चूताः पाटलिकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः। मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशपाः कुटजास्तथा
आंबा, पाटलिका, कोविदार, मुचुलिंड, अर्जुन, शिंशपा आणि कुटज हे वृक्षही फुलांनी बहरले होते.
हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा। नीलाशोकाश्च सरला अङ्कोलाः पद्मकास्तथा
हिंताळ, तिनिश, चूर्णक, निप, नीलाशोक, सरळ, अंकोल आणि पद्मक हे वृक्षही तिथे होते.
प्रीयमाणैः प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृताः। वाप्यस्तस्मिन् गिरौ रम्याः पल्वलानि तथैव च
त्या डोंगरावरच्या सुंदर तळ्यांमध्ये आणि पाणथळ जागांमध्ये आनंदी वानरांनी गर्दी केली होती.
चक्रवाकानुचरिताः कारण्डवनिषेविताः। प्लवैः क्रौञ्चैश्च संकीर्णा वराहमृगसेविताः
त्या तळ्यांमध्ये चक्रवाक पक्षी वावरत, कारण्डव बदकं राहात, प्लव आणि क्रौंच पक्ष्यांनी ते भरलेले होते, तसेच रानडुक्कर आणि हरणं तिथे येत.
ऋक्षैस्तरक्षुभिः सिंहैः शार्दूलैश्च भयावहैः। व्यालैश्च बहुभिर्भीमैः सेव्यमानाः समन्ततः
त्या परिसरात अस्वल, वाघ, सिंह, भयंकर तरस आणि अनेक भयंकर साप सर्वत्र फिरत होते.
पद्मैः सौगन्धिकैः फुल्लैः कुमुदैश्चोत्पलैस्तथा। वारिजैर्विविधैः पुष्पै रम्यास्तत्र जलाशयाः
तिथल्या रम्य जलाशयांमध्ये फुललेली कमळं, सुगंधी सोगंधिक, कुमुद, उत्पल आणि विविध फुलांनी शोभा आली होती.
तस्य सानुषु कूजन्ति नानाद्विजगणास्तथा। स्नात्वा पीत्वोदकान्यत्र जले क्रीडन्ति वानराः
त्या डोंगराच्या उतारांवर अनेक पक्ष्यांचे थवे गात होते; वानर तिथे आंघोळ करत, पाणी पित आणि जलाशयात खेळत होते.
अन्योन्यं प्लावयन्ति स्म शैलमारुह्य वानराः। फलान्यमृतगन्धीनि मूलानि कुसुमानि च
डोंगर चढून वानर एकमेकांना पाणी शिंपडत होते, अमृतासारखा सुगंध असलेली फळं, मुळं आणि फुलं खात होते.
बभञ्जुर्वानरास्तत्र पादपानां मदोत्कटाः। द्रोणमात्रप्रमाणानि लम्बमानानि वानराः
वानर तिथे जोमात झाडं मोडत होते, मोठ्या घडांनी झाडांवर लटकलेली फळं तोडत होते.
ययुः पिबन्तः स्वस्थास्ते मधूनि मधुपिङ्गलाः। पादपानवभञ्जन्तो विकर्षन्तस्तथा लताः
मधासारखा रंग असलेल्या निरोगी मधमाशा मध पित फिरत होत्या, झाडांच्या फांद्या तोडत आणि वेलींना ओढत होत्या.
विधमन्तो गिरिवरान् प्रययुः प्लवगर्षभाः। वृक्षेभ्योऽन्ये तु कपयो नदन्तो मधु दर्पिताः
प्रमुख वानर डोंगरशिखरं उधळत पुढे जात होते; काही मधाने मस्त होऊन झाडावरून झाडावर उड्या मारत गर्जना करत होते.
अन्ये वृक्षान् प्रपद्यन्ते प्रपिबन्त्यपि चापरे। बभूव वसुधा तैस्तु सम्पूर्णा हरिपुङ्गवैः। यथा कमलकेदारैः पक्वैरिव वसुंधरा
काही झाडांजवळ जात होते, काही पाणी पित होते; त्या वानरांच्या थव्यांनी साऱ्या पृथ्वीवर जणू पिकलेल्या कमळांच्या शेतासारखी भर पडली होती.
महेन्द्रमथ सम्प्राप्य रामो राजीवलोचनः। आरुरोह महाबाहुः शिखरं द्रुमभूषितम्
मग कमळासारख्या डोळ्यांचा, बलवान राम महेंद्र पर्वतावर पोहोचला आणि झाडांनी सजलेल्या शिखरावर चढला.
ततः शिखरमारुह्य रामो दशरथात्मजः। कूर्ममीनसमाकीर्णमपश्यत् सलिलाशयम्
शिखरावर चढून दशरथपुत्र रामाने खाली पाण्यात कासवे आणि मासे भरलेले जलाशय पाहिले.
ते सह्यं समतिक्रम्य मलयं च महागिरिम्। आसेदुरानुपूर्व्येण समुद्रं भीमनिःस्वनम्
सह्याद्री आणि मोठा मलय पर्वत ओलांडून, ते एकामागून एक जात भीषण गर्जना करणाऱ्या समुद्रापर्यंत पोहोचले.
