न त्वस्य ब्रुवतो जातु लक्ष्यते दुष्टभावता। प्रसन्नं वदनं चापि तस्मान्मे नास्ति संशयः
तो बोलताना त्याच्यात कधीही दुष्टपणाचं चिन्ह दिसत नाही; त्याचा चेहरा प्रसन्न आणि स्पष्ट आहे, म्हणून मला काहीच शंका नाही.
अशङ्कितमतिः स्वस्थो न शठः परिसर्पति। न चास्य दुष्टवागस्ति तस्मान्मे नास्ति संशयः
त्याचं मन निश्चिंत आणि निर्व्याज आहे; तो कपटाने वागत नाही, ना वाईट बोलतो — त्यामुळे मला काहीच शंका नाही.
देशकालोपपन्नं च कार्यं कार्यविदां वर। सफलं कुरुते क्षिप्रं प्रयोगेणाभिसंहितम्
योग्य वेळ आणि जागी जे काम केलं जातं, ते जाणकार लोक लवकर आणि योग्य रीतीने करतात, तेव्हा ते फळ देतं.
उद्योगं तव सम्प्रेक्ष्य मिथ्यावृत्तं च रावणम्। वालिनं च हतं श्रुत्वा सुग्रीवं चाभिषेचितम्
तुझी तयारी, रावणाचं खोटं वागणं, वालीचा मृत्यू आणि सुग्रीवाचं राज्याभिषेक — हे सगळं पाहून,
राज्यं प्रार्थयमानस्तु बुद्धिपूर्वमिहागतः। एतावत् तु पुरस्कृत्य युज्यते तस्य संग्रहः
राज्य मिळवायचं म्हणून तो विचारपूर्वक इथे आला आहे; हे सगळं लक्षात घेता, त्याला स्वीकारणं योग्य आहे.
यथाशक्ति मयोक्तं तु राक्षसस्यार्जवं प्रति। प्रमाणं त्वं हि शेषस्य श्रुत्वा बुद्धिमतां वर
राक्षसाच्या प्रामाणिकपणाबद्दल मी माझ्या कुवतीनुसार सांगितलं; उरलेलं तूच ठरव, कारण तूच खरा जाणकार आहेस.
thumb|एकोनविंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे अष्टादशः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील अठरावा सर्ग ऐका.
अथ रामः प्रसन्नात्मा श्रुत्वा वायुसुतस्य ह। प्रत्यभाषत दुर्धर्षः श्रुतवानात्मनि स्थितम्
मग राम मनाने शांत राहून, वायुपुत्राच्या शब्द ऐकून, ठामपणे आणि आत्मविश्वासाने उत्तर दिलं.
ममापि च विवक्षास्ति काचित् प्रति विभीषणम्। श्रोतुमिच्छामि तत् सर्वं भवद्भिः श्रेयसि स्थितैः
मलाही विभीषणाबद्दल काही सांगायचं आहे; जे उत्तम आहे असं तुम्ही समजता, ते सगळं तुमच्याकडून ऐकायला मला आवडेल.
मित्रभावेन सम्प्राप्तं न त्यजेयं कथंचन। दोषो यद्यपि तस्य स्यात् सतामेतदगर्हितम्
जो मित्र म्हणून आला आहे, त्याला कधीच नाकारू नये; त्याच्यात काही दोष असला तरी, सज्जन लोकांना हे निंदनीय वाटत नाही.
सुग्रीवस्त्वथ तद्वाक्यमाभाष्य च विमृश्य च। ततः शुभतरं वाक्यमुवाच हरिपुङ्गवः
मग सुग्रीवाने ते शब्द बोलून आणि विचार करून, आणखी शुभ आणि योग्य असं वचन सांगितलं.
स दुष्टो वाप्यदुष्टो वा किमेष रजनीचरः। ईदृशं व्यसनं प्राप्तं भ्रातरं यः परित्यजेत्
हा राक्षस वाईट असो किंवा चांगला, ज्याच्यावर अशी विपत्ती आली आहे, असा भाऊ कोण सोडू शकेल?
को नाम स भवेत् तस्य यमेष न परित्यजेत्। वानराधिपतेर्वाक्यं श्रुत्वा सर्वानुदीक्ष्य तु
माकडांच्या राजाने जे काही सांगितलं, ते सगळ्यांनी ऐकलं आणि विचार केलं, मग कोण आहे असा, जो त्याला सोडून देणार नाही?
ईषदुत्स्मयमानस्तु लक्ष्मणं पुण्यलक्षणम्। इति होवाच काकुत्स्थो वाक्यं सत्यपराक्रमः
काकुत्स्थ राम थोडं हसत, शुभ लक्षण असलेल्या लक्ष्मणाला म्हणाला, ज्याचं शौर्य खरं आहे.
अनधीत्य च शास्त्राणि वृद्धाननुपसेव्य च। न शक्यमीदृशं वक्तुं यदुवाच हरीश्वरः
शास्त्र शिकलेलं नसताना आणि मोठ्यांची सेवा न करता, माकडांच्या राजाने जसं बोललं तसं बोलणं शक्यच नाही.
अस्ति सूक्ष्मतरं किंचिद् यथात्र प्रतिभाति मा। प्रत्यक्षं लौकिकं चापि वर्तते सर्वराजसु
इथे काहीतरी सूक्ष्म आहे असं मला वाटतं; आणि सर्व राजांमध्ये प्रत्यक्ष जगाचा अनुभवही असतो.
