इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणं रावणानुजः। आजगाम मुहूर्तेन यत्र रामः सलक्ष्मणः
रावणाचा लहान भाऊ कठोर शब्द बोलून लगेचच ज्या ठिकाणी राम आणि लक्ष्मण होते तिथे गेला.
तं मेरुशिखराकारं दीप्तामिव शतह्रदाम्। गगनस्थं महीस्थास्ते ददृशुर्वानराधिपाः
तो मेरू पर्वताच्या शिखरासारखा उंच, शंभर किरणांच्या सूर्यासारखा तेजस्वी, आकाशात आणि जमिनीवर उभा आहे असे वानरांचे सर्व प्रमुखांनी पाहिले.
ते चाप्यनुचरास्तस्य चत्वारो भीमविक्रमाः। तेऽपि वर्मायुधोपेता भूषणोत्तमभूषिताः
त्याचे चार साथीदारही भयंकर पराक्रमी, कवच आणि शस्त्रांनी सज्ज, उत्तम दागिन्यांनी मढवलेले तिथेच होते.
स च मेघाचलप्रख्यो वज्रायुधसमप्रभः। वरायुधधरो वीरो दिव्याभरणभूषितः
तो स्वतः मेघासारखा काळा आणि वज्रासारखा चमकणारा, उत्तम शस्त्र हातात घेऊन दिव्य दागिन्यांनी सजलेला होता.
तमात्मपञ्चमं दृष्ट्वा सुग्रीवो वानराधिपः। वानरैः सह दुर्धर्षश्चिन्तयामास बुद्धिमान्
तो पाचवा म्हणून पाहून वानरांचा राजा सुग्रीव, हुशार आणि कोणालाही न जुमानणारा, वानरांसोबत विचार करू लागला.
चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु वानरांस्तानुवाच ह। हनुमत्प्रमुखान् सर्वानिदं वचनमुत्तमम्
थोडा वेळ विचार करून, सुग्रीवाने हनुमान व इतर सर्व वानरांना हे उत्तम शब्द सांगितले.
एष सर्वायुधोपेतश्चतुर्भिः सह राक्षसैः। राक्षसोभ्येति पश्यध्वमस्मान् हन्तुं न संशयः
हा राक्षस सर्व शस्त्रांनी सज्ज, चार राक्षसांसह आपल्या दिशेने येतोय, पहा, तो आपल्याला मारायला येतोय यात शंका नाही.
सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा सर्वे ते वानरोत्तमाः। सालानुद्यम्य शैलांश्च इदं वचनमब्रुवन्
सुग्रीवाचे बोल ऐकून, सर्व वानरश्रेष्ठांनी झाडे आणि दगड उचलून असे म्हणाले.
शीघ्रं व्यादिश नो राजन् वधायैषां दुरात्मनाम्। निपतन्ति हता यावद् धरण्यामल्पचेतनाः
राजा, आम्हाला लवकर आज्ञा दे, या दुष्टांचा वध करण्यासाठी, जेणेकरून ते जमिनीवर पडण्याआधीच मारले जातील.
तेषां सम्भाषमाणानामन्योन्यं स विभीषणः। उत्तरं तीरमासाद्य खस्थ एव व्यतिष्ठत
त्यांच्यात चर्चा चालू असताना, विभीषण आकाशातच राहून उत्तरेकडील किनाऱ्यावर पोहोचला.
स उवाच महाप्राज्ञः स्वरेण महता महान्। सुग्रीवं तांश्च सम्प्रेक्ष्य खस्थ एव विभीषणः
तो महान आणि बुद्धिमान विभीषण, आकाशात उभा राहून, मोठ्या आवाजात सुग्रीव आणि इतरांना संबोधित करू लागला.
रावणो नाम दुर्वृत्तो राक्षसो राक्षसेश्वरः। तस्याहमनुजो भ्राता विभीषण इति श्रुतः
रावण नावाचा दुष्ट राक्षस, राक्षसांचा राजा आहे; मी त्याचा लहान भाऊ, विभीषण म्हणून ओळखला जातो.
तेन सीता जनस्थानाद् हृता हत्वा जटायुषम्। रुद्धा च विवशा दीना राक्षसीभिः सुरक्षिता
त्यानेच जानस्थानातून सीतेचे अपहरण केले, जटायूला मारले; ती सध्या राक्षसींनी कडक पहाऱ्यात, असहाय आणि दुःखी अवस्थेत बंदिस्त आहे.
तमहं हेतुभिर्वाक्यैर्विविधैश्च न्यदर्शयम्। साधु निर्यात्यतां सीता रामायेति पुनः पुनः
मी त्याला अनेक योग्य कारणे सांगून वारंवार समजावले की, 'सीता रामाला परत देणे योग्य आहे.'
स च न प्रतिजग्राह रावणः कालचोदितः। उच्यमानं हितं वाक्यं विपरीत इवौषधम्
पण काळाच्या प्रेरणेने रावणाने हिताचे बोल ऐकले नाहीत, जसे चुकीचे औषध स्वीकारले जात नाही.
सोऽहं परुषितस्तेन दासवच्चावमानितः। त्यक्त्वा पुत्रांश्च दारांश्च राघवं शरणं गतः
त्याने मला अपमानित केले, दासासारखे वागवले; म्हणून मी माझी मुले आणि बायको सोडून, राघवाकडे शरण आलो आहे.
