लब्धकामस्य ते पश्चादागमिष्यति किं भयम्। प्राप्तमप्राप्तकालं वा सर्वं प्रतिविधास्यसे
तुझे मनोकामना पूर्ण झाल्यावर, तुला नंतर कसलेही भय राहणार नाही; वेळेवर किंवा अवेळी जे काही येईल, त्याला तू सहज सामोरे जाशील.
कुम्भकर्णः सहास्माभिरिन्द्रजिच्च महाबलः। प्रतिषेधयितुं शक्तौ सवज्रमपि वज्रिणम्
कुंभकर्ण, आम्ही सर्व, आणि बलाढ्य इंद्रजित, वज्रधारी इंद्रालाही त्याच्या शस्त्रासह रोखू शकतो.
उपप्रदानं सान्त्वं वा भेदं वा कुशलैः कृतम्। समतिक्रम्य दण्डेन सिद्धिमर्थेषु रोचये
शहाण्यांनी वापरलेली दान, समजूत किंवा फूट या सर्व उपायांवर मात करून, आता उद्दिष्ट साधण्यासाठी शिक्षा हाच मार्ग मला योग्य वाटतो.
इह प्राप्तान् वयं सर्वाञ्छत्रूंस्तव महाबल। वशे शस्त्रप्रतापेन करिष्यामो न संशयः
हे बलाढ्य राजा, इथे आलेले तुझे सर्व शत्रू आम्ही आमच्या शस्त्रांच्या सामर्थ्याने जिंकू—यात काहीच शंका नाही.
एवमुक्तस्तदा राजा महापार्श्वेन रावणः। तस्य सम्पूजयन् वाक्यमिदं वचनमब्रवीत्
असे महापार्श्वाने म्हटल्यावर, रावण राजाने त्याचे शब्द मान्य करून, त्याला असे उत्तर दिले.
महापार्श्व निबोध त्वं रहस्यं किंचिदात्मनः। चिरवृत्तं तदाख्यास्ये यदवाप्तं पुरा मया
महापार्श्वा, ऐक, मी तुला माझे एक जुने गुपित सांगतो, जे मी पूर्वी अनुभवलं आहे.
पितामहस्य भवनं गच्छन्तीं पुञ्जिकस्थलाम्। चञ्चूर्यमाणामद्राक्षमाकाशेऽग्निशिखामिव
एकदा मी आकाशात ब्रह्मदेवाच्या घरी जात असलेल्या, पंख फडफडणाऱ्या आणि अग्नीच्या ज्वाळेसारखी चमकणाऱ्या पुंजिकस्थलेला पाहिले.
सा प्रसह्य मया भुक्ता कृता विवसना ततः। स्वयम्भूभवनं प्राप्ता लोलिता नलिनी यथा
मी तिला जबरदस्तीने पकडले, तिचे वस्त्र काढले; मग ती कमळासारखी डोलत स्वतःभूच्या घरी पोहोचली.
अद्यप्रभृति यामन्यां बलान्नारीं गमिष्यसि। तदा ते शतधा मूर्धा फलिष्यति न संशयः
आजपासून जर तू दुसऱ्या कोणत्याही स्त्रीवर जबरदस्ती केलीस, तर तुझं डोकं शंभर तुकड्यांत फुटेल—यात काहीच शंका नाही.
इत्यहं तस्य शापस्य भीतः प्रसभमेव ताम्। नारोहये बलात् सीतां वैदेहीं शयने शुभे
त्या शापामुळे घाबरून मी कधीच वैदेही सीतेला जबरदस्तीने माझ्या शय्येवर नेलेलं नाही.
सागरस्येव मे वेगो मारुतस्येव मे गतिः। नैतद् दाशरथिर्वेद ह्यासादयति तेन माम्
माझ्या वेगाला सागरासारखा जोर आहे, माझी गती वाऱ्यासारखी आहे; दशरथपुत्राला हे माहीत नाही, म्हणून तो मला गाठू शकत नाही.
