प्रमदाजनसम्बाधं प्रजल्पितमहापथम्। तप्तकाञ्चननिर्यूहं भूषणोत्तमभूषितम्
ती नगरी स्त्रियांनी गजबजलेली होती, मोठ्या रस्त्यांवर लोकांच्या गप्पा रंगल्या होत्या, सोन्याच्या कमानींनी आणि उत्तम दागिन्यांनी ती सजलेली होती.
गन्धर्वाणामिवावासमालयं मरुतामिव। रत्नसंचयसम्बाधं भवनं भोगिनामिव
ती नगरी जणू काही गंधर्वांचे निवासस्थान, वाऱ्यांच्या देवतांचे महाल, रत्नांच्या राशींनी भरलेली, आणि नागांच्या वासासारखी भासत होती.
तं महाभ्रमिवादित्यस्तेजोविस्तृतरश्मिवान्। अग्रजस्यालयं वीरः प्रविवेश महाद्युतिः
तो तेजस्वी वीर, जणू सूर्य मोठ्या ढगात शिरावा तसा, आपल्या मोठ्या भावाच्या राजवाड्यात शिरला; त्याचे तेज दूरदूर पसरले होते.
पुण्यान् पुण्याहघोषांश्च वेदविद्भिरुदाहृतान्। शुश्राव सुमहातेजा भ्रातुर्विजयसंश्रितान्
तो अत्यंत तेजस्वी वीर वेदपारंगत ब्राह्मणांनी आपल्या भावाच्या विजयासाठी गात असलेले मंगल गीते आणि पवित्र घोष ऐकत होता.
पूजितान् दधिपात्रैश्च सर्पिभिः सुमनोक्षतैः। मन्त्रवेदविदो विप्रान् ददर्श स महाबलः
तो महाबली वीर, दहीच्या पेल्यांनी, तुपाने आणि फुलांनी सन्मानित केलेले, मंत्र आणि वेद जाणणारे ब्राह्मण पाहत होता.
स राजदृष्टिसम्पन्नमासनं हेमभूषितम्। जगाम समुदाचारं प्रयुज्याचारकोविदः
शिष्टाचार जाणणारा तो, राजाला शोभेल असे सोन्याने मढवलेले आसनाकडे गेला आणि योग्य नमस्कार वागणूक दिली.
स रावणं महात्मानं विजने मन्त्रिसंनिधौ। उवाच हितमत्यर्थं वचनं हेतुनिश्चितम्
मंत्र्यांच्या उपस्थितीत आणि एकांतात, मोठ्या मनाचा विभीषण रावणाला हिताचे, नीट विचार करून सांगितलेले शब्द बोलला.
प्रसाद्य भ्रातरं ज्येष्ठं सान्त्वेनोपस्थितक्रमः। देशकालार्थसंवादि दृष्टलोकपरावरः
त्याने मोठ्या भावाला सौम्यपणे आणि योग्य रीतीने शांत केले, वेळ, जागा आणि हेतू यानुसार बोलला, आणि जगाचा अनुभव असलेला तो त्याला संबोधला.
यदाप्रभृति वैदेही सम्प्राप्तेह परंतप। तदाप्रभृति दृश्यन्ते निमित्तान्यशुभानि नः
शत्रूंना जिंकणाऱ्या राजा, ज्या दिवसापासून वैदेही इथे आली, त्या दिवसापासून आपल्याला वाईट शकुन दिसू लागले.
सस्फुलिङ्गः सधूमार्चिः सधूमकलुषोदयः। मन्त्रसंधुक्षितोऽप्यग्निर्न सम्यगभिवर्धते
मंत्रांनी पेटवलेला अग्नीही ठिणग्या, धूर आणि काळसर ज्वाळा देतो, पण नीट पेटत नाही.
अग्निष्टेष्वग्निशालासु तथा ब्रह्मस्थलीषु च। सरीसृपाणि दृश्यन्ते हव्येषु च पिपीलिकाः
तुझ्या यज्ञकुंडांमध्ये, अग्निशाळांमध्ये आणि ब्रह्माच्या स्थळी, सरपटणारे प्राणी दिसतात आणि हव्यांमध्ये मुंग्या पडतात.
गवां पयांसि स्कन्नानि विमदा वरकुञ्जराः। दीनमश्वाः प्रहेषन्ते नवग्रासाभिनन्दिनः
गायींचे दूध सांडते, उत्तम हत्ती मदमस्त आहेत, घोडे अशक्त झाले आहेत आणि नवीन चाऱ्याला आनंदाने हिणकावतात.
खरोष्ट्राश्वतरा राजन् भिन्नरोमाः स्रवन्ति च। न स्वभावेऽवतिष्ठन्ते विधानैरपि चिन्तिताः
राजा, उंट, ओंट आणि खच्चर यांची लोकर गळते आणि अंगातून स्राव येतो; नीट काळजी घेतली तरी ते आपल्या स्वभावात राहत नाहीत.
वायसाः संघशः क्रूरा व्याहरन्ति समन्ततः। समवेताश्च दृश्यन्ते विमानाग्रेषु संघशः
क्रूर कावळ्यांचे थवे सर्वत्र काव काव करतात; राजवाड्यांसमोरही ते झुंडीने दिसतात.
गृध्राश्च परिलीयन्ते पुरीमुपरि पिण्डिताः। उपपन्नाश्च संध्ये द्वे व्याहरन्त्यशिवं शिवाः
गिधाडांची झुंड शहरावर गोळा झाली आहे; आणि सकाळ-संध्याकाळ, शुभ पक्षीदेखील अशुभ आवाज काढतात.
