अप्युपायैस्त्रिभिस्तात योऽर्थः प्राप्तुं न शक्यते। तस्य विक्रमकालांस्तान् युक्तानाहुर्मनीषिणः
'बाळा, जर एखादे उद्दिष्ट तीन उपायांनीही साधता येत नसेल, तर ज्ञानी लोक म्हणतात की त्यावेळी धाडस आणि शौर्य दाखवावे.'
अप्रमत्तं कथं तं तु विजिगीषुं बले स्थितम्। जितरोषं दुराधर्षं तं धर्षयितुमिच्छथ
'जो जागरूक आहे, विजयासाठी उत्सुक आहे, सैन्यात ठाम आहे, रागावर विजय मिळवला आहे आणि जिंकता येणे कठीण आहे, त्याच्यावर तुम्ही कसे हल्ला करणार?'
समुद्रं लङ्घयित्वा तु घोरं नदनदीपतिम्। गतिं हनूमतो लोके को विद्यात् तर्कयेत वा
समुद्र आणि भयंकर नद्या ओलांडणाऱ्या हनुमंताची गती जगात कुणाला माहीत आहे किंवा कुणी तिचा अंदाज लावू शकतो का?
बलान्यपरिमेयानि वीर्याणि च निशाचराः। परेषां सहसावज्ञा न कर्तव्या कथंचन
रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसांनो, शत्रूची शक्ती आणि पराक्रम मोजता येणार नाहीत; दुसऱ्याला कधीही कमी लेखू नका.
किं च राक्षसराजस्य रामेणापकृतं पुरा। आजहार जनस्थानाद् यस्य भार्यां यशस्विनः
राक्षसांचा राजा रावण याच्यावर रामाने पूर्वी काय अन्याय केला? ज्याची प्रसिद्ध पत्नी त्याने जनस्थानातून आणली.
खरो यद्यतिवृत्तस्तु स रामेण हतो रणे। अवश्यं प्राणिनां प्राणा रक्षितव्या यथाबलम्
खराचा स्वभाव वाईट असला तरी, तो रामाने युद्धात मारला. पण प्रत्येकाने आपल्या जीवाची जपणूक आपल्या ताकदीने करायलाच हवी.
एतन्निमित्तं वैदेही भयं नः सुमहद् भवेत्। आहृता सा परित्याज्या कलहार्थे कृते नु किम्
यामुळे वैदेहीसंबंधी आपल्याला मोठे भय वाटते; तिला इथे आणले, तर तिला सोडून द्यावे—तिच्यासाठी वाद घालण्यात काय अर्थ?
न तु क्षमं वीर्यवता तेन धर्मानुवर्तिना। वैरं निरर्थकं कर्तुं दीयतामस्य मैथिली
पराक्रमी आणि धर्मनिष्ठ पुरुषाने निरर्थक वैर धरू नये; जनकनंदिनी सीता त्याला परत द्यावी.
यावन्न सगजां साश्वां बहुरत्नसमाकुलाम्। पुरीं दारयते बाणैर्दीयतामस्य मैथिली
तो आपल्या बाणांनी हत्ती, घोडे आणि मौल्यवान रत्नांनी भरलेली ही नगरी उद्ध्वस्त करण्याआधी, सीता त्याला द्यावी.
यावत् सुघोरा महती दुर्धर्षा हरिवाहिनी। नावस्कन्दति नो लङ्कां तावत् सीता प्रदीयताम्
भयंकर, बलाढ्य आणि जिंकता न येणारी वानरांची सेना लंका पादाक्रांत करण्याआधी, सीता त्याला परत द्यावी.
विनश्येद्धि पुरी लङ्का शूराः सर्वे च राक्षसाः। रामस्य दयिता पत्नी न स्वयं यदि दीयते
जर आपण स्वतःहून रामाची प्रिय पत्नी परत दिली नाही, तर लंका नगरी आणि सर्व शूर राक्षस नष्ट होतील.
प्रसादये त्वां बन्धुत्वात् कुरुष्व वचनं मम। हितं तथ्यं त्वहं ब्रूमि दीयतामस्य मैथिली
आपल्या नात्यामुळे मी तुला विनंती करतो—माझे बोलणे ऐक. मी जे सांगतो ते तुझे हिताचे आणि सत्य आहे: सीता त्याला परत द्यावी.
पुरा शरत्सूर्यमरीचिसंनिभान् नवाग्रपुङ्खान् सुदृढान् नृपात्मजः। सृजत्यमोघान् विशिखान् वधाय ते प्रदीयतां दाशरथाय मैथिली
राजपुत्र आपल्या विनाशासाठी शरदऋतूच्या सूर्यकिरणांसारखे, नवीन टोक असलेले, मजबूत आणि अचूक बाण सोडण्याआधी, सीता दशरथपुत्राला द्यावी.
त्यजाशु कोपं सुखधर्मनाशनं भजस्व धर्मं रतिकीर्तिवर्धनम्। प्रसीद जीवेम सपुत्रबान्धवाः प्रदीयतां दाशरथाय मैथिली
ताबडतोब राग सोड, जो सुख आणि धर्म नष्ट करतो; आनंद आणि कीर्ती वाढवणारा धर्म स्वीकार. कृपा कर—आपण आपल्या मुलाबाळांसह जिवंत राहू. सीता दशरथपुत्राला द्यावी.
विभीषणवचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः। विसर्जयित्वा तान् सर्वान् प्रविवेश स्वकं गृहम्
विभीषणाचे बोल ऐकून, राक्षसांचा राजा रावणाने सर्वांना सोडले आणि आपल्या राजवाड्यात गेला.
thumb|दशमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे दशमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील दहावा सर्ग ऐका.
ततः प्रत्युषसि प्राप्ते प्राप्तधर्मार्थनिश्चयः। राक्षसाधिपतेर्वेश्म भीमकर्मा विभीषणः
मग पहाटे, धर्म आणि अर्थ ठरवून, पराक्रमी विभीषण राक्षसाधिपतीच्या राजवाड्याकडे गेला.
शैलाग्रचयसंकाशं शैलशृङ्गमिवोन्नतम्। सुविभक्तमहाकक्षं महाजनपरिग्रहम्
तो राजवाडा पर्वतशिखरांसारखा भासणारा, उंच, मोठ्या आणि नीट विभागलेल्या अंगणांनी भरलेला, आणि लोकांनी गजबजलेला होता.
मतिमद्भिर्महामात्रैरनुरक्तैरधिष्ठितम्। राक्षसैराप्तपर्याप्तैः सर्वतः परिरक्षितम्
तो राजवाडा बुद्धिमान आणि निष्ठावान मंत्र्यांनी वसलेला, सर्व बाजूंनी विश्वासू आणि पुरेसे राक्षसांनी राखलेला आणि नीट संरक्षित होता.
मत्तमातङ्गनिःश्वासैर्व्याकुलीकृतमारुतम्। शङ्खघोषमहाघोषं तूर्यसम्बाधनादितम्
मद्यधुंद हत्तींच्या श्वासाने वारा अस्वस्थ झाला होता, शंखांचा मोठा गजर आणि वाद्यांच्या आवाजाने सारा परिसर भरून गेला होता.
प्रमदाजनसम्बाधं प्रजल्पितमहापथम्। तप्तकाञ्चननिर्यूहं भूषणोत्तमभूषितम्
ती नगरी स्त्रियांनी गजबजलेली होती, मोठ्या रस्त्यांवर लोकांच्या गप्पा रंगल्या होत्या, सोन्याच्या कमानींनी आणि उत्तम दागिन्यांनी ती सजलेली होती.
गन्धर्वाणामिवावासमालयं मरुतामिव। रत्नसंचयसम्बाधं भवनं भोगिनामिव
ती नगरी जणू काही गंधर्वांचे निवासस्थान, वाऱ्यांच्या देवतांचे महाल, रत्नांच्या राशींनी भरलेली, आणि नागांच्या वासासारखी भासत होती.
तं महाभ्रमिवादित्यस्तेजोविस्तृतरश्मिवान्। अग्रजस्यालयं वीरः प्रविवेश महाद्युतिः
तो तेजस्वी वीर, जणू सूर्य मोठ्या ढगात शिरावा तसा, आपल्या मोठ्या भावाच्या राजवाड्यात शिरला; त्याचे तेज दूरदूर पसरले होते.
पुण्यान् पुण्याहघोषांश्च वेदविद्भिरुदाहृतान्। शुश्राव सुमहातेजा भ्रातुर्विजयसंश्रितान्
तो अत्यंत तेजस्वी वीर वेदपारंगत ब्राह्मणांनी आपल्या भावाच्या विजयासाठी गात असलेले मंगल गीते आणि पवित्र घोष ऐकत होता.
पूजितान् दधिपात्रैश्च सर्पिभिः सुमनोक्षतैः। मन्त्रवेदविदो विप्रान् ददर्श स महाबलः
तो महाबली वीर, दहीच्या पेल्यांनी, तुपाने आणि फुलांनी सन्मानित केलेले, मंत्र आणि वेद जाणणारे ब्राह्मण पाहत होता.
स राजदृष्टिसम्पन्नमासनं हेमभूषितम्। जगाम समुदाचारं प्रयुज्याचारकोविदः
शिष्टाचार जाणणारा तो, राजाला शोभेल असे सोन्याने मढवलेले आसनाकडे गेला आणि योग्य नमस्कार वागणूक दिली.
स रावणं महात्मानं विजने मन्त्रिसंनिधौ। उवाच हितमत्यर्थं वचनं हेतुनिश्चितम्
मंत्र्यांच्या उपस्थितीत आणि एकांतात, मोठ्या मनाचा विभीषण रावणाला हिताचे, नीट विचार करून सांगितलेले शब्द बोलला.
प्रसाद्य भ्रातरं ज्येष्ठं सान्त्वेनोपस्थितक्रमः। देशकालार्थसंवादि दृष्टलोकपरावरः
त्याने मोठ्या भावाला सौम्यपणे आणि योग्य रीतीने शांत केले, वेळ, जागा आणि हेतू यानुसार बोलला, आणि जगाचा अनुभव असलेला तो त्याला संबोधला.
यदाप्रभृति वैदेही सम्प्राप्तेह परंतप। तदाप्रभृति दृश्यन्ते निमित्तान्यशुभानि नः
शत्रूंना जिंकणाऱ्या राजा, ज्या दिवसापासून वैदेही इथे आली, त्या दिवसापासून आपल्याला वाईट शकुन दिसू लागले.
सस्फुलिङ्गः सधूमार्चिः सधूमकलुषोदयः। मन्त्रसंधुक्षितोऽप्यग्निर्न सम्यगभिवर्धते
मंत्रांनी पेटवलेला अग्नीही ठिणग्या, धूर आणि काळसर ज्वाळा देतो, पण नीट पेटत नाही.