकून रावणाच्या डोळ्यांत रागाने रक्त उतरले आणि तो जणू काही नजरेने जाळत आहे असे वाटले, आणि तो बोलला.
यदि मां प्रति युद्धेरन् देवगन्धर्वदानवाः। नैव सीतां प्रदास्यामि सर्वलोकभयादपि
देव, गंधर्व किंवा दानव माझ्याविरुद्ध लढले तरी मी सीतेला कधीच देणार नाही, सर्व लोकांचा भयंकर धोका असला तरीही.
कदा समभिधावन्त मामका राघवं शराः। वसन्ते पुष्पितं मत्ता भ्रमरा इव पादपम्
वसंतात फुललेल्या झाडाभोवती मदमस्त भुंगे जसे गर्दी करतात, तसे माझे बाण राघवावर केव्हा झेपावतील?
कदा शोणितदिग्धाङ्गं दीप्तैः कार्मुकविच्युतैः। शरैरादीपयिष्यामि उल्काभिरिव कुञ्जरम्
तेजस्वी बाणांनी त्याचे अंग रक्ताने माखून मी केव्हा त्याला उल्कांनी हत्तीप्रमाणे जाळीन?
तच्चास्य बलमादास्ये बलेन महता वृतः। ज्योतिषामिव सर्वेषां प्रभामुद्यन् दिवाकरः
माझ्या मोठ्या बळाच्या आधाराने मी त्याचे सामर्थ्य हिरावून घेईन, जसा सूर्य सर्व ताऱ्यांचा प्रकाश हिरावून घेतो.