क्रव्यादानां मृगाणां च पुरीद्वारेषु संघशः। श्रूयन्ते विपुला घोषाः सविस्फूर्जितनिःस्वनाः
शहराच्या प्रवेशद्वारांवर मांसाहारी प्राणी आणि जनावरांचे मोठ्या आवाजात, कडकडणारे डरकाळ्या ऐकू येतात.
तदेवं प्रस्तुते कार्ये प्रायश्चित्तमिदं क्षमम्। रोचये वीर वैदेही राघवाय प्रदीयताम्
अशी परिस्थिती निर्माण झाल्यावर, हे प्रायश्चित्त योग्य आहे असे मला वाटते; वीर, वैदेहीला राघवाकडे परत देणे हेच हिताचे आहे.
इदं च यदि वा मोहाल्लोभाद् वा व्याहृतं मया। तत्रापि च महाराज न दोषं कर्तुमर्हसि
आणि हे मी भ्रम किंवा लोभामुळे बोललो असेल, तरीही, महाराज, तुम्ही माझ्यावर दोष ठेवू नये.
अयं हि दोषः सर्वस्य जनस्यास्योपलक्ष्यते। रक्षसां राक्षसीनां च पुरस्यान्तःपुरस्य च
हा दोष इथल्या सगळ्या लोकांत, राक्षसांत, राक्षसींत, शहरात आणि राजवाड्याच्या आतल्या भागात दिसून येतो.
प्रापणे चास्य मन्त्रस्य निवृत्ताः सर्वमन्त्रिणः। अवश्यं च मया वाच्यं यद् दृष्टमथवा श्रुतम्। सम्प्रधार्य यथान्यायं तद् भवान् कर्तुमर्हति
या सल्ल्याचा उच्चार होताच सगळे मंत्री बाजूला झाले; मी जे काही पाहिलं किंवा ऐकलं आहे, ते मला नक्कीच सांगावंच लागेल. नीट विचार करून, योग्य ते तुम्ही करावं.
इति स्वमन्त्रिणां मध्ये भ्राता भ्रातरमूचिवान्। रावणं रक्षसां श्रेष्ठं पथ्यमेतद् विभीषणः
मंत्र्यांच्या उपस्थितीत, विभीषणाने आपल्या भावाला, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या रावणाला, हे हितकारक आणि योग्य असे शब्द सांगितले.
हितं महार्थं मृदु हेतुसंहितं व्यतीतकालायतिसम्प्रतिक्षमम्। निशम्य तद्वाक्यमुपस्थितज्वरः प्रसङ्गवानुत्तरमेतदब्रवीत्
हे कोमल, हितकारक, योग्य कारणासहित आणि योग्य वेळी सांगितलेलं वचन ऐकून, तापाने व्याकुळ आणि क्रोधाने भरलेला रावण उत्तर देऊ लागला.
भयं न पश्यामि कुतश्चिदप्यहं न राघवः प्राप्स्यति जातु मैथिलीम्। सुरैः सहेन्द्रैरपि संगरे कथं ममाग्रतः स्थास्यति लक्ष्मणाग्रजः
मला कुठूनही भीती वाटत नाही; राघव कधीच मैथिलीला मिळवू शकणार नाही. देव आणि इंद्र सुद्धा युद्धात माझ्यासमोर उभे राहू शकत नाहीत, मग लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ कसा उभा राहील?
इत्येवमुक्त्वा सुरसैन्यनाशनो महाबलः संयति चण्डविक्रमः। दशाननो भ्रातरमाप्तवादिनं विसर्जयामास तदा विभीषणम्
असं म्हणून, देवांच्या सैन्याचा नाश करणारा, प्रचंड बलवान आणि युद्धात पराक्रमी असलेला दशाननाने, सत्य बोलणाऱ्या आपल्या भावाला, म्हणजेच विभीषणाला, तेव्हा परत पाठवलं.
thumb|एकादशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे एकादशः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील युद्धकांडातील अकरावा सर्ग ऐका.
स बभूव कृशो राजा मैथिलीकाममोहितः। असन्मानाच्च सुहृदां पापः पापेन कर्मणा
राजा अत्यंत कृश झाला, मैथिलीच्या मोहाने ग्रासला गेला आणि मित्रांनी नाकारणे झाल्यामुळे पापी कृत्ये करू लागला.
अतीव कामसम्पन्नो वैदेहीमनुचिन्तयन्। अतीतसमये काले तस्मिन् वै युधि रावणः। अमात्यैश्च सुहृद्भिश्च प्राप्तकालममन्यत
अत्यंत कामाने पछाडलेला, वैदेहीचा विचार सतत करत, त्या अयोग्य वेळी युद्धात रावणाने आपल्या मंत्र्यांसह आणि मित्रांसह वेळ आली आहे असं मानलं.
स हेमजालविततं मणिविद्रुमभूषितम्। उपगम्य विनीताश्वमारुरोह महारथम्
तो सोन्याच्या जाळ्यांनी मढवलेला, रत्न आणि प्रवाळांनी सजवलेला मोठा रथाजवळ गेला आणि शिस्तबद्ध घोड्यांसह त्या भव्य रथावर चढला.
तमास्थाय रथश्रेष्ठं महामेघसमस्वनम्। प्रययौ रक्षसां श्रेष्ठो दशग्रीवः सभां प्रति
त्या मेघासारखा गडगडणाऱ्या उत्तम रथावर बसून, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेला दशग्रीव सभेकडे गेला.
असिचर्मधरा योधाः सर्वायुधधरास्ततः। राक्षसा राक्षसेन्द्रस्य पुरस्तात् सम्प्रतस्थिरे
तलवार आणि ढाली घेणारे, सर्व प्रकारची शस्त्रे धारण करणारे राक्षस, राक्षसांचा राजा रावणाच्या पुढे उभे राहिले.