रक्तचन्दनसंकाशा संध्या परमदारुणा। ज्वलतः प्रपतत्येतदादित्यादग्निमण्डलम्
संध्याकाळ अतिशय तांबडी, रक्तचंदनासारखी दिसते; आणि प्रज्वलित सूर्यापासून जणू अग्नीचा वर्तुळ खाली पडतो.
दीना दीनस्वराः क्रूराः सर्वतो मृगपक्षिणः। प्रत्यादित्यं विनर्दन्ति जनयन्तो महद्भयम्
सर्वत्र जंगली प्राणी आणि पक्षी, दुःखी आणि करुण आवाजात, सूर्याकडे तोंड करून ओरडतात आणि मोठे भय निर्माण करतात.
रजन्यामप्रकाशस्तु संतापयति चन्द्रमाः। कृष्णरक्तांशुपर्यन्तो लोकक्षय इवोदितः
रात्री चंद्र प्रकाश देत नाही, त्याच्या किरणांनी त्रास होतो, कडा काळ्या आणि तांबड्या आहेत, जणू तो जगाचा नाश करायला उगवला आहे.
ह्रस्वो रूक्षोऽप्रशस्तश्च परिवेषस्तु लोहितः। आदित्ये विमले नीलं लक्ष्म लक्ष्मण दृश्यते
लक्ष्मण, स्वच्छ सूर्याभोवती लहान, कडक, अशुभ आणि तांबडा वलय दिसतो, आणि निळा डागही दिसतो.
रजसा महता चापि नक्षत्राणि हतानि च। युगान्तमिव लोकानां पश्य शंसन्ति लक्ष्मण
मोठ्या धुळीमुळे तारे दिसेनासे झाले आहेत; लक्ष्मण, हे सर्व जणू जगाचा अंत होणार असल्याचे चिन्ह आहे.
काकाः श्येनास्तथा नीचा गृध्राः परिपतन्ति च। शिवाश्चाप्यशुभान् नादान् नदन्ति सुमहाभयान्
कावळे, घार आणि गिधाडे खाली उडतात, आणि कोल्हे भयावह, अशुभ आवाजात ओरडतात.
शैलैः शूलैश्च खड्गैश्च विमुक्तैः कपिराक्षसैः। भविष्यत्यावृता भूमिर्मांसशोणितकर्दमा
डोंगर, भाले, तलवारी आणि वानर-राक्षस यांच्या मृतदेहांनी पृथ्वी मांस आणि रक्ताच्या चिखलाने भरून जाईल.
क्षिप्रमद्यैव दुर्धर्षां पुरीं रावणपालिताम्। अभियाम जवेनैव सर्वैर्हरिभिरावृताः
आजच आपण सर्व वानरांसह वेगाने त्या रावणाच्या भयंकर नगरीवर चाल करून जाऊया.
इत्येवमुक्त्वा धन्वी स रामः संग्रामधर्षणः। प्रतस्थे पुरतो रामो लङ्कामभिमुखो विभुः
असे म्हणून धनुर्धारी, रणभूमीचा भयप्रद राम पुढे जाऊ लागला आणि लंकेकडे तोंड करून निघाला.
सविभीषणसुग्रीवाः सर्वे ते वानरर्षभाः। प्रतस्थिरे विनर्दन्तो धृतानां द्विषतां वधे
विभीषण आणि सुग्रीव यांच्यासह सर्व वानरांचे श्रेष्ठ वीर शत्रूंचा नाश करण्याच्या निर्धाराने गर्जना करत पुढे निघाले.
राघवस्य प्रियार्थं तु सुतरां वीर्यशालिनाम्। हरीणां कर्मचेष्टाभिस्तुतोष रघुनन्दनः
राघवाच्या आनंदासाठी, त्या पराक्रमी वानरांच्या कृत्यांनी आणि प्रयत्नांनी रघुनंदन अतिशय संतुष्ट झाला.
thumb|चतुर्विंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे चतुर्विंशः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणाच्या युद्धकांडातील चोवीसावा सर्ग ऐका.
सा वीरसमिती राज्ञा विरराज व्यवस्थिता। शशिना शुभनक्षत्रा पौर्णमासीव शारदी
राजाने सजवलेली ती वीरांची सभा, शुभ नक्षत्रांनी सजलेल्या शरद ऋतूतील पौर्णिमेच्या रात्रीसारखी तेजस्वी दिसत होती.
प्रचचाल च वेगेन त्रस्ता चैव वसुंधरा। पीड्यमाना बलौघेन तेन सागरवर्चसा
त्या महासागरासारख्या तेजस्वी सैन्याच्या भाराने पृथ्वी जोरात हलू लागली आणि घाबरली.
ततः शुश्रुवुराक्रुष्टं लङ्कायां काननौकसः। भेरीमृदङ्गसंघुष्टं तुमुलं लोमहर्षणम्
मग लंकेत राहणाऱ्या वानरांनी मोठ्या आवाजात वाजणाऱ्या नगाऱ्यांचा आणि ढोलांचा गजर ऐकला, तो इतका गडगडाटी आणि अंगावर काटा आणणारा होता.
बभूवुस्तेन घोषेण संहृष्टा हरियूथपाः। अमृष्यमाणास्तद् घोषं विनेदुर्घोषवत्तरम्
त्या आवाजामुळे वानरांचे सेनापती आनंदित झाले; तो गजर सहन न होऊन त्यांनी त्याहून मोठ्या गर्जना केल्या.
