चण्डनक्रग्राहघोरं क्षपादौ दिवसक्षये। हसन्तमिव फेनौघैर्नृत्यन्तमिव चोर्मिभिः
रात्रीच्या सुरुवातीला, दिवस मावळताना, समुद्रात शार्क आणि मगरींचा धडाका, फेसाळ लाटांनी हसणारा आणि उसळणाऱ्या लाटांनी नाचणारा समुद्र दिसत होता.
चन्द्रोदये समुद्भूतं प्रतिचन्द्रसमाकुलम्। चण्डानिलमहाग्राहैः कीर्णं तिमितिमिंगिलैः
चंद्र उगवल्यावर, समुद्रात चंद्राच्या प्रतिबिंबांनी भरलेली लाटांची हालचाल, प्रचंड वाऱ्यांनी आणि मोठ्या मासळींनी, व्हेल आणि डॉल्फिनसारख्या जलचरांनी समुद्र व्यापलेला दिसत होता.
दीप्तभोगैरिवाकीर्णं भुजङ्गैर्वरुणालयम्। अवगाढं महासत्त्वैर्नानाशैलसमाकुलम्
वरुणाच्या निवासात जणू तेजस्वी सर्पांनी आच्छादलेले, मोठ्या प्राण्यांनी भरलेले आणि विविध पर्वतांनी गजबजलेले दृश्य दिसत होते.
सुदुर्गं दुर्गमार्गं तमगाधमसुरालयम्। मकरैर्नागभोगैश्च विगाढा वातलोलिताः। उत्पेतुश्च निपेतुश्च प्रहृष्टा जलराशयः
ती जागा अत्यंत कठीण, जाण्यायोग्य नसलेली, अंधाराने भरलेली आणि असुरांचे निवासस्थान होती; मकर आणि सर्पांनी ढवळलेले पाणी वाऱ्याने उसळत होते आणि आनंदाने वर-खाली होत होते.
अग्निचूर्णमिवाविद्धं भास्वराम्बुमहोरगम्। सुरारिनिलयं घोरं पातालविषयं सदा
तो समुद्र जणू अग्नीच्या कणांनी शिंपडलेला, तेजस्वी जलसर्पांनी भरलेला, नेहमीच देवांचे शत्रू राहतात असा भयंकर आणि पाताळाचा प्रदेश वाटत होता.
सागरं चाम्बरप्रख्यमम्बरं सागरोपमम्। सागरं चाम्बरं चेति निर्विशेषमदृश्यत
समुद्र आकाशासारखा दिसत होता आणि आकाश समुद्रासारखे; दोन्ही इतके एकसारखे वाटत होते की फरकच कळत नव्हता.
सम्पृक्तं नभसाप्यम्भः सम्पृक्तं च नभोऽम्भसा। तादृग्रूपे स्म दृश्येते तारारत्नसमाकुले
पाणी आकाशात मिसळलेले आणि आकाश पाण्यात मिसळलेले, अशा स्वरूपात दोन्ही तारे आणि रत्नांनी भरलेले दिसत होते.
समुत्पतितमेघस्य वीचिमालाकुलस्य च। विशेषो न द्वयोरासीत् सागरस्याम्बरस्य च
मेघ उडत होते आणि लाटा उसळत होत्या, त्यामुळे समुद्र आणि आकाश यांच्यात काहीच फरक उरला नव्हता.
अन्योन्यैरहताः सक्ताः सस्वनुर्भीमनिःस्वनाः। ऊर्मयः सिन्धुराजस्य महाभेर्य इवाम्बरे
सागराच्या लाटा एकमेकांवर आदळून मोठा गडगडाट करत होत्या आणि त्या जणू आकाशात मोठ्या नगाऱ्यांसारख्या घोंगावत होत्या.
रत्नौघजलसंनादं विषक्तमिव वायुना। उत्पतन्तमिव क्रुद्धं यादोगणसमाकुलम्
रत्नांचा आणि पाण्याचा गडद आवाज वाऱ्याने उचलल्यासारखा, जलचरांनी भरलेला आणि जणू रागाने उसळणारा वाटत होता.
ददृशुस्ते महात्मानो वाताहतजलाशयम्। अनिलोद्धूतमाकाशे प्रवलान्तमिवोर्मिभिः
महात्मा लोकांनी वाऱ्याने हलवलेले पाणी, आकाशात उसळणारे आणि प्रवाळासारख्या लाटांनी चमकणारे पाहिले.
ततो विस्मयमापन्ना हरयो ददृशुः स्थिताः। भ्रान्तोर्मिजालसंनादं प्रलोलमिव सागरम्
तेव्हा तेथे उभे असलेले वानर आश्चर्यचकित झाले, कारण समुद्राच्या लाटा गोंगाट करत आणि सतत उसळत होत्या.
thumb|पञ्चमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे पञ्चमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकीरामायणाच्या युद्धकांडातील पाचवा सर्ग, ऐका.
सा तु नीलेन विधिवत्स्वारक्षा सुसमाहिता। सागरस्योत्तरे तीरे साधु सा विनिवेशिता
नीलने योग्य प्रकारे राखण केली म्हणून ती सेना उत्तरे काठावर व्यवस्थित ठेवल्यागत होती.
मैन्दश्च द्विविदश्चोभौ तत्र वानरपुङ्गवौ। विचेरतुश्च तां सेनां रक्षार्थं सर्वतोदिशम्
मैंद आणि द्विविद हे दोघे श्रेष्ठ वानर सर्व दिशांना फिरून सेनेचे रक्षण करत होते.
