विधमन्तो गिरिवरान् प्रययुः प्लवगर्षभाः। वृक्षेभ्योऽन्ये तु कपयो नदन्तो मधु दर्पिताः
प्रमुख वानर डोंगरशिखरं उधळत पुढे जात होते; काही मधाने मस्त होऊन झाडावरून झाडावर उड्या मारत गर्जना करत होते.
अन्ये वृक्षान् प्रपद्यन्ते प्रपिबन्त्यपि चापरे। बभूव वसुधा तैस्तु सम्पूर्णा हरिपुङ्गवैः। यथा कमलकेदारैः पक्वैरिव वसुंधरा
काही झाडांजवळ जात होते, काही पाणी पित होते; त्या वानरांच्या थव्यांनी साऱ्या पृथ्वीवर जणू पिकलेल्या कमळांच्या शेतासारखी भर पडली होती.
महेन्द्रमथ सम्प्राप्य रामो राजीवलोचनः। आरुरोह महाबाहुः शिखरं द्रुमभूषितम्
मग कमळासारख्या डोळ्यांचा, बलवान राम महेंद्र पर्वतावर पोहोचला आणि झाडांनी सजलेल्या शिखरावर चढला.
ततः शिखरमारुह्य रामो दशरथात्मजः। कूर्ममीनसमाकीर्णमपश्यत् सलिलाशयम्
शिखरावर चढून दशरथपुत्र रामाने खाली पाण्यात कासवे आणि मासे भरलेले जलाशय पाहिले.
ते सह्यं समतिक्रम्य मलयं च महागिरिम्। आसेदुरानुपूर्व्येण समुद्रं भीमनिःस्वनम्
सह्याद्री आणि मोठा मलय पर्वत ओलांडून, ते एकामागून एक जात भीषण गर्जना करणाऱ्या समुद्रापर्यंत पोहोचले.
अवरुह्य जगामाशु वेलावनमनुत्तमम्। रामो रमयतां श्रेष्ठः ससुग्रीवः सलक्ष्मणः
खाली उतरून, आनंद देणाऱ्या रामाने सुग्रीव आणि लक्ष्मणासह पटकन त्या उत्तम किनाऱ्याजवळच्या वनात प्रवेश केला.
अथ धौतोपलतलां तोयौघैः सहसोत्थितैः। वेलामासाद्य विपुलां रामो वचनमब्रवीत्
तेव्हा अचानक उसळलेल्या लाटांनी स्वच्छ धुतलेल्या विशाल किनाऱ्यावर पोहोचल्यावर रामाने असे म्हटले.
एते वयमनुप्राप्ताः सुग्रीव वरुणालयम्। इहेदानीं विचिन्ता सा या नः पूर्वमुपस्थिता
सुग्रीव, आपण आता वरुणाच्या निवासस्थानी आलो आहोत; आता आपण आधी समोर आलेल्या योजनेचा विचार करूया.
अतः परमतीरोऽयं सागरः सरितां पतिः। न चायमनुपायेन शक्यस्तरितुमर्णवः
यापुढे किनारा आहे आणि हा सागर, नद्यांचा स्वामी, आपल्यासमोर आहे; कोणतीही उपाययोजना न करता हा समुद्र ओलांडता येणार नाही.
तदिहैव निवेशोऽस्तु मन्त्रः प्रस्तूयतामिह। यथेदं वानरबलं परं पारमवाप्नुयात्
म्हणून आपण इथेच थांबूया आणि चर्चा करूया, जेणेकरून हे वानरांचे सैन्य त्या पलीकडच्या किनाऱ्यावर पोहोचू शकेल.
इतीव स महाबाहुः सीताहरणकर्शितः। रामः सागरमासाद्य वासमाज्ञापयत् तदा
सीतेच्या अपहरणाने व्याकुळ झालेला बलवान राम त्या वेळी सागरावर पोहोचल्यावर तिथे छावणी करण्याचा आदेश दिला.
सर्वाः सेना निवेश्यन्तां वेलायां हरिपुङ्गव। सम्प्राप्तो मन्त्रकालो नः सागरस्येह लङ्घने
सर्व सैन्य किनाऱ्यावर थांबवावे, हे वानरश्रेष्ठा; आता आपल्याला सागर ओलांडण्यासाठी सल्लामसलत करण्याची वेळ आली आहे.
स्वां स्वां सेनां समुत्सृज्य मा च कश्चित् कुतो व्रजेत्। गच्छन्तु वानराः शूरा ज्ञेयं छन्नं भयं च नः
प्रत्येकाने आपापले सैन्य सोडावे आणि कोणीही कुठेही भटकू नये; शूर वानरांनी पुढे जावे आणि आपल्याला कुठे लपलेला धोका आहे का ते पाहावे.
रामस्य वचनं श्रुत्वा सुग्रीवः सहलक्ष्मणः। सेनां निवेशयत् तीरे सागरस्य द्रुमायुते
रामाचे बोल ऐकून, सुग्रीव लक्ष्मणासह, झाडांनी वेढलेल्या समुद्राच्या किनाऱ्यावर सैन्याची मांडणी करू लागला.
विरराज समीपस्थं सागरस्य च तद् बलम्। मधुपाण्डुजलः श्रीमान् द्वितीय इव सागरः
समुद्राजवळ असलेले ते सैन्य मधासारख्या पिवळ्या पाण्यामुळे दुसऱ्या समुद्रासारखे भासू लागले आणि तिथे शोभून दिसत होते.
वेलावनमुपागम्य ततस्ते हरिपुङ्गवाः। निविष्टाश्च परं पारं काङ्क्षमाणा महोदधेः
किनाऱ्याजवळील वनात पोहोचल्यावर ते वानरश्रेष्ठ तिथे थांबले आणि मोठ्या समुद्राच्या पलीकडे जाण्याची तीव्र इच्छा बाळगू लागले.
