हुताग्नेरर्चिसंकाशामेनां सौरीमिव प्रभाम्। उन्नसं विमलं वल्गु वदनं चारुलोचनम्
हवनाच्या ज्वाळेसारखा तेजस्वी, सूर्याच्या प्रकाशासारखी उजळ, उंच, निर्मळ, मोहक आणि सुंदर डोळ्यांनी सजलेला तिचा चेहरा आहे.
पश्यंस्तदवशस्तस्याः कामस्य वशमेयिवान्। क्रोधहर्षसमानेन दुर्वर्णकरणेन च
तिच्याकडे पाहताना मी स्वतःवर ताबा ठेवू शकलो नाही; कामाच्या वश झालो, राग आणि आनंद एकत्र आल्याने माझा रंगच बदलला.
शोकसंतापनित्येन कामेन कलुषीकृतः। सा तु संवत्सरं कालं मामयाचत भामिनी
दुःख आणि कामाच्या ज्वाळेत नेहमीच होरपळत असताना माझं मन कलुषित झालं होतं; तरीसुद्धा ती तेजस्विनी स्त्री माझ्याकडे एक वर्षाची मुदत मागितली.
प्रतीक्षमाणा भर्तारं राममायतलोचना। तन्मया चारुनेत्रायाः प्रतिज्ञातं वचः शुभम्
रामा या आपल्या पतीची वाट पाहणाऱ्या, मोठ्या डोळ्यांच्या त्या सुंदर स्त्रीला मी एक पवित्र वचन दिलं.
श्रान्तोऽहं सततं कामाद् यातो हय इवाध्वनि। कथं सागरमक्षोभ्यं तरिष्यन्ति वनौकसः
मी नेहमीच इच्छेच्या ओझ्याने थकलेलो आहे, जणू एखादा घोडा लांब प्रवास करून दमून जातो तसा; मग हे वनात राहणारे लोक कधीही हलू न शकणारा सागर कसा ओलांडतील?
बहुसत्त्वझषाकीर्णं तौ वा दशरथात्मजौ। अथवा कपिनैकेन कृतं नः कदनं महत्
अनेक प्राणी आणि मास्यांनी भरलेल्या या समुद्रात, दशरथाचे ते दोन पुत्र किंवा कदाचित एकटा वानर, यांनी आपल्यावर मोठा संहार केला आहे.
दुर्ज्ञेयाः कार्यगतयो ब्रूत यस्य यथामति। मानुषान्नो भयं नास्ति तथापि तु विमृश्यताम्
कुठल्या गोष्टी कशा कराव्यात हे समजणं कठीण आहे; प्रत्येकाने आपल्या समजुतीनुसार मत मांडावं. माणसांकडून आपल्याला भीती नाही, तरीही आपण विचार करायला हवा.
तदा देवासुरे युद्धे युष्माभिः सहितोऽजयम्। ते मे भवन्तश्च तथा सुग्रीवप्रमुखान् हरीन्
पूर्वी देव आणि दानवांच्या युद्धात मी तुमच्या मदतीने विजय मिळवला; तसंच आता सुग्रीवाच्या नेतृत्वाखाली हे वानर माझ्यासमोर उभे आहेत.
परे पारे समुद्रस्य पुरस्कृत्य नृपात्मजौ। सीतायाः पदवीं प्राप्य सम्प्राप्तौ वरुणालयम्
समुद्राच्या पलीकडील किनाऱ्यावर जाऊन, राजपुत्रांना पुढे ठेवून, त्यांनी सीतेच्या वाटेने वरुणाच्या निवासस्थानी प्रवेश केला आहे.
अदेया च यथा सीता वध्यौ दशरथात्मजौ। भवद्भिर्मन्त्र्यतां मन्त्रः सुनीतं चाभिधीयताम्
जसं सीता द्यायची नाही, तसंच दशरथपुत्रांचा वध करायचा आहे; तुम्ही सर्वजण एकत्र चर्चा करा आणि योग्य असा उपाय सांगा.
नहि शक्तिं प्रपश्यामि जगत्यन्यस्य कस्यचित्। सागरं वानरैस्तीर्त्वा निश्चयेन जयो मम
या जगात वानरांसह समुद्र ओलांडण्याची शक्ती दुसऱ्या कोणातही मला दिसत नाही; म्हणूनच विजय माझाच आहे.
तस्य कामपरीतस्य निशम्य परिदेवितम्। कुम्भकर्णः प्रचुक्रोध वचनं चेदमब्रवीत्
त्याच्या इच्छेने पछाडलेल्या त्या आर्त हाकेला ऐकून कुम्भकर्णाला राग आला आणि त्याने असे शब्द उच्चारले.
यदा तु रामस्य सलक्ष्मणस्य प्रसह्य सीता खलु सा इहाहृता। सकृत् समीक्ष्यैव सुनिश्चितं तदा भजेत चित्तं यमुनेव यामुनम्
जेव्हा लक्ष्मणासह सीतेला रामाकडून जबरदस्तीने इथे आणलं, तेव्हा तिला एकदाच पाहिलं तरी मन तिच्याकडे ओढलं गेलं, जसं यमुना नदी यमुनाकडे वाहते.
सर्वमेतन्महाराज कृतमप्रतिमं तव। विधीयेत सहास्माभिरादावेवास्य कर्मणः
हे महाराज, हे सर्व अद्वितीय कार्य तुमच्यामुळे घडलं आहे; या कार्याच्या सुरुवातीपासून आम्हीही सहभागी होऊया.
न्यायेन राजकार्याणि यः करोति दशानन। न स संतप्यते पश्चान्निश्चितार्थमतिर्नृपः
जो राजा न्यायाने राजकारण करतो, त्याला नंतर पश्चाताप होत नाही, कारण त्याचं मन निश्चित हेतूवर स्थिर असतं.
