अवगाह्यार्णवं स्वप्स्ये सौमित्रे भवता विना। एवं च प्रज्वलन् कामो न मा सुप्तं जले दहेत्
सौमित्रा, मी तुझ्याशिवाय समुद्रात शिरून झोपेन; मग जरी आतून इच्छा धगधगत असली, तरी पाण्यात झोपल्यावर ती मला जाळू शकणार नाही.
बह्वेतत् कामयानस्य शक्यमेतेन जीवितुम्। यदहं सा च वामोरुरेकां धरणिमाश्रितौ
आशेवर जगणाऱ्याला हेच मोठे आहे; जेव्हा ती आणि मी, तिच्या नाजूक उरूंनी, दोघेही पृथ्वीवर एकत्र विसावतो.
केदारस्येवाकेदारः सोदकस्य निरूदकः। उपस्नेहेन जीवामि जीवन्तीं यच्छृणोमि ताम्
पाण्याने भरलेल्या शेतासारखा आणि कोरड्या शेतासारखा, तिच्या जवळकीमुळे मी जगतो; ती जिवंत आहे हे ऐकून मी तग धरतो.
कदा नु खलु सुश्रोणीं शतपत्रायतेक्षणाम्। विजित्य शत्रून् द्रक्ष्यामि सीतां स्फीतामिव श्रियम्
मी कधी या सुंदर कंबरेच्या आणि कमळासारख्या डोळ्यांच्या सीतेला, शत्रूंना जिंकून, भरभराटीच्या लक्ष्मीप्रमाणे तेजस्वी पाहीन?
कदा सुचारुदन्तोष्ठं तस्याः पद्ममिवाननम्। ईषदुन्नाम्य पास्यामि रसायनमिवातुरः
कधी मी तिचे सुंदर दात आणि ओठ असलेले कमळासारखे मुख हलकेच वर करून, आजारी माणूस अमृत प्यावा तसे, त्यातून आनंद घेईन?
तौ तस्याः सहितौ पीनौ स्तनौ तालफलोपमौ। कदा न खलु सोत्कम्पौ श्लिष्यन्त्या मां भजिष्यतः
कधी तिचे दोन भरगच्च, ताडफळासारखे स्तन, मला मिठी मारताना थरथरत, मला खरोखर आनंद देतील?
सा नूनमसितापाङ्गी रक्षोमध्यगता सती। मन्नाथा नाथहीनेव त्रातारं नाधिगच्छति
ती काळ्या डोळ्यांची, राक्षसांच्या मध्ये अडकलेली, माझ्या आधाराशिवाय, जणू कोणीच रक्षण करायला नाही असेच, कुणालाच सापडत नाही.
कथं जनकराजस्य दुहिता मम च प्रिया। राक्षसीमध्यगा शेते स्नुषा दशरथस्य च
जनकराजाची मुलगी, माझी प्रिय, राक्षसांच्या मध्ये झोपलेली, आणि दशरथाची सून, कशी झोपत असेल?
अविक्षोभ्याणि रक्षांसि सा विधूयोत्पतिष्यति। विधूय जलदान् नीलान् शशिलेखा शरत्स्विव
ती अढळ राक्षसांना दूर लोटून, जशी शरद ऋतूतील चंद्रकोर काळ्या ढगांना बाजूला सारते, तशीच वर येईल.
स्वभावतनुका नूनं शोकेनानशनेन च। भूयस्तनुतरा सीता देशकालविपर्ययात्
सीता, स्वभावानेच सडपातळ, दुःख आणि उपासामुळे, जागा आणि काळ बदलल्याने, नक्कीच आणखी कृश झाली असेल.
कदा नु राक्षसेन्द्रस्य निधायोरसि सायकान्। शोकं प्रत्याहरिष्यामि शोकमुत्सृज्य मानसम्
कधी मी राक्षसांचा राजा यांच्या छातीमध्ये बाण घालून, त्याच्या मनातील दुःख परत देईन आणि माझ्या मनातील शोक दूर फेकून देईन?
कदा नु खलु मे साध्वी सीतामरसुतोपमा। सोत्कण्ठा कण्ठमालम्ब्य मोक्ष्यत्यानन्दजं जलम्
कधी माझी सती, देवकन्येसारखी सीता, उत्कंठेने माझ्या गळ्यात मिठी मारून, आनंदाचे अश्रू सोडेल?
कदा शोकमिमं घोरं मैथिलीविप्रयोगजम्। सहसा विप्रमोक्ष्यामि वासः शुक्लेतरं यथा
कधी मी मैथिलीच्या वियोगातून आलेल्या या भयंकर दुःखातून, जसे काळे वस्त्र बदलून पांढरे घालावे तसे, अचानक मुक्त होईन?
एवं विलपतस्तस्य तत्र रामस्य धीमतः। दिनक्षयान्मन्दवपुर्भास्करोऽस्तमुपागमत्
त्या ठिकाणी त्या बुद्धिमान रामाचा असा विलाप चालू असताना, दिवस संपता-संपता मंद प्रकाशाचा सूर्य अस्ताला गेला.
आश्वासितो लक्ष्मणेन रामः संध्यामुपासत। स्मरन् कमलपत्राक्षीं सीतां शोकाकुलीकृतः
लक्ष्मणाने धीर दिल्यावर, राम संध्याकाळची पूजा करू लागले, पण कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या डोळ्यांची सीता आठवून त्यांचे मन दुःखाने भरले होते.
thumb|षष्ठः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे षष्ठः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील सहावा सर्ग ऐका.
