द्विषत्पक्षमविज्ञाय नीतिबाह्यास्त्वबुद्धयः। राजन् परिघशक्त्यृष्टिशूलपट्टिशकुन्तलम्
राजा, शत्रूच्या शक्तीची कल्पना न करता आणि नीतीशून्य व बुद्धिहीन असलो, तरी आमच्याकडे गदा, भाले, शर, त्रिशूळ आणि गोफण आहेत.
सुमहन्नो बलं कस्माद् विषादं भजते भवान्। त्वया भोगवतीं गत्वा निर्जिताः पन्नगा युधि
इतकं मोठं सैन्य असताना, महाराज, तुम्ही का निराश होता? तुम्ही भोगवती नगरी गाठून, युद्धात सर्पांना जिंकलं होतं.
कैलासशिखरावासी यक्षैर्बहुभिरावृतः। सुमहत्कदनं कृत्वा वश्यस्ते धनदः कृतः
कैलास शिखरांवर राहणाऱ्या अनेक यक्षांनी वेढलेलं असतानाही, तुम्ही मोठा संहार केला आणि धनाचा स्वामी तुमच्या वशात केला.
स महेश्वरसख्येन श्लाघमानस्त्वया विभो। निर्जितः समरे रोषाल्लोकपालो महाबलः
हे प्रभो, महेश्वराशी मैत्री असल्यामुळे तुझं कौतुक केलं जातं. तू युद्धात प्रचंड बलवान असलेल्या लोकपालाला रागाच्या भरात हरवलंस.
विनिपात्य च यक्षौघान् विक्षोभ्य विनिगृह्य च। त्वया कैलासशिखराद् विमानमिदमाहृतम्
तू यक्षांच्या सैन्याचा पराभव केला, त्यांना हादरवून वश केलंस आणि कैलास शिखरावरून हे विमान घेऊन आलास.
दानवेन्द्रो महाबाहो वीर्योत्सिक्तो दुरासदः। विगृह्य वशमानीतः कुम्भीनस्याः सुखावहः
महाबली, सामर्थ्याने ओतप्रोत आणि जवळ जाण्यास कठीण असलेल्या दानवांचा राजा, तुझ्या बळावर हरवला गेला आणि कुम्भीनसीला सुख मिळालं.
निर्जितास्ते महाबाहो नागा गत्वा रसातलम्। वासुकिस्तक्षकः शङ्खो जटी च वशमाहृताः
महाबली, तू रसातळात जाऊन सर्व नागांना जिंकून घेतलंस; वासुकी, तक्षक, शंख आणि जटी हे सगळे तुझ्या अधीन झाले.
अक्षया बलवन्तश्च शूरा लब्धवराः पुनः। त्वया संवत्सरं युद्ध्वा समरे दानवा विभो
हे प्रभो, वर मिळवलेले, अपार शक्तिमान आणि शूर दानव, वर्षभर युद्ध करून, शेवटी तुझ्या हातून पराभूत झाले.
स्वबलं समुपाश्रित्य नीता वशमरिंदम। मायाश्चाधिगतास्तत्र बह्व्यो वै राक्षसाधिप
आपल्या स्वतःच्या बळावर विश्वास ठेवून, तू त्यांना जिंकून घेतलंस, शत्रूंचा नाश करणारा. आणि तिथे, राक्षसाधिपती, अनेक मायावी शक्ती मिळवल्यास.
शूराश्च बलवन्तश्च वरुणस्य सुता रणे। निर्जितास्ते महाभाग चतुर्विधबलानुगाः
हे महाभाग, युद्धात वरुणाचे शूर आणि बलवान पुत्र, चारही प्रकारच्या सैन्यासह, तुझ्या हातून पराभूत झाले.
मृत्युदण्डमहाग्राहं शाल्मलीद्रुममण्डितम्। कालपाशमहावीचिं यमकिंकरपन्नगम्
तू यमाच्या राज्यातील त्या महासागरात प्रवेश केलास, जो शाल्मलीच्या वृक्षांनी सुशोभित आहे, मृत्यूच्या दंडाने, काळाच्या फासाने आणि यमाच्या नागांनी भरलेला आहे.
महाज्वरेण दुर्धर्षं यमलोकमहार्णवम्। अवगाह्य त्वया राजन् यमस्य बलसागरम्
हे राजन, महाज्वराने भयंकर असलेल्या यमलोकाच्या महासागरात, यमाच्या बळाने भरलेल्या त्या सागरात तू स्वतःला झोकून दिलंस.
जयश्च विपुलः प्राप्तो मृत्युश्च प्रतिषेधितः। सुयुद्धेन च ते सर्वे लोकस्तत्र सुतोषिताः
तुला मोठा विजय मिळाला आणि मृत्यूला दूर लोटलंस; तुझ्या उत्तम युद्धामुळे तिथल्या सगळ्या लोकांनी समाधान मानलं.
क्षत्रियैर्बहुभिर्वीरैः शक्रतुल्यपराक्रमैः। आसीद् वसुमती पूर्णा महद्भिरिव पादपैः
कधी काळी पृथ्वीवर इंद्रासारख्या पराक्रमी, असंख्य शूर क्षत्रियांनी भरून गेली होती, जणू काही मोठ्या झाडांनी पृथ्वी व्यापली आहे.