अनुपायेन कर्माणि विपरीतानि यानि च। क्रियमाणानि दुष्यन्ति हवींष्यप्रयतेष्विव
जे काम योग्य मार्गाने किंवा योग्य क्रमाने केलं जात नाही, ते बिघडतं, जसं चुकीने दिलेलं हवन विफल होतं.
यः पश्चात् पूर्वकार्याणि कर्माण्यभिचिकीर्षति। पूर्वं चापरकार्याणि स न वेद नयानयौ
जो माणूस आधी करायचं काम नंतर आणि नंतर करायचं काम आधी करतो, त्याला योग्य-अयोग्याचा पत्ता लागत नाही.
चपलस्य तु कृत्येषु प्रसमीक्ष्याधिकं बलम्। छिद्रमन्ये प्रपद्यन्ते क्रौञ्चस्य खमिव द्विजाः
जेव्हा एखादा चंचल माणूस काम करताना विरोधकाची ताकद नीट पाहत नाही, तेव्हा इतरजण त्यातली कमकुवत जागा शोधतात, जसं पक्षी क्रौंचाच्या आकाशात प्रवेश करतात.
त्वयेदं महदारब्धं कार्यमप्रतिचिन्तितम्। दिष्ट्या त्वां नावधीद् रामो विषमिश्रमिवामिषम्
तुम्ही हे मोठं काम विचार न करता सुरू केलं; सुदैवाने रामाने तुम्हाला मारलं नाही, जसं विष मिसळलेलं मांस वाचून जातं.
तस्मात् त्वया समारब्धं कर्म ह्यप्रतिमं परैः। अहं समीकरिष्यामि हत्वा शत्रूंस्तवानघ
म्हणून, शत्रूवर चालून तुम्ही जे अद्वितीय कार्य सुरू केलं आहे, ते मी पूर्ण करीन, दोषरहित राजा, तुझे शत्रू मारून टाकीन.
अहमुत्सादयिष्यामि शत्रूंस्तव निशाचर। यदि शक्रविवस्वन्तौ यदि पावकमारुतौ। तावहं योधयिष्यामि कुबेरवरुणावपि
हे निशाचर, मी तुझे शत्रू नष्ट करीन, ते इंद्र आणि विवस्वान असोत, अग्नी आणि वायू असोत, किंवा कुबेर आणि वरुण असोत, मी त्यांच्याशी लढीन.
गिरिमात्रशरीरस्य महापरिघयोधिनः। नर्दतस्तीक्ष्णदंष्ट्रस्य बिभीयाद् वै पुरंदरः
ज्याचे शरीर डोंगराएवढे आहे, जो मोठा लोखंडी गदा घेऊन लढतो, जो डरकाळ्या फोडतो आणि ज्याचे दात तीक्ष्ण आहेत, अश्या राक्षसाला इंद्रालाही भीती वाटेल.
पुनर्मां स द्वितीयेन शरेण निहनिष्यति। ततोऽहं तस्य पास्यामि रुधिरं काममाश्वस
तो मला पुन्हा दुसऱ्या बाणाने घाव करील; मग मी त्याचे रक्त हवे तसे प्याईन, म्हणून तू निर्धास्त रहा.
वधेन वै दाशरथेः सुखावहं जयं तवाहर्तुमहं यतिष्ये। हत्वा च रामं सह लक्ष्मणेन खादामि सर्वान् हरियूथमुख्यान्
दशरथपुत्राचा वध करून, मी तुझ्यासाठी आनंददायक विजय मिळवण्याचा प्रयत्न करीन; राम आणि लक्ष्मण यांना मारून, मी सर्व वानरसेनेचे प्रमुखही खाईन.
रमस्व कामं पिब चाग्र्यवारुणीं कुरुष्व कार्याणि हितानि विज्वरः। मया तु रामे गमिते यमक्षयं चिराय सीता वशगा भविष्यति
मनसोक्त आनंद लुट, उत्तम मद्य प्या, आणि चिंता न करता आपल्याला हितकारक असे सर्व कामे कर; मी रामाला यमाच्या लोकात पाठवल्यावर, सीता दीर्घकाळ तुझ्या अधीन राहील.
thumb|त्रयोदशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे त्रयोदशः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील तेरावा सर्ग येथे संपला.
रावणं क्रुद्धमाज्ञाय महापार्श्वो महाबलः। मुहूर्तमनुसंचिन्त्य प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्
रावण रागावल्याचे लक्षात घेऊन, बलाढ्य महापार्श्वाने थोडा वेळ विचार करून, हात जोडून असे बोलला.
यः खल्वपि वनं प्राप्य मृगव्यालनिषेवितम्। न पिबेन्मधु सम्प्राप्य स नरो बालिशो भवेत्
जो मनुष्य हरणे आणि वन्य प्राणी असलेल्या जंगलात जाऊन, तेथे सापडलेले मध प्यायचे टाळतो, तो मूर्खच आहे.
ईश्वरस्येश्वरः कोऽस्ति तव शत्रुनिबर्हण। रमस्व सह वैदेह्या शत्रूनाक्रम्य मूर्धसु
शत्रूंना जिंकणाऱ्या तुझ्यावर कोणाचा अधिकार आहे? वैदेहीसोबत आनंद लुट, शत्रूंना पायाखाली तुडव.
बलात् कुक्कुटवृत्तेन प्रवर्तस्व महाबल। आक्रम्याक्रम्य सीतां वै तां भुङ्क्ष्व च रमस्व च
म्हणून, बलाढ्य राजा, कोंबड्यासारखा जोरात वाग, पुन्हा पुन्हा सीतेला पकड, तिचा उपभोग घे आणि आनंद मान.