तेषां निविशमानानां सैन्यसंनाहनिःस्वनः। अन्तर्धाय महानादमर्णवस्य प्रशुश्रुवे
जेव्हा ते सर्व तिथे थांबत होते, तेव्हा सैन्याच्या गोंगाटाने समुद्राच्या मोठ्या गजरालाही दडपून टाकले आणि तो आवाज सर्वत्र ऐकू येऊ लागला.
सा वानराणां ध्वजिनी सुग्रीवेणाभिपालिता। त्रिधा निविष्टा महती रामस्यार्थपराभवत्
सुग्रीवाच्या देखरेखीखाली असलेली ती वानरांची मोठी सेना, तीन भागांत विभागली गेली आणि ती सर्व रामाच्या कार्यासाठी समर्पित होती.
सा महार्णवमासाद्य हृष्टा वानरवाहिनी। वायुवेगसमाधूतं पश्यमाना महार्णवम्
महासागरावर पोहोचल्यावर वानरांची सेना आनंदित झाली आणि वाऱ्याने उसळणाऱ्या त्या विशाल समुद्राकडे पाहू लागली.
दूरपारमसम्बाधं रक्षोगणनिषेवितम्। पश्यन्तो वरुणावासं निषेदुर्हरियूथपाः
दूरवरचा, ओलांडता न येणारा आणि राक्षसांनी भरलेला किनारा पाहताना वानरांचे प्रमुख वरुणाच्या निवासाकडे पाहून तिथे स्थिरावले.
चण्डनक्रग्राहघोरं क्षपादौ दिवसक्षये। हसन्तमिव फेनौघैर्नृत्यन्तमिव चोर्मिभिः
रात्रीच्या सुरुवातीला, दिवस मावळताना, समुद्रात शार्क आणि मगरींचा धडाका, फेसाळ लाटांनी हसणारा आणि उसळणाऱ्या लाटांनी नाचणारा समुद्र दिसत होता.
चन्द्रोदये समुद्भूतं प्रतिचन्द्रसमाकुलम्। चण्डानिलमहाग्राहैः कीर्णं तिमितिमिंगिलैः
चंद्र उगवल्यावर, समुद्रात चंद्राच्या प्रतिबिंबांनी भरलेली लाटांची हालचाल, प्रचंड वाऱ्यांनी आणि मोठ्या मासळींनी, व्हेल आणि डॉल्फिनसारख्या जलचरांनी समुद्र व्यापलेला दिसत होता.
दीप्तभोगैरिवाकीर्णं भुजङ्गैर्वरुणालयम्। अवगाढं महासत्त्वैर्नानाशैलसमाकुलम्
वरुणाच्या निवासात जणू तेजस्वी सर्पांनी आच्छादलेले, मोठ्या प्राण्यांनी भरलेले आणि विविध पर्वतांनी गजबजलेले दृश्य दिसत होते.
सुदुर्गं दुर्गमार्गं तमगाधमसुरालयम्। मकरैर्नागभोगैश्च विगाढा वातलोलिताः। उत्पेतुश्च निपेतुश्च प्रहृष्टा जलराशयः
ती जागा अत्यंत कठीण, जाण्यायोग्य नसलेली, अंधाराने भरलेली आणि असुरांचे निवासस्थान होती; मकर आणि सर्पांनी ढवळलेले पाणी वाऱ्याने उसळत होते आणि आनंदाने वर-खाली होत होते.
अग्निचूर्णमिवाविद्धं भास्वराम्बुमहोरगम्। सुरारिनिलयं घोरं पातालविषयं सदा
तो समुद्र जणू अग्नीच्या कणांनी शिंपडलेला, तेजस्वी जलसर्पांनी भरलेला, नेहमीच देवांचे शत्रू राहतात असा भयंकर आणि पाताळाचा प्रदेश वाटत होता.
सागरं चाम्बरप्रख्यमम्बरं सागरोपमम्। सागरं चाम्बरं चेति निर्विशेषमदृश्यत
समुद्र आकाशासारखा दिसत होता आणि आकाश समुद्रासारखे; दोन्ही इतके एकसारखे वाटत होते की फरकच कळत नव्हता.
सम्पृक्तं नभसाप्यम्भः सम्पृक्तं च नभोऽम्भसा। तादृग्रूपे स्म दृश्येते तारारत्नसमाकुले
पाणी आकाशात मिसळलेले आणि आकाश पाण्यात मिसळलेले, अशा स्वरूपात दोन्ही तारे आणि रत्नांनी भरलेले दिसत होते.
समुत्पतितमेघस्य वीचिमालाकुलस्य च। विशेषो न द्वयोरासीत् सागरस्याम्बरस्य च
मेघ उडत होते आणि लाटा उसळत होत्या, त्यामुळे समुद्र आणि आकाश यांच्यात काहीच फरक उरला नव्हता.
अन्योन्यैरहताः सक्ताः सस्वनुर्भीमनिःस्वनाः। ऊर्मयः सिन्धुराजस्य महाभेर्य इवाम्बरे
सागराच्या लाटा एकमेकांवर आदळून मोठा गडगडाट करत होत्या आणि त्या जणू आकाशात मोठ्या नगाऱ्यांसारख्या घोंगावत होत्या.
रत्नौघजलसंनादं विषक्तमिव वायुना। उत्पतन्तमिव क्रुद्धं यादोगणसमाकुलम्
रत्नांचा आणि पाण्याचा गडद आवाज वाऱ्याने उचलल्यासारखा, जलचरांनी भरलेला आणि जणू रागाने उसळणारा वाटत होता.