अमित्रास्तत्कुलीनाश्च प्रातिदेश्याश्च कीर्तिताः। व्यसनेषु प्रहर्तारस्तस्मादयमिहागतः
शत्रू, कुलीन लोक आणि शेजारी यांचा उल्लेख केला जातो; संकटात ते घाव घालतात — म्हणूनच तो इथे आला आहे.
अपापास्तत्कुलीनाश्च मानयन्ति स्वकान् हितान्। एष प्रायो नरेन्द्राणां शङ्कनीयस्तु शोभनः
निर्दोष आणि कुलीन लोक आपल्याच हितचिंतकांचा सन्मान करतात; राजांची हीच पद्धत असते, पण चांगल्यांवरही शंका घ्यावी लागते.
यस्तु दोषस्त्वया प्रोक्तो ह्यादानेऽरिबलस्य च। तत्र ते कीर्तयिष्यामि यथाशास्त्रमिदं शृणु
शत्रूची ताकद स्वीकारण्याबद्दल तू जो दोष सांगितलास, त्यावर मी तुला शास्त्रानुसार समजावून सांगतो, ऐक.
न वयं तत्कुलीनाश्च राज्यकाङ्क्षी च राक्षसः। पण्डिता हि भविष्यन्ति तस्माद् ग्राह्यो विभीषणः
आपण त्याच्या कुळातले नाही, आणि तो राक्षसही राज्याची इच्छा करत नाही; शहाणे लोक हे ओळखतील — म्हणून विभीषणाला स्वीकारावं.
अव्यग्राश्च प्रहृष्टाश्च ते भविष्यन्ति संगताः। प्रणादश्च महानेषोऽन्योन्यस्य भयमागतम्। इति भेदं गमिष्यन्ति तस्माद् ग्राह्यो विभीषणः
ते सगळे एकत्र आल्यावर निर्धास्त आणि आनंदी होतील; मोठा गजर होईल आणि एकमेकांमध्ये भीती निर्माण होईल — त्यामुळे फूट पडेल; म्हणून विभीषणाला स्वीकारावं.
न सर्वे भ्रातरस्तात भवन्ति भरतोपमाः। मद्विधा वा पितुः पुत्राः सुहृदो वा भवद्विधाः
सर्व भाऊ भरतासारखे नसतात, सर्व पुत्र माझ्यासारखे नसतात, आणि सर्व मित्र तुझ्यासारखे नसतात.
एवमुक्तस्तु रामेण सुग्रीवः सहलक्ष्मणः। उत्थायेदं महाप्राज्ञः प्रणतो वाक्यमब्रवीत्
रामाने असं म्हटल्यावर, सुग्रीव आणि लक्ष्मण उठले, आणि त्या महाबुद्धी सुग्रीवाने वाकून नम्रपणे बोलायला सुरुवात केली.
रावणेन प्रणिहितं तमवेहि निशाचरम्। तस्याहं निग्रहं मन्ये क्षमं क्षमवतां वर
रावणाने हा निशाचर पाठवला आहे, हे जाणून ठेव; संयमी लोकांमध्ये त्याचं संयम राखणं योग्यच आहे असं मला वाटतं.
राक्षसो जिह्मया बुद्ध्या संदिष्टोऽयमिहागतः। प्रहर्तुं त्वयि विश्वस्ते विश्वस्ते मयि वानघ
हा राक्षस कपटी बुद्धीने पाठवला गेला आहे; तू आणि मी दोघंही विश्वासात असताना, तो घात करण्यासाठी इथे आला आहे, हे दोषरहित राजा.
एवमुक्त्वा रघुश्रेष्ठं सुग्रीवो वाहिनीपतिः। वाक्यज्ञो वाक्यकुशलं ततो मौनमुपागमत्
रघुकुळातील श्रेष्ठ रामाला असं सांगून, सेनापती सुग्रीव, जो बोलण्यात कुशल आहे, मग गप्प बसला.
स सुग्रीवस्य तद् वाक्यं रामः श्रुत्वा विमृश्य च। ततः शुभतरं वाक्यमुवाच हरिपुङ्गवम्
सुग्रीवाचं बोलणं रामाने ऐकलं आणि विचार केल्यावर, त्याने माकडांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या सुग्रीवालाच आणखी शुभ वचन सांगितलं.
स दुष्टो वाप्यदुष्टो वा किमेष रजनीचरः। सूक्ष्ममप्यहितं कर्तुं मम शक्तः कथंचन
हा निशाचर वाईट असो किंवा नसो, तो मला अगदी सूक्ष्म हानीही कशी करणार?
पिशाचान् दानवान् यक्षान् पृथिव्यां चैव राक्षसान्। अङ्गुल्यग्रेण तान् हन्यामिच्छन् हरिगणेश्वर
हे माकडांच्या सेनापती, मी इच्छिलं तर पिशाच्च, दानव, यक्ष आणि पृथ्वीवरील राक्षसांना फक्त बोटाच्या टोकाने मारू शकतो.
श्रूयते हि कपोतेन शत्रुः शरणमागतः। अर्चितश्च यथान्यायं स्वैश्च मांसैर्निमन्त्रितः
कबुतराने शत्रू शरण आला असता त्याचं योग्य आदराने स्वागत केलं आणि स्वतःच्या मांसाने त्याला जेवायला बोलावलं, असं ऐकायला येतं.