एतत्तु वचनं श्रुत्वा सुग्रीवो लघुविक्रमः। लक्ष्मणस्याग्रतो रामं संरब्धमिदमब्रवीत्
हे शब्द ऐकून, जलद कृती करणारा सुग्रीव, लक्ष्मणासमोर रामाला अस्वस्थपणे म्हणाला.
प्रविष्टः शत्रुसैन्यं हि प्राप्तः शत्रुरतर्कितः। निहन्यादन्तरं लब्ध्वा उलूको वायसानिव
खरं तर, शत्रूच्या सैन्यात शत्रू गुपचूप शिरला आहे; त्याला संधी मिळाली तर तो कावळ्यांत घुसलेल्या घुबडासारखा आपल्यावर हल्ला करू शकतो.
मन्त्रे व्यूहे नये चारे युक्तो भवितुमर्हसि। वानराणां च भद्रं ते परेषां च परंतप
तू सल्ला, मांडणी, डावपेच आणि गुप्त माहिती यात नेहमी दक्ष राहा. वानरांसाठी आणि तुझ्यासाठीही मंगल होवो, शत्रूंना जाळणाऱ्या वीर.
अन्तर्धानगता ह्येते राक्षसाः कामरूपिणः। शूराश्च निकृतिज्ञाश्च तेषां जातु न विश्वसेत्
हे राक्षस इच्छेप्रमाणे रूप बदलू शकतात आणि अदृश्यही होऊ शकतात. हे धाडसी आहेत आणि फसवणुकीत पटाईत आहेत—त्यांच्यावर कधीच विश्वास ठेवू नये.
प्रणिधी राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य भवेदयम्। अनुप्रविश्य सोऽस्मासु भेदं कुर्यान्न संशयः
हा रावणाचा गुप्तहेर असू शकतो; तो आपल्यात मिसळून फूट पाडेल यात शंका नाही.
अथ वा स्वयमेवैष छिद्रमासाद्य बुद्धिमान्। अनुप्रविश्य विश्वस्ते कदाचित् प्रहरेदपि
किंवा हा बुद्धिमान स्वतःच आपली कमजोरी शोधून, विश्वास बसल्यावर आत येईल आणि कधीतरी हल्ला देखील करू शकतो.
मित्राटविबलं चैव मौलभृत्यबलं तथा। सर्वमेतद् बलं ग्राह्यं वर्जयित्वा द्विषद्बलम्
मित्र, जंगलातील लोक आणि विश्वासू सेवक यांची ताकद स्वीकारावी, पण शत्रूंची ताकद मात्र कधीच धरू नये.
प्रकृत्या राक्षसो ह्येष भ्रातामित्रस्य वै प्रभो। आगतश्च रिपुः साक्षात् कथमस्मिंश्च विश्वसेत्
हे प्रभो, हा स्वभावतः राक्षस आहे आणि तुझ्या शत्रूचा भाऊही आहे. तो प्रत्यक्ष शत्रू म्हणून आला आहे—मग त्याच्यावर इथे कसा विश्वास ठेवावा?
रावणस्यानुजो भ्राता विभीषण इति श्रुतः। चतुर्भिः सह रक्षोभिर्भवन्तं शरणं गतः
रावणाचा धाकटा भाऊ विभीषण म्हणून ओळखला जातो; तो चार राक्षसांसह तुझ्या आश्रयाला आला आहे.
रावणेन प्रणीतं हि तमवेहि विभीषणम्। तस्याहं निग्रहं मन्ये क्षमं क्षमवतां वर
हा विभीषण रावणाने पाठवला आहे असं समज. मला वाटतं, संयमी लोकांसाठी त्याला आवर घालणं योग्य आहे.
राक्षसो जिह्मया बुद्ध्या संदिष्टोऽयमिहागतः। प्रहर्तुं मायया छन्नो विश्वस्ते त्वयि चानघ
हा राक्षस वक्र बुद्धीने पाठवला गेला आहे; तो माया करून इथे आला आहे, आणि तू विश्वास ठेवशील तेव्हा हल्ला करायला तयार आहे, हे निर्दोषा.
वध्यतामेष तीव्रेण दण्डेन सचिवैः सह। रावणस्य नृशंसस्य भ्राता ह्येष विभीषणः
रावणासारख्या क्रूराचा भाऊ विभीषण आणि त्याचे सल्लागार यांना कठोर शिक्षा द्यावी.
एवमुक्त्वा तु तं रामं संरब्धो वाहिनीपतिः। वाक्यज्ञो वाक्यकुशलं ततो मौनमुपागमत्
असं म्हणून, सैन्यप्रमुखाने रागाने रामाला हे सांगितलं आणि वाक्पटू असूनही मग तो गप्प बसला.
सुग्रीवस्य तु तद् वाक्यं श्रुत्वा रामो महाबलः। समीपस्थानुवाचेदं हनुमत्प्रमुखान् कपीन्
सुग्रीवाचं ते बोलणं ऐकून, बलवान रामाने जवळ उभ्या असलेल्या, हनुमंतासह इतर वानरांना संबोधून सांगितलं.