लङ्कायां तु कृतं कर्म घोरं दृष्ट्वा भयावहम्। राक्षसेन्द्रो हनुमता शक्रेणेव महात्मना। अब्रवीद् राक्षसान् सर्वान् ह्रिया किंचिदवाङ्मुखः
लंकेत घडलेली भीषण आणि भितीदायक घटना पाहून, राक्षसांचा राजा, जणू हनुमानासमोर इंद्र लाजला तसा, थोडा खाली मान घालून सर्व राक्षसांना म्हणाला.
धर्षिता च प्रविष्टा च लङ्का दुष्प्रसहा पुरी। तेन वानरमात्रेण दृष्टा सीता च जानकी
ती लंका, जी जिंकायला कठीण आहे, त्या एका वानराने भेदली आणि आत शिरली; जनकनंदिनी सीतेला त्याने पाहिले.
प्रासादो धर्षितश्चैत्यः प्रवरा राक्षसा हताः। आविला च पुरी लङ्का सर्वा हनुमता कृता
राजवाडा आणि मंदीराचा अपमान झाला, श्रेष्ठ राक्षस मारले गेले, आणि हनुमानाने संपूर्ण लंका गोंधळात टाकली.
किं करिष्यामि भद्रं वः किं वो युक्तमनन्तरम्। उच्यतां नः समर्थं यत् कृतं च सुकृतं भवेत्
तुमच्या भल्यासाठी मी काय करू? आता योग्य काय आहे? जे शक्य आहे ते सांगा, जेणेकरून जे केले जाईल ते योग्य होईल.
मन्त्रमूलं च विजयं प्रवदन्ति मनस्विनः। तस्माद् वै रोचये मन्त्रं रामं प्रति महाबलाः
शहाणे लोक म्हणतात की विजयाचा पाया योग्य सल्ल्यात असतो. म्हणून, हे बलवान मित्रांनो, रामाबद्दल विचारपूर्वक चर्चा करणं मला योग्य वाटतं.
मन्त्रस्त्रिभिर्हि संयुक्तः समर्थैर्मन्त्रनिर्णये। मित्रैर्वापि समानार्थैर्बान्धवैरपि वाधिकैः
तीन जण जेव्हा एकत्र येतात आणि सल्ल्याचा निर्णय घेण्यात कुशल असतात, मग ते आपले हितचिंतक मित्र, नातेवाईक किंवा प्रतिस्पर्धी असोत—
सहितो मन्त्रयित्वा यः कर्मारम्भान् प्रवर्तयेत्। दैवे च कुरुते यत्नं तमाहुः पुरुषोत्तमम्
जो माणूस इतरांसोबत सल्ला करून, योग्य वेळी कृती सुरू करतो आणि नशिबावरही प्रयत्न करतो, त्याला श्रेष्ठ पुरुष म्हणतात.
एकोऽर्थं विमृशेदेको धर्मे प्रकुरुते मनः। एकः कार्याणि कुरुते तमाहुर्मध्यमं नरम्
जो एकटा एखाद्या गोष्टीचा विचार करतो, एकट्यानेच धर्माचं पालन करतो किंवा एकट्यानेच काम करतो, त्याला मध्यम पुरुष म्हणतात.
गुणदोषौ न निश्चित्य त्यक्त्वा दैवव्यपाश्रयम्। करिष्यामीति यः कार्यमुपेक्षेत् स नराधमः
जो गुणदोष न पाहता, नशिबाकडे दुर्लक्ष करून, 'मी करीन' असं म्हणून कामाकडे दुर्लक्ष करतो, तो नीच पुरुष समजला जातो.
यथेमे पुरुषा नित्यमुत्तमाधममध्यमाः। एवं मन्त्रोऽपि विज्ञेय उत्तमाधममध्यमः
जसं माणसं नेहमीच श्रेष्ठ, मध्यम आणि कनिष्ठ असतात, तसंच सल्लाही श्रेष्ठ, मध्यम आणि कनिष्ठ असा ओळखावा.
ऐकमत्यमुपागम्य शास्त्रदृष्टेन चक्षुषा। मन्त्रिणो यत्र निरतास्तमाहुर्मन्त्रमुत्तमम्
जेव्हा एकमत साधलं जातं, शास्त्रदृष्टीने विचार केला जातो आणि सल्लागार त्यात मन लावतात, तेव्हा तो सल्ला श्रेष्ठ मानला जातो.
बह्वीरपि मतीर्गत्वा मन्त्रिणामर्थनिर्णयः। पुनर्यत्रैकतां प्राप्तः स मन्त्रो मध्यमः स्मृतः
सल्लागारांमध्ये अनेक मतं मांडली गेल्यावर, शेवटी एकमत साधलं जातं, तेव्हा तो सल्ला मध्यम समजला जातो.
अन्योन्यमतिमास्थाय यत्र सम्प्रतिभाष्यते। न चैकमत्ये श्रेयोऽस्ति मन्त्रः सोऽधम उच्यते
जिथे एकमेकांच्या मतावरच अवलंबून वादविवाद होतो आणि एकमत होत नाही, तिथे काहीच चांगलं घडत नाही, असा सल्ला कनिष्ठ म्हणतात.
तस्मात् सुमन्त्रितं साधु भवन्तो मतिसत्तमाः। कार्यं सम्प्रतिपद्यन्तमेतत् कृत्यं मतं मम
म्हणून, हे बुद्धिमान मित्रांनो, नीट विचार करून योग्य सल्ला द्या आणि योग्य कृती ठरवा. हेच माझं मत आहे.