निविष्टायां तु सेनायां तीरे नदनदीपतेः। पार्श्वस्थं लक्ष्मणं दृष्ट्वा रामो वचनमब्रवीत्
जेव्हा सेना नदीच्या काठावर थांबली, तेव्हा रामाने आपल्या शेजारी असलेल्या लक्ष्मणाकडे पाहून बोलायला सुरुवात केली.
शोकश्च किल कालेन गच्छता ह्यपगच्छति। मम चापश्यतः कान्तामहन्यहनि वर्धते
म्हणतात, काळ जसा जातो तसा दु:ख कमी होते; पण माझ्या बाबतीत, माझ्या प्रियेला पाहताना, ते दिवसेंदिवस वाढतेच आहे.
वाहि वात यतः कान्ता तां स्पृष्ट्वा मामपि स्पृश। त्वयि मे गात्रसंस्पर्शश्चन्द्रे दृष्टिसमागमः
हे वारा, तू माझ्या प्रियेच्या अंगास स्पर्श करतोस, तर मला देखील स्पर्श कर; तुझ्यात तिच्या स्पर्शाचा अनुभव आहे, आणि चंद्रात आमच्या नजरेचा संगम आहे.
तन्मे दहति गात्राणि विषं पीतमिवाशये। हा नाथेति प्रिया सा मां ह्रियमाणा यदब्रवीत्
त्यामुळे माझे अंग जणू विष प्यायल्यानंतर जळते; 'हाय नाथा!' असे ती प्रिय मला सोडून जाताना म्हणाली, ते शब्द आठवतात.
तद्वियोगेन्धनवता तच्चिन्ताविमलार्चिषा। रात्रिंदिवं शरीरं मे दह्यते मदनाग्निना
वियोगाचे इंधन आणि चिंतेच्या निर्मळ ज्वाळेमुळे, दिवस-रात्र माझे शरीर प्रेमाच्या आगीत जळत आहे.
अवगाह्यार्णवं स्वप्स्ये सौमित्रे भवता विना। एवं च प्रज्वलन् कामो न मा सुप्तं जले दहेत्
सौमित्रा, मी तुझ्याशिवाय समुद्रात शिरून झोपेन; मग जरी आतून इच्छा धगधगत असली, तरी पाण्यात झोपल्यावर ती मला जाळू शकणार नाही.
बह्वेतत् कामयानस्य शक्यमेतेन जीवितुम्। यदहं सा च वामोरुरेकां धरणिमाश्रितौ
आशेवर जगणाऱ्याला हेच मोठे आहे; जेव्हा ती आणि मी, तिच्या नाजूक उरूंनी, दोघेही पृथ्वीवर एकत्र विसावतो.
केदारस्येवाकेदारः सोदकस्य निरूदकः। उपस्नेहेन जीवामि जीवन्तीं यच्छृणोमि ताम्
पाण्याने भरलेल्या शेतासारखा आणि कोरड्या शेतासारखा, तिच्या जवळकीमुळे मी जगतो; ती जिवंत आहे हे ऐकून मी तग धरतो.
कदा नु खलु सुश्रोणीं शतपत्रायतेक्षणाम्। विजित्य शत्रून् द्रक्ष्यामि सीतां स्फीतामिव श्रियम्
मी कधी या सुंदर कंबरेच्या आणि कमळासारख्या डोळ्यांच्या सीतेला, शत्रूंना जिंकून, भरभराटीच्या लक्ष्मीप्रमाणे तेजस्वी पाहीन?
कदा सुचारुदन्तोष्ठं तस्याः पद्ममिवाननम्। ईषदुन्नाम्य पास्यामि रसायनमिवातुरः
कधी मी तिचे सुंदर दात आणि ओठ असलेले कमळासारखे मुख हलकेच वर करून, आजारी माणूस अमृत प्यावा तसे, त्यातून आनंद घेईन?
तौ तस्याः सहितौ पीनौ स्तनौ तालफलोपमौ। कदा न खलु सोत्कम्पौ श्लिष्यन्त्या मां भजिष्यतः
कधी तिचे दोन भरगच्च, ताडफळासारखे स्तन, मला मिठी मारताना थरथरत, मला खरोखर आनंद देतील?
सा नूनमसितापाङ्गी रक्षोमध्यगता सती। मन्नाथा नाथहीनेव त्रातारं नाधिगच्छति
ती काळ्या डोळ्यांची, राक्षसांच्या मध्ये अडकलेली, माझ्या आधाराशिवाय, जणू कोणीच रक्षण करायला नाही असेच, कुणालाच सापडत नाही.
कथं जनकराजस्य दुहिता मम च प्रिया। राक्षसीमध्यगा शेते स्नुषा दशरथस्य च
जनकराजाची मुलगी, माझी प्रिय, राक्षसांच्या मध्ये झोपलेली, आणि दशरथाची सून, कशी झोपत असेल?
अविक्षोभ्याणि रक्षांसि सा विधूयोत्पतिष्यति। विधूय जलदान् नीलान् शशिलेखा शरत्स्विव
ती अढळ राक्षसांना दूर लोटून, जशी शरद ऋतूतील चंद्रकोर काळ्या ढगांना बाजूला सारते, तशीच वर येईल.
स्वभावतनुका नूनं शोकेनानशनेन च। भूयस्तनुतरा सीता देशकालविपर्ययात्
सीता, स्वभावानेच सडपातळ, दुःख आणि उपासामुळे, जागा आणि काळ बदलल्याने, नक्कीच आणखी कृश झाली असेल.