रामस्य वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो महामुनिः। निवासमकरोद् देशे विविक्ते सलिलान्विते
रामाचे बोलणे ऐकून, विश्वामित्र महर्षीने पाण्याने युक्त, एकांत जागी त्यांच्यासाठी निवासाची व्यवस्था केली.
विश्वामित्रमनुप्राप्तं श्रुत्वा नृपवरस्तदा। शतानन्दं पुरस्कृत्य पुरोहितमनिन्दितः
विश्वामित्र आले आहेत हे ऐकून, त्या वेळी श्रेष्ठ राजा, निष्कलंक, शतानंद या मुख्य पुरोहिताला पुढे घेऊन,
ऋत्विजोऽपि महात्मानस्त्वर्घ्यमादाय सत्वरम्। प्रत्युज्जगाम सहसा विनयेन समन्वितः
महात्मा ऋत्विजांनीही त्वरित अर्घ्य घेऊन, नम्रतेने भरभर पुढे जाऊन स्वागत केले.
विश्वामित्राय धर्मेण ददौ धर्मपुरस्कृतम्। प्रतिगृह्य तु तां पूजां जनकस्य महात्मनः
जनकाने धर्मपूर्वक, आदराने, विश्रामित्रांना सत्कार केला; आणि त्या महान जनकाचा सन्मान स्वीकारून,
पप्रच्छ कुशलं राज्ञो यज्ञस्य च निरामयम्। स तांश्चाथ मुनीन् पृष्ट्वा सोपाध्यायपुरोधसः
राजाचा कुशल विचारला आणि यज्ञ सुरळीत चालला आहे का ते जाणून घेतले; मग सर्व ऋषी, त्यांच्या उपाध्याय आणि पुरोहितांसह विचारपूस केली.
यथार्हमृषिभिः सर्वैः समागच्छत् प्रहृष्टवत्। अथ राजा मुनिश्रेष्ठं कृताञ्जलिरभाषत
सर्व ऋषींशी योग्य रीतीने, आनंदाने भेट घेतली; मग राजा, हात जोडून, त्या श्रेष्ठ ऋषीला म्हणाला.
आसने भगवानास्तां सहैभिर्मुनिपुंगवैः। जनकस्य वचः श्रुत्वा निषसाद महामुनिः
भगवंत ऋषी, इतर श्रेष्ठ ऋषींसह, आसनावर बसले; जनकाचे बोल ऐकून, तो महान ऋषी आपल्या जागी स्थानापन्न झाला.
पुरोधा ऋत्विजश्चैव राजा च सहमन्त्रिभिः। आसनेषु यथान्यायमुपविष्टाः समन्ततः
पुरोहित, ऋत्विज आणि राजा आपल्या मंत्र्यांसह, योग्य प्रकारे सर्वत्र आसनांवर बसले.
दृष्ट्वा स नृपतिस्तत्र विश्वामित्रमथाब्रवीत्। अद्य यज्ञसमृद्धिर्मे सफला दैवतैः कृता
विश्रामित्रांना तिथे पाहून राजा म्हणाला, "आज माझ्या यज्ञाची सिद्धी देवांच्या कृपेने पूर्ण झाली आहे."
अद्य यज्ञफलं प्राप्तं भगवद्दर्शनान्मया। धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्य मे मुनिपुंगवः
"आज मला तुमच्या दर्शनामुळे यज्ञाचे फळ मिळाले; मी धन्य आहे, मी भाग्यवान आहे, कारण या ऋषिपुंगव माझ्याकडे आले आहेत."
यज्ञोपसदनं ब्रह्मन् प्राप्तोऽसि मुनिभिः सह। द्वादशाहं तु ब्रह्मर्षे दीक्षामाहुर्मनीषिणः
"ब्रह्मन्, तुम्ही ऋषींसह यज्ञमंडपात आले आहात; विद्वान सांगतात की, ब्रह्मर्षे, दीक्षा बारा दिवसांची असते."
ततो भागार्थिनो देवान् द्रष्टुमर्हसि कौशिक। इत्युक्त्वा मुनिशार्दूलं प्रहृष्टवदनस्तदा
म्हणून, कौशिक, जे देव आपला भाग घेण्यासाठी येतात, त्यांना तुम्ही पाहा; असे म्हणून, त्या ऋषिश्रेष्ठाला आनंदाने म्हणाला.
पुनस्तं परिपप्रच्छ प्राञ्जलिः प्रयतो नृपः। इमौ कुमारौ भद्रं ते देवतुल्यपराक्रमौ
मग पुन्हा राजा, हात जोडून, भक्तीभावाने विचारले, "तुम्हाला शुभ होवो! हे दोन कुमार कोण आहेत, जे देवांसारखे पराक्रमी दिसतात?"
गजतुल्यगती वीरौ शार्दूलवृषभोपमौ। पद्मपत्रविशालाक्षौ खड्गतूणीधनुर्धरौ। अश्विनाविव रूपेण समुपस्थितयौवनौ
हत्तीच्या चालीसारखे, वाघ व वृषभासारखे, कमळाच्या पानासारखे मोठे डोळे, हातात तलवार, भाता आणि धनुष्य असलेले हे वीर; रूपाने अश्विनीकुमारांसारखे, तारुण्याच्या उंबरठ्यावर उभे आहेत.