राक्षसास्तत् प्लवंगानां शुश्रुवुस्तेऽपि गर्जितम्। नर्दतामिव दृप्तानां मेघानामम्बरे स्वनम्
राक्षसांनीही वानरांची ती गर्जना ऐकली, जणू काही आकाशात गर्विष्ठ मेघ मोठ्याने गडगडत आहेत.
दृष्ट्वा दाशरथिर्लङ्कां चित्रध्वजपताकिनीम्। जगाम मनसा सीतां दूूयमानेन चेतसा
दशरथपुत्र रामाने रंगीबेरंगी ध्वजांनी आणि पताकांनी सजलेली लंका पाहिली, आणि त्याचे मन सिता आठवून अस्वस्थ झाले.
अत्र सा मृगशावाक्षी रावणेनोपरुध्यते। अभिभूता ग्रहेणेव लोहिताङ्गेन रोहिणी
इथेच ती हरिणसारखी डोळ्यांची स्त्री, रावणाच्या ताब्यात आहे; जणू रोहिणीला लाल ग्रहाने म्हणजे मंगळाने जिंकून टाकले आहे.
दीर्घमुष्णं च निःश्वस्य समुद्वीक्ष्य च लक्ष्मणम्। उवाच वचनं वीरस्तत्कालहितमात्मनः
रामाने दीर्घ आणि गरम श्वास घेतला, लक्ष्मणाकडे पाहिले आणि त्या वेळेला योग्य अशी, स्वतःसाठी हितकारक अशी वाणी बोलला.
आलिखन्तीमिवाकाशमुत्थितां पश्य लक्ष्मण। मनसेव कृतां लङ्कां नगाग्रे विश्वकर्मणा
लक्ष्मणा, पाहा, जणू आकाशात कोणी चित्र काढले आहे असे लंका दिसते; जणू विश्वकर्म्याने फक्त मनातल्या कल्पनेत, डोंगराच्या शिखरावर उभारली आहे.
विमानैर्बहुभिर्लङ्का संकीर्णा रचिता पुरा। विष्णोः पदमिवाकाशं छादितं पाण्डुभिर्घनैः
अनेक राजवाड्यांनी भरलेली लंका पूर्वीपासूनच बांधलेली आहे, जणू आकाशात विष्णूचे स्थानच, फिकट ढगांनी झाकलेले आहे.
पुष्पितैः शोभिता लङ्का वनैश्चित्ररथोपमैः। नानापतगसंघुष्टफलपुष्पोपगैः शुभैः
फुलांनी बहरलेल्या आणि चित्ररथासारख्या सुंदर वनांनी लंका सजली आहे; विविध पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने आणि सुंदर फळफुलांनी ती गजबजलेली आहे.
पश्य मत्तविहंगानि प्रलीनभ्रमराणि च। कोकिलाकुलखण्डानि दोधवीति शिवोऽनिलः
पहा, नशेत असलेले पक्षी आणि फुलांमध्ये लपलेली मधमाशा, कोकीळांनी भरलेली बाग आणि मंद, शुभ्र वारा वाहतो आहे.
इति दाशरथी रामो लक्ष्मणं समभाषत। बलं च तत्र विभजच्छास्त्रदृष्टेन कर्मणा
अशा प्रकारे दशरथपुत्र रामाने लक्ष्मणाशी संवाद साधला आणि तेथे शास्त्रानुसार सैन्याची विभागणी केली.
शशास कपिसेनां तां बलादादाय वीर्यवान्। अङ्गदः सह नीलेन तिष्ठेदुरसि दुर्जयः
शूर अंगदाने नीलासह ती वानरसेना जोरात आपल्या ताब्यात घेतली आणि तो अपराजितपणे पुढे उभा राहिला.
तिष्ठेद् वानरवाहिन्या वानरौघसमावृतः। आश्रितो दक्षिणं पार्श्वमृषभो नाम वानरः
वानरसेनेच्या उजव्या बाजूला, वानरांच्या गर्दीत, ऋषभ नावाचा वानर उभा होता.
गन्धहस्तीव दुर्धर्षस्तरस्वी गन्धमादनः। तिष्ठेद् वानरवाहिन्याः सव्यं पार्श्वमधिष्ठितः
गंधमादन हा जलहस्तासारखा वेगवान आणि कोणालाही न जुमानणारा, वानरसेनेच्या डाव्या बाजूला उभा राहिला.
मूर्ध्नि स्थास्याम्यहं यत्तो लक्ष्मणेन समन्वितः। जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः
मी स्वतः लक्ष्मण, जांबवान, सुसेन आणि वेगवान वेगदर्शी या वानरासह मध्यभागी दक्षतेने उभा राहीन.
ऋक्षमुख्या महात्मानः कुक्षिं रक्षन्तु ते त्रयः। जघनं कपिसेनायाः कपिराजोऽभिरक्षतु। पश्चार्धमिव लोकस्य प्रचेतास्तेजसा वृतः
त्या तीन महात्मा ऋक्षप्रमुखांनी सैन्याचा मध्यभाग सांभाळावा, आणि वानरांचा राजा मागील भागाचे रक्षण करील; तो जणू तेजाने झगमगणारा जलाचा स्वामीच आहे.