तेषां वीर्यगुणोत्साहैर्न समो राघवो रणे। प्रसह्य ते त्वया राजन् हताः समरदुर्जयाः
राघव युद्धात त्यांच्या सामर्थ्य, गुण आणि उत्साहात सम नाही; पण हे राजन, त्या युद्धात जिंकता न येणाऱ्या वीरांना तू बळाने मारलंस.
तिष्ठ वा किं महाराज श्रमेण तव वानरान्। अयमेको महाबाहुरिन्द्रजित् क्षपयिष्यति
हे महाराज, तू थांब किंवा श्रमाने विश्रांती घे; हा एकटाच महाबली इंद्रजित सर्व वानरांचा नाश करील.
अनेन च महाराज माहेश्वरमनुत्तमम्। इष्ट्वा यज्ञं वरो लब्धो लोके परमदुर्लभः
या इंद्रजिताने, हे महाराज, उत्तम यज्ञ करून महेश्वराची पूजा केली आणि जगात अत्यंत दुर्मिळ असा वर मिळवला.
शक्तितोमरमीनं च विनिकीर्णान्त्रशैवलम्। गजकच्छपसम्बाधमश्वमण्डूकसंकुलम्
त्याच्या शूल आणि तोमराने रणभूमी जणू आतड्यांनी भरलेल्या समुद्रासारखी झाली, जिथे हत्ती, कासवे, घोडे आणि बेडूक यांचा सळसळाट आहे.
रुद्रादित्यमहाग्राहं मरुद्वसुमहोरगम्। रथाश्वगजतोयौघं पदातिपुलिनं महत्
त्याने रणभूमीला रुद्र, आदित्य आणि मोठ्या मगरांनी भरलेला महासागर केलं, जिथे मरुत, वसु आणि मोठे सर्प आहेत, रथ, घोडे, हत्ती हे लाटा आहेत आणि पायदळ मोठ्या किनाऱ्यासारखं आहे.
अनेन हि समासाद्य देवानां बलसागरम्। गृहीतो दैवतपतिर्लङ्कां चापि प्रवेशितः
खरंच, त्याने देवांच्या सैन्याच्या महासागरात प्रवेश करून, देवांचा स्वामी पकडला आणि लंकेत आणला.
पितामहनियोगाच्च मुक्तः शम्बरवृत्रहा। गतस्त्रिविष्टपं राजन् सर्वदेवनमस्कृतः
पितामहाच्या आज्ञेने, शंबर आणि वृत्राचा वध करणारा देव, सर्व देवांनी वंदन करून, स्वर्गात गेला.
तमेव त्वं महाराज विसृजेन्द्रजितं सुतम्। यावद् वानरसेनां तां सरामां नयति क्षयम्
महाराज, म्हणून तुम्हीच तुमचा मुलगा इंद्रजित याला पाठवा, तोपर्यंत तो रामासह वानरांची सेना पूर्णपणे नष्ट करील.
राजन्नापदयुक्तेयमागता प्राकृताज्जनात्। हृदि नैव त्वया कार्या त्वं वधिष्यसि राघवम्
राजा, ही अडचण सामान्य लोकांकडून आली आहे; ती मनाला लावून घेऊ नका, कारण तुम्हीच राघवाचा वध कराल.
thumb|अष्टमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे अष्टमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील आठवा सर्ग ऐका.
ततो नीलाम्बुदप्रख्यः प्रहस्तो नाम राक्षसः। अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं शूरः सेनापतिस्तदा
तेव्हा निळ्या मेघासारखा दिसणारा, पराक्रमी आणि सेनापती प्रहस्त नावाचा राक्षस हात जोडून म्हणाला.
देवदानवगन्धर्वाः पिशाचपतगोरगाः। सर्वे धर्षयितुं शक्याः किं पुनर्मानवौ रणे
देव, दानव, गंधर्व, पिशाच्च, पक्षी आणि सर्प — हे सगळे जिंकता येतात; मग युद्धात दोन माणसांचे काय?
सर्वे प्रमत्ता विश्वस्ता वञ्चिताः स्म हनूमता। नहि मे जीवतो गच्छेज्जीवन् स वनगोचरः
सगळेच निष्काळजी आणि विश्वासू होते, म्हणून हनुमानाने त्यांना फसवले; मी जिवंत असताना तो वनातला वानर जिवंत सुटणार नाही.
सर्वां सागरपर्यन्तां सशैलवनकाननाम्। करोम्यवानरां भूमिमाज्ञापयतु मां भवान्
समुद्रापर्यंतची, पर्वत, वन आणि झाडांनी भरलेली सगळी पृथ्वी मी वानररहित करीन; फक्त तुम्ही आज्ञा द्या.
रक्षां चैव विधास्यामि वानराद् रजनीचर। नागमिष्यति ते दुःखं किंचिदात्मापराधजम्
रात्री फिरणाऱ्या राक्षसा, मी वानरांपासून तुझी रक्षा करीन; तुझ्या चुकीमुळे तुला कोणतेही दुःख येणार नाही.
अब्रवीत् तु सुसंक्रुद्धो दुर्मुखो नाम राक्षसः। इदं न क्षमणीयं हि सर्वेषां नः प्रधर्षणम्
तेव्हा फारच रागावलेला दुर्मुख नावाचा राक्षस म्हणाला, 'आपल्याला हे अपमान सहन करणे योग्य नाही.'