सहसाभूत् ततो वेगाद् भीमवेगो महोदधिः। योजनं व्यतिचक्राम वेलामन्यत्र सम्प्लवात्
मग अचानक त्या भयंकर वेगाने समुद्राने प्रचंड लाटांसह आपल्या किनाऱ्यापलीकडे एक योजन अंतर ओलांडले.
तं तथा समतिक्रान्तं नातिचक्राम राघवः। समुद्धतममित्रघ्नो रामो नदनदीपतिम्
समुद्र असा उसळला तरी शत्रूंचा नाश करणारा राम त्या नदी-नद्यांच्या अधिपतीकडेच उभा राहिला, समुद्र ओलांडला नाही.
ततो मध्यात् समुद्रस्य सागरः स्वयमुत्थितः। उदयाद्रिमहाशैलान्मेरोरिव दिवाकरः
मग समुद्राच्या मध्यभागातून स्वतः सागर वर आला, जणू उदयाचल किंवा मेरू पर्वतावरून सूर्य उगवतो तसा.
पन्नगैः सह दीप्तास्यैः समुद्रः प्रत्यदृश्यत। स्निग्धवैदूर्यसंकाशो जाम्बूनदविभूषणः
तेव्हा समुद्र तेजस्वी तोंड असलेल्या नागांसह दिसला; तो मऊ वैडूर्यसारखा चमकत होता आणि सोन्याच्या दागिन्यांनी सजलेला होता.
रक्तमाल्याम्बरधरः पद्मपत्रनिभेक्षणः। सर्वपुष्पमयीं दिव्यां शिरसा धारयन् स्रजम्
रक्त फुलांच्या माळा आणि वस्त्र परिधान केलेला, कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या डोळ्यांचा, सर्व फुलांनी बनवलेली दिव्य माळ डोक्यावर घालून उभा होता.
जातरूपमयैश्चैव तपनीयविभूषणैः। आत्मजानां च रत्नानां भूषितो भूषणोत्तमैः
शुद्ध सोन्याच्या आणि उत्तम सोन्याच्या दागिन्यांनी, तसेच स्वतःच्या तेजातून उत्पन्न झालेल्या उत्तम रत्नांनी सजलेला होता.
धातुभिर्मण्डितः शैलो विविधैर्हिमवानिव। एकावलीमध्यगतं तरलं पाण्डरप्रभम्
विविध धातूंनी सजवलेला, जसा हिमालय पर्वत वेगवेगळ्या खनिजांनी शोभून दिसतो, तसाच एकसारख्या माळेच्या मध्यभागी, हलणाऱ्या पांढऱ्या प्रकाशाने झळकत होता.
गङ्गासिन्धुप्रधानाभिरापगाभिः समावृतः। उद्वर्तितमहाग्राहः सम्भ्रान्तोरगराक्षसः
गंगा आणि सिंधू या प्रमुख नद्यांनी वेढलेला, मोठ्या मगरांनी उसळलेला, आणि घाबरलेल्या नाग-राक्षसांनी भरलेला होता.
देवतानां सुरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः। सागरः समुपक्रम्य पूर्वमामन्त्र्य वीर्यवान्
सौंदर्यवान आणि अनेक रूपांच्या देवतांना प्रथम संबोधून, सामर्थ्यशाली सागर पुढे आला.
अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं राघवं शरपाणिनम्
त्याने हात जोडून, बाण हातात असलेल्या राघवाला असे म्हणाला.
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च राघव। स्वभावे सौम्य तिष्ठन्ति शाश्वतं मार्गमाश्रिताः
राघवा, पृथ्वी, वारा, आकाश, पाणी आणि अग्नी हे सर्व आपल्या नैसर्गिक स्वरूपात, शाश्वत मार्गावरच राहतात.
तत्स्वभावो ममाप्येष यदगाधोऽहमप्लवः। विकारस्तु भवेद् गाध एतत् ते प्रवदाम्यहम्
माझेही हेच स्वरूप आहे की मी खोल आणि ओलांडता न येणारा आहे; जर मी उथळ झालो असतो, तर ती माझ्यातील बदलाची गोष्ट झाली असती—हे मी तुला सांगतो.
न कामान्न च लोभाद् वा न भयात् पार्थिवात्मज। ग्राहनक्राकुलजलं स्तम्भयेयं कथंचन
राजकुमार, ना इच्छेने, ना लोभाने, ना भीतीने मी कधीही मगर आणि घड्याळांनी भरलेले हे पाणी थांबवू शकत नाही.
विधास्ये येन गन्तासि विषहिष्येऽप्यहं तथा। न ग्राहा विधमिष्यन्ति यावत्सेना तरिष्यति। हरीणां तरणे राम करिष्यामि यथा स्थलम्
मी तुझ्या ओलांडण्यासाठी उपाय करीन आणि ते सहनही करीन; तुझी सेना ओलांडत असताना मगर अडथळा आणणार नाहीत. वानरांना ओलांडता यावे म्हणून, राम, मी पाण्याला जमिनीप्रमाणे घट्ट करीन.
तमब्रवीत् तदा रामः शृणु मे वरुणालय। अमोघोऽयं महाबाणः कस्मिन् देशे निपात्यताम्
तेव्हा राम म्हणाला, 'वरुणाच्या निवासस्थान्या, माझा हा महान बाण अचूक आहे—तो कोणत्या प्रदेशावर सोडावा हे सांग.'