अवरुह्य जगामाशु वेलावनमनुत्तमम्। रामो रमयतां श्रेष्ठः ससुग्रीवः सलक्ष्मणः
खाली उतरून, आनंद देणाऱ्या रामाने सुग्रीव आणि लक्ष्मणासह पटकन त्या उत्तम किनाऱ्याजवळच्या वनात प्रवेश केला.
अथ धौतोपलतलां तोयौघैः सहसोत्थितैः। वेलामासाद्य विपुलां रामो वचनमब्रवीत्
तेव्हा अचानक उसळलेल्या लाटांनी स्वच्छ धुतलेल्या विशाल किनाऱ्यावर पोहोचल्यावर रामाने असे म्हटले.
एते वयमनुप्राप्ताः सुग्रीव वरुणालयम्। इहेदानीं विचिन्ता सा या नः पूर्वमुपस्थिता
सुग्रीव, आपण आता वरुणाच्या निवासस्थानी आलो आहोत; आता आपण आधी समोर आलेल्या योजनेचा विचार करूया.
अतः परमतीरोऽयं सागरः सरितां पतिः। न चायमनुपायेन शक्यस्तरितुमर्णवः
यापुढे किनारा आहे आणि हा सागर, नद्यांचा स्वामी, आपल्यासमोर आहे; कोणतीही उपाययोजना न करता हा समुद्र ओलांडता येणार नाही.
तदिहैव निवेशोऽस्तु मन्त्रः प्रस्तूयतामिह। यथेदं वानरबलं परं पारमवाप्नुयात्
म्हणून आपण इथेच थांबूया आणि चर्चा करूया, जेणेकरून हे वानरांचे सैन्य त्या पलीकडच्या किनाऱ्यावर पोहोचू शकेल.
इतीव स महाबाहुः सीताहरणकर्शितः। रामः सागरमासाद्य वासमाज्ञापयत् तदा
सीतेच्या अपहरणाने व्याकुळ झालेला बलवान राम त्या वेळी सागरावर पोहोचल्यावर तिथे छावणी करण्याचा आदेश दिला.
सर्वाः सेना निवेश्यन्तां वेलायां हरिपुङ्गव। सम्प्राप्तो मन्त्रकालो नः सागरस्येह लङ्घने
सर्व सैन्य किनाऱ्यावर थांबवावे, हे वानरश्रेष्ठा; आता आपल्याला सागर ओलांडण्यासाठी सल्लामसलत करण्याची वेळ आली आहे.
स्वां स्वां सेनां समुत्सृज्य मा च कश्चित् कुतो व्रजेत्। गच्छन्तु वानराः शूरा ज्ञेयं छन्नं भयं च नः
प्रत्येकाने आपापले सैन्य सोडावे आणि कोणीही कुठेही भटकू नये; शूर वानरांनी पुढे जावे आणि आपल्याला कुठे लपलेला धोका आहे का ते पाहावे.
रामस्य वचनं श्रुत्वा सुग्रीवः सहलक्ष्मणः। सेनां निवेशयत् तीरे सागरस्य द्रुमायुते
रामाचे बोल ऐकून, सुग्रीव लक्ष्मणासह, झाडांनी वेढलेल्या समुद्राच्या किनाऱ्यावर सैन्याची मांडणी करू लागला.
विरराज समीपस्थं सागरस्य च तद् बलम्। मधुपाण्डुजलः श्रीमान् द्वितीय इव सागरः
समुद्राजवळ असलेले ते सैन्य मधासारख्या पिवळ्या पाण्यामुळे दुसऱ्या समुद्रासारखे भासू लागले आणि तिथे शोभून दिसत होते.
वेलावनमुपागम्य ततस्ते हरिपुङ्गवाः। निविष्टाश्च परं पारं काङ्क्षमाणा महोदधेः
किनाऱ्याजवळील वनात पोहोचल्यावर ते वानरश्रेष्ठ तिथे थांबले आणि मोठ्या समुद्राच्या पलीकडे जाण्याची तीव्र इच्छा बाळगू लागले.
तेषां निविशमानानां सैन्यसंनाहनिःस्वनः। अन्तर्धाय महानादमर्णवस्य प्रशुश्रुवे
जेव्हा ते सर्व तिथे थांबत होते, तेव्हा सैन्याच्या गोंगाटाने समुद्राच्या मोठ्या गजरालाही दडपून टाकले आणि तो आवाज सर्वत्र ऐकू येऊ लागला.
सा वानराणां ध्वजिनी सुग्रीवेणाभिपालिता। त्रिधा निविष्टा महती रामस्यार्थपराभवत्
सुग्रीवाच्या देखरेखीखाली असलेली ती वानरांची मोठी सेना, तीन भागांत विभागली गेली आणि ती सर्व रामाच्या कार्यासाठी समर्पित होती.
सा महार्णवमासाद्य हृष्टा वानरवाहिनी। वायुवेगसमाधूतं पश्यमाना महार्णवम्
महासागरावर पोहोचल्यावर वानरांची सेना आनंदित झाली आणि वाऱ्याने उसळणाऱ्या त्या विशाल समुद्राकडे पाहू लागली.
दूरपारमसम्बाधं रक्षोगणनिषेवितम्। पश्यन्तो वरुणावासं निषेदुर्हरियूथपाः
दूरवरचा, ओलांडता न येणारा आणि राक्षसांनी भरलेला किनारा पाहताना वानरांचे प्रमुख वरुणाच्या निवासाकडे पाहून तिथे स्थिरावले.