यदृच्छयेव गां प्राप्तौ देवलोकादिवामरौ। कथं पद्भ्यामिह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने
जणू काही योगायोगाने पृथ्वीवर आले, जसे देवलोकातून अमर आले असावेत; हे येथे चालत कसे आले, कोणासाठी आणि कोणाचे आहेत, हे मला सांगा, ऋषीमुनि.
वरायुधधरौ वीरौ कस्य पुत्रौ महामुने। भूषयन्ताविमं देशं चन्द्रसूर्याविवाम्बरम्
उत्तम शस्त्रधारी हे वीर, हे कोणाचे पुत्र आहेत, महर्षे? हे या भूमीला जसे चंद्रसूर्य आकाशाला शोभा देतात, तसे शोभा देतात.
परस्परस्य सदृशौ प्रमाणेङ्गितचेष्टितैः। काकपक्षधरौ वीरौ श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
रूप, हावभाव आणि हालचालींमध्ये एकसारखे, कावळ्याच्या पिसासारखे केस असलेले हे वीर; मी त्यांच्याबद्दल खरी माहिती ऐकू इच्छितो.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा जनकस्य महात्मनः। न्यवेदयदमेयात्मा पुत्रौ दशरथस्य तौ
महात्मा जनक यांच्या या शब्दांवर, अमेयात्मा ऋषी म्हणाले, "हे दोघे दशरथांचे पुत्र आहेत."
सिद्धाश्रमनिवासं च राक्षसानां वधं तथा। तत्रागमनमव्यग्रं विशालायाश्च दर्शनम्
त्यांनी त्यांच्या सिद्धाश्रमातील वास्तव्य, राक्षसांचा वध, तिथे निर्भयपणे येणे आणि विशालाचे दर्शन याची सविस्तर माहिती दिली.
अहल्यादर्शनं चैव गौतमेन समागमम्। महाधनुषि जिज्ञासां कर्तुमागमनं तथा
अहल्येचं दर्शन, तिचं गौतमाशी पुन्हा एकत्र होणं आणि हे महाधनुष्य पाहण्यासाठी इथं येणं—
एतत् सर्वं महातेजा जनकाय महात्मने। निवेद्य विररामाथ विश्वामित्रो महामुनिः
हे सगळं तेजस्वी विश्वामित्रांनी महात्मा जनकांना सांगितलं आणि मग ते थांबले.
thumb|एकपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे एकपञ्चाशः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या बालकांडातील एकावन्नावा सर्ग ऐका.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रस्य धीमतः। हृष्टरोमा महातेजाः शतानन्दो महातपाः
धीर विश्वामित्रांचं ते बोलणं ऐकून, तेजस्वी आणि तपस्वी शतानंद यांच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले.
गौतमस्य सुतो ज्येष्ठस्तपसा द्योतितप्रभः। रामसंदर्शनादेव परं विस्मयमागतः
गौतमांचा ज्येष्ठ पुत्र, तपाच्या तेजानं उजळलेला शतानंद, रामाचं दर्शन होताच मोठ्या आश्चर्यानं भरून गेला.
एतौ निषण्णौ सम्प्रेक्ष्य शतानन्दो नृपात्मजौ। सुखासीनौ मुनिश्रेष्ठं विश्वामित्रमथाब्रवीत्
राजपुत्र दोघंही सुखानं बसलेले पाहून शतानंदांनी श्रेष्ठ ऋषी विश्वामित्रांना विचारलं.
अपि ते मुनिशार्दूल मम माता यशस्विनी। दर्शिता राजपुत्राय तपोदीर्घमुपागता
मुनिशार्दूल, माझी कीर्तीवान आई, जी दीर्घ काळ तप करत होती, तिनं राजपुत्राला दर्शन दिलं का?
अपि रामे महातेजा मम माता यशस्विनी। वन्यैरुपाहरत् पूजां पूजार्हे सर्वदेहिनाम्
माझ्या तेजस्वी आईनं, जी सर्व प्राण्यांमध्ये पूजेला योग्य आहे, रामाला वनातील फळफुलांनी पूजा केली का?
अपि रामाय कथितं यद् वृत्तं तत् पुरातनम्। मम मातुर्महातेजो देवेन दुरनुष्ठितम्
माझ्या आईवर पूर्वी जे घडलं, ते सर्व रामाला सांगितलं का? त्या देवामुळे तिनं जे सोसलं, तेही?
अपि कौशिक भद्रं ते गुरुणा मम संगता। मम माता मुनिश्रेष्ठ रामसंदर्शनादितः
कौशिक, रामाचं दर्शन झाल्यावर माझी आई, श्रेष्ठ मुनिपत्नी, माझ्या गुरूशी पुन्हा एकत्र झाली का?
अपि मे गुरुणा रामः पूजितः कुशिकात्मज। इहागतो महातेजाः पूजां प्राप्य महात्मनः
कुशिकपुत्रा, माझ्या गुरूनं इथे आलेल्या, महात्मा आणि तेजस्वी रामाचं योग्य सन्मानानं स्वागत केलं का?