को हि सिंहमिवासीनं सुप्तं गिरिगुहाशये। क्रुद्धं मृत्युमिवासीनं प्रबोधयितुमिच्छति
डोंगराच्या गुहेत झोपलेल्या, रागावलेल्या सिंहाला किंवा मृत्युला जागं करायला कोण इच्छितो?
न मत्तो निर्गतान् बाणान् द्विजिह्वान् पन्नगानिव। रामः पश्यति संग्रामे तेन मामभिगच्छति
युद्धात मी सोडलेले बाण, जणू दोन जीभ असलेल्या विषारी सापांसारखे, रामाला दिसत नाहीत; म्हणून तो माझ्याकडे येतो.
क्षिप्रं वज्रसमैर्बाणैः शतधा कार्मुकच्युतैः। राममादीपयिष्यामि उल्काभिरिव कुञ्जरम्
लवकरच, वज्रासारख्या कठीण आणि माझ्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणांनी मी रामाला जणू उल्कांनी हत्ती जाळावा तसा जाळून टाकीन.
तच्चास्य बलमादास्ये बलेन महता वृतः। उदितः सविता काले नक्षत्राणां प्रभामिव
माझ्या मोठ्या बळाच्या आधारावर मी त्याचं सामर्थ्य हिरावून घेईन, जसं उगवता सूर्य ताऱ्यांची चमक हिरावून घेतो.
न वासवेनापि सहस्रचक्षुषा युधास्मि शक्यो वरुणेन वा पुनः। मया त्वियं बाहुबलेन निर्जिता पुरा पुरी वैश्रवणेन पालिता
युद्धात इंद्र किंवा वरुणसुद्धा मला हरवू शकत नाहीत; पूर्वी मीच या नगरीला, जी वैश्रवणाने राज्य केली होती, माझ्या बाहुबलाने जिंकली आहे.
thumb|चतुर्दशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे चतुर्दशः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणाच्या युद्धकांडातील चौदावा सर्ग ऐका.
निशाचरेन्द्रस्य निशम्य वाक्यं स कुम्भकर्णस्य च गर्जितानि। विभीषणो राक्षसराजमुख्य- मुवाच वाक्यं हितमर्थयुक्तम्
निशाचरांच्या राजाचे शब्द आणि कुम्भकर्णाच्या गर्जना ऐकून, राक्षसांमध्ये प्रमुख असलेल्या विभीषणाने हितकारक आणि अर्थपूर्ण असे शब्द सांगितले.
वृतो हि बाह्वन्तरभोगराशि- श्चिन्ताविषः सुस्मिततीक्ष्णदंष्ट्रः। पञ्चाङ्गुलीपञ्चशिरोऽतिकायः सीतामहाहिस्तव केन राजन्
राजा, चिंता आणि भीतीने वेढलेला, हलकंसं हसणारा, तीक्ष्ण दात असलेला, पाच बोटांचा, पाच डोक्यांचा आणि प्रचंड देहाचा—असा हा महान सर्प सीता तुझ्या कोणामुळे बांधला गेला आहे?
यावन्न लङ्कां समभिद्रवन्ति बलीमुखाः पर्वतकूटमात्राः। दंष्ट्रायुधाश्चैव नखायुधाश्च प्रदीयतां दाशरथाय मैथिली
ज्याआधी पर्वतासारखे बलाढ्य, दात आणि नख हेच शस्त्र असलेले वीर लंकेवर चालून येतील, त्याआधी मैथिलीला दशरथपुत्राला परत दे.
यावन्न गृह्णन्ति शिरांसि बाणा रामेरिता राक्षसपुंगवानाम्। वज्रोपमा वायुसमानवेगाः प्रदीयतां दाशरथाय मैथिली
ज्याआधी वाऱ्यासारख्या वेगवान आणि वज्रासारख्या कठीण रामाचे बाण राक्षसवीरांची डोकी उडवतील, त्याआधी मैथिलीला दशरथपुत्राला परत दे.
न कुम्भकर्णेन्द्रजितौ च राजं- स्तथा महापार्श्वमहोदरौ वा। निकुम्भकुम्भौ च तथातिकायः स्थातुं समर्था युधि राघवस्य
राजा, कुम्भकर्ण, इंद्रजित, महापार्श्व, महोदर, निकुंभ, कुम्भ किंवा अतिकाय—यापैकी कोणीही युद्धात राघवाच्या समोर टिकू शकत नाही.
