समान् भूमिप्रदेशांश्च वनानि फलवन्ति च। मध्येन च समन्ताच्च तिर्यक् चाधश्च साविशत्
सपाट जमिनीवरचे प्रदेश, फळांनी लगडलेली जंगले, आणि मधून, आजूबाजूने, आडवे, खाली अशा सर्व दिशांनी ते आत गेले.
समावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम महती चमूः। ते हृष्टवदनाः सर्वे जग्मुर्मारुतरंहसः
संपूर्ण पृथ्वी व्यापून, ती मोठी सेना पुढे सरकली; सगळ्यांच्या चेहऱ्यावर आनंद होता आणि ते वाऱ्याच्या वेगाने चालले.
हरयो राघवस्यार्थे समारोपितविक्रमाः। हर्षं वीर्यं बलोद्रेकान् दर्शयन्तः परस्परम्
राघवासाठी सज्ज झालेले वानर एकमेकांना आपला आनंद, शौर्य आणि बळाचा जोर दाखवत होते.
यौवनोत्सेकजाद् दर्पाद् विविधांश्चक्रुरध्वनि। तत्र केचिद् द्रुतं जग्मुरुत्पेतुश्च तथापरे
तरुणपणाच्या गर्वाने काहींनी वाटेत वेगवेगळे पराक्रम दाखवले; काही झपाट्याने पुढे गेले, तर काही उड्या मारू लागले.
केचित् किलकिलां चक्रुर्वानरा वनगोचराः। प्रास्फोटयंश्च पुच्छानि संनिजघ्नुः पदान्यपि
काही वानरांनी मोठमोठ्या आरोळ्या दिल्या; काहींनी आपली शेपटी हलवली, तर काहींनी पायाने जमीन आपटली.
भुजान् विक्षिप्य शैलांश्च द्रुमानन्ये बभञ्जिरे। आरोहन्तश्च शृङ्गाणि गिरीणां गिरिगोचराः
काहींनी आपले हात हवेत फिरवले, काहींनी डोंगर आणि झाडे मोडली; जे डोंगरावर वावरायचे, ते शिखरांवर चढले.
महानादान् प्रमुञ्चन्ति क्ष्वेडामन्ये प्रचक्रिरे। ऊरुवेगैश्च ममृदुर्लताजालान्यनेकशः
काहींनी मोठ्या गर्जना केल्या, काहींनी शिट्या मारल्या; अनेकांनी आपल्या पायाच्या जोरावर वेलींनी भरलेली जाळी तुडवली.
जृम्भमाणाश्च विक्रान्ता विचिक्रीडुः शिलाद्रुमैः। ततः शतसहस्रैश्च कोटिभिश्च सहस्रशः
शक्ती दाखवत आणि अंग ताणत, ते वानर दगड-झाडांशी खेळू लागले; मग शेकडो हजारांनी, कोट्यवधी संख्येने ते तिथे होते.
वानराणां सुघोराणां श्रीमत्परिवृता मही। सा स्म याति दिवारात्रं महती हरिवाहिनी
त्या भयंकर आणि तेजस्वी वानरांनी संपूर्ण पृथ्वी व्यापली; ती मोठी वानरसेना रात्रंदिवस पुढे जात होती.
प्रहृष्टमुदिताः सर्वे सुग्रीवेणाभिपालिताः। वानरास्त्वरिता यान्ति सर्वे युद्धाभिनन्दिनः। प्रमोक्षयिषवः सीतां मुहूर्तं क्वापि नावसन्
सुग्रीवाच्या रक्षणाखाली सगळे वानर आनंदी आणि उत्साही होते; युद्धासाठी आतुर झालेले हे सर्व वानर सीतेला सोडवण्यासाठी घाईने चालले, आणि कुठेही क्षणभरही थांबले नाहीत.
ततः पादपसम्बाधं नानावनसमायुतम्। सह्यपर्वतमासाद्य वानरास्ते समारुहन्
नंतर, झाडांनी दाटलेला आणि विविध जंगलांनी भरलेला सह्यपर्वत गाठून, वानर तिथे चढू लागले.
काननानि विचित्राणि नदीप्रस्रवणानि च। पश्यन्नपि ययौ रामः सह्यस्य मलयस्य च
राम सुंदर जंगलं आणि वाहणाऱ्या नद्या पाहत सह्य आणि मलय पर्वतांतून पुढे गेला.