रामस्य वचनं श्रुत्वा तं च दृष्ट्वा महाशरम्। महोदधिर्महातेजा राघवं वाक्यमब्रवीत्
रामाचे शब्द ऐकून आणि तो मोठा बाण पाहून, तेजस्वी आणि सामर्थ्यशाली समुद्र राघवाला असे म्हणाला:
उत्तरेणावकाशोऽस्ति कश्चित् पुण्यतरो मम। द्रुमकुल्य इति ख्यातो लोके ख्यातो यथा भवान्
माझ्या उत्तरेला एक फार पवित्र जागा आहे, जी लोकांमध्ये 'ड्रुमकुल्य' म्हणून प्रसिद्ध आहे, जशी तुझी कीर्ती आहे.
उग्रदर्शनकर्माणो बहवस्तत्र दस्यवः। आभीरप्रमुखाः पापाः पिबन्ति सलिलं मम
तेथे उग्र आणि दुष्ट कृत्य करणारे अनेक दस्यु, आभीर प्रमुखांसह, माझे पाणी पितात.
तैर्न तत्स्पर्शनं पापं सहेयं पापकर्मभिः। अमोघः क्रियतां राम अयं तत्र शरोत्तमः
त्या पापी लोकांनी माझ्या पाण्याचा स्पर्श करणे मला सहन होत नाही; राम, तुझा हा अचूक आणि श्रेष्ठ बाण तिथेच वापर.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सागरस्य महात्मनः। मुमोच तं शरं दीप्तं परं सागरदर्शनात्
त्या महासागराच्या मोठ्या आत्म्याचे शब्द ऐकून, त्याने तो तेजस्वी बाण समुद्रापासून दूर, सांगितलेल्या दिशेला सोडला.
तेन तन्मरुकान्तारं पृथिव्यां किल विश्रुतम्। निपातितः शरो यत्र वज्राशनिसमप्रभः
त्या बाणामुळे पृथ्वीवरील प्रसिद्ध मरुकांतार प्रदेशावर, वज्र आणि विजेसारखा चमकणारा बाण आदळला.
ननाद च तदा तत्र वसुधा शल्यपीडिता। तस्माद् व्रणमुखात् तोयमुत्पपात रसातलात्
तेव्हा त्या बाणाने छिद्र पडलेल्या पृथ्वीने मोठा आवाज केला आणि त्या जखमेच्या तोंडातून पाताळातून पाणी वर आले.
स बभूव तदा कूपो व्रण इत्येव विश्रुतः। सततं चोत्थितं तोयं समुद्रस्येव दृश्यते
तेव्हा तिथे एक विहीर उगवली, जिला 'जखम' म्हणून ओळखले जाऊ लागले. त्या विहिरीतून नेहमीच पाणी वर येत असे, अगदी समुद्रासारखे दिसायचे.
अवदारणशब्दश्च दारुणः समपद्यत। तस्मात् तद् बाणपातेन अपः कुक्षिष्वशोषयत्
तेव्हा तिथे एक भीषण फाडण्याचा आवाज झाला आणि त्या बाणाच्या आघातामुळे विहिरीच्या तळाशी असलेले पाणी सुकून गेले.
विख्यातं त्रिषु लोकेषु मरुकान्तारमेव च। शोषयित्वा तु तं कुक्षिं रामो दशरथात्मजः
ती मरुकांतराची जागा तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध झाली. दशलक्ष पुत्र रामाने त्या प्रदेशातील पाणी सुकवले.
वरं तस्मै ददौ विद्वान् मरवेऽमरविक्रमः
तेव्हा विद्वान आणि पराक्रमी रामाने त्या वाळवंटाला वर दिला.
पशव्यश्चाल्परोगश्च फलमूलरसायुतः। बहुस्नेहो बहुक्षीरः सुगन्धिर्विविधौषधिः
त्या प्रदेशात गुरेढोरे असतील, आजार कमी असतील, फळे-मुळे भरपूर मिळतील, प्रेमळ लोक असतील, दूध मुबलक मिळेल, सुगंधी हवा असेल आणि विविध औषधी वनस्पती असतील.
एवमेतैश्च संयुक्तो बहुभिः संयुतो मरुः। रामस्य वरदानाच्च शिवः पन्था बभूव ह
रामाच्या वरामुळे आणि अशा अनेक गुणांनी ते वाळवंट समृद्ध झाले आणि तेथे जाण्याचा मार्ग सुरक्षित व मंगलमय झाला.
तस्मिन् दग्धे तदा कुक्षौ समुद्रः सरितां पतिः। राघवं सर्वशास्त्रज्ञमिदं वचनमब्रवीत्
त्या प्रदेशात जळाल्यावर, नद्यांचा स्वामी समुद्र सर्व शास्त्रांचा जाणकार राघवाला म्हणाला—
अयं सौम्य नलो नाम तनयो विश्वकर्मणः। पित्रा दत्तवरः श्रीमान् प्रीतिमान् विश्वकर्मणः
हा सौम्य नल नावाचा, विश्वकर्म्याचा पुत्र आहे. त्याला वडिलांनी वर दिला आहे आणि तो त्यांना अत्यंत प्रिय आहे.