जीवंस्तु रामस्य न मोक्ष्यसे त्वं गुप्तः सवित्राप्यथवा मरुद्भिः। न वासवस्याङ्कगतो न मृत्यो- र्नभो न पातालमनुप्रविष्टः
तू जिवंत राहिलास तरी, सावित्री किंवा मरुत यांच्या रक्षणाखाली असलास, इंद्राच्या जवळ गेलास, मृत्यूकडे गेलास, आकाशात किंवा पाताळात शिरलास, तरी रामापासून सुटू शकणार नाहीस.
निशम्य वाक्यं तु विभीषणस्य ततः प्रहस्तो वचनं बभाषे। न नो भयं विद्म न दैवतेभ्यो न दानवेभ्योऽप्यथवा कदाचित्
विभीषणाचे शब्द ऐकून प्रहस्ताने असे म्हटले: 'आपल्याला कधीच देवांपासून किंवा दानवांपासून भीती वाटली नाही.'
न यक्षगन्धर्वमहोरगेभ्यो भयं न संख्ये पतगोरगेभ्यः। कथं नु रामाद् भविता भयं नो नरेन्द्रपुत्रात् समरे कदाचित्
आपल्याला यक्ष, गंधर्व, मोठे सर्प, पक्षीराज किंवा सर्प यांच्यापासून युद्धात भीती नाही; मग राजपुत्र रामापासून आपल्याला कधीच भीती कशी वाटेल?
प्रहस्तवाक्यं त्वहितं निशम्य विभीषणो राजहितानुकाङ्क्षी। ततो महार्थं वचनं बभाषे धर्मार्थकामेषु निविष्टबुद्धिः
प्रहस्ताचे हितकारक नसलेले शब्द ऐकून, राजाच्या कल्याणाची इच्छा असलेल्या विभीषणाने, धर्म, अर्थ आणि काम या तिन्ही गोष्टींमध्ये मन लावून, महत्त्वाचे शब्द सांगितले.
प्रहस्त राजा च महोदरश्च त्वं कुम्भकर्णश्च यथार्थजातम्। ब्रवीत रामं प्रति तन्न शक्यं यथा गतिः स्वर्गमधर्मबुद्धेः
प्रहस्त, राजा, महोदर, तू आणि कुम्भकर्ण — तुम्ही रामाबद्दल जे काही बोलता, ते शक्यच नाही. ज्याच्या मनात अधर्म भरलेला असतो, त्याचा शेवट स्वर्गातून खाली पडण्यातच होतो.
वधस्तु रामस्य मया त्वया च प्रहस्त सर्वैरपि राक्षसैर्वा। कथं भवेदर्थविशारदस्य महार्णवं तर्तुमिवाप्लवस्य
रामाचा वध तू, मी, प्रहस्त किंवा सर्व राक्षसांनीही केला, तरी तो अशक्यच आहे — जणू कोणी मोठ्या समुद्रात पोहत जाऊन पार करेल, तसं.
धर्मप्रधानस्य महारथस्य इक्ष्वाकुवंशप्रभवस्य राज्ञः। पुरोऽस्य देवाश्च तथाविधस्य कृत्येषु शक्तस्य भवन्ति मूढाः
धर्मप्रिय, महान रथी, इक्ष्वाकू कुळातला हा राजा — अशा कर्तृत्ववान पुरुषासमोर देवसुद्धा उभे राहतात. त्याला विरोध करणारे मूर्खच असतात.
तीक्ष्णा न तावत् तव कङ्कपत्रा दुरासदा राघवविप्रमुक्ताः। भित्त्वा शरीरं प्रविशन्ति बाणाः प्रहस्त तेनैव विकत्थसे त्वम्
तुझे तीक्ष्ण, गिधाडाच्या पिसांनी मढवलेले बाण, राघवावर सोडले तरी, इतके भयंकर नाहीत. प्रहस्त, ते बाण शरीर भेदतात, एवढंच; पण तू मात्र मोठेपणाचा गर्व करतोस.