चम्पकांस्तिलकांश्चूतानशोकान् सिन्दुवारकान्। तिनिशान् करवीरांश्च भञ्जन्ति स्म प्लवंगमाः
कंपक, तिलक, आंबा, अशोक, सिंदुवारा, तिनिश, करवीर यांची झाडं वानरांनी मोडली.
अङ्कोलांश्च करञ्जांश्च प्लक्षन्यग्रोधपादपान्। जम्बूकामलकान् नीपान् भञ्जन्ति स्म प्लवंगमाः
अंकोल, करंज, पिंपळ, वड, जांभूळ, आवळा, नीप यांची झाडंही वानरांनी मोडली.
प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः। वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति तान्
सुंदर खडकाळ उतारांवर, वाऱ्याच्या झोताने हललेली विविध जंगलातील झाडं, त्यांच्यावर फुलांची उधळण करत होती.
मारुतः सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः। षट्पदैरनुकूजद्भिर्वनेषु मधुगन्धिषु
चंदनासारखी गारवा देणारी सुखद वाऱ्याची झुळूक मधाच्या सुगंधाने भरलेल्या जंगलांतून वाहत होती, आणि त्यात मधमाश्या गुणगुणत होत्या.
अधिकं शैलराजस्तु धातुभिस्तु विभूषितः। धातुभ्यः प्रसृतो रेणुर्वायुवेगेन घट्टितः
तो मोठा पर्वतराज विविध खनिजांनी सजला होता; त्या खनिजांमधून उडणारी धूळ वाऱ्याने सर्वत्र पसरली.
सुमहद्वानरानीकं छादयामास सर्वतः। गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वतः सम्प्रपुष्पिताः
सुंदर पर्वत उतारांवर सर्वत्र फुललेली झाडं, त्या मोठ्या वानरसेनेला सर्व बाजूंनी झाकून टाकत होती.
केतक्यः सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः। माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः
केतकी, सिंदुवार, वसंतातले सुंदर फुलं, सुगंधाने भरलेली माधवी, आणि फुललेल्या कुंदगुल्म यांनी तो परिसर सजला होता.
चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला बकुलास्तथा। रञ्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः
चिरिबिल्व, मधूक, वंजुळ, बकुळ, रंजक, तिलक आणि नागवृक्ष हे सगळे फुललेले होते.
चूताः पाटलिकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः। मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशपाः कुटजास्तथा
आंबा, पाटलिका, कोविदार, मुचुलिंड, अर्जुन, शिंशपा आणि कुटज हे वृक्षही फुलांनी बहरले होते.
हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा। नीलाशोकाश्च सरला अङ्कोलाः पद्मकास्तथा
हिंताळ, तिनिश, चूर्णक, निप, नीलाशोक, सरळ, अंकोल आणि पद्मक हे वृक्षही तिथे होते.
प्रीयमाणैः प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृताः। वाप्यस्तस्मिन् गिरौ रम्याः पल्वलानि तथैव च
त्या डोंगरावरच्या सुंदर तळ्यांमध्ये आणि पाणथळ जागांमध्ये आनंदी वानरांनी गर्दी केली होती.
चक्रवाकानुचरिताः कारण्डवनिषेविताः। प्लवैः क्रौञ्चैश्च संकीर्णा वराहमृगसेविताः
त्या तळ्यांमध्ये चक्रवाक पक्षी वावरत, कारण्डव बदकं राहात, प्लव आणि क्रौंच पक्ष्यांनी ते भरलेले होते, तसेच रानडुक्कर आणि हरणं तिथे येत.
ऋक्षैस्तरक्षुभिः सिंहैः शार्दूलैश्च भयावहैः। व्यालैश्च बहुभिर्भीमैः सेव्यमानाः समन्ततः
त्या परिसरात अस्वल, वाघ, सिंह, भयंकर तरस आणि अनेक भयंकर साप सर्वत्र फिरत होते.
पद्मैः सौगन्धिकैः फुल्लैः कुमुदैश्चोत्पलैस्तथा। वारिजैर्विविधैः पुष्पै रम्यास्तत्र जलाशयाः
तिथल्या रम्य जलाशयांमध्ये फुललेली कमळं, सुगंधी सोगंधिक, कुमुद, उत्पल आणि विविध फुलांनी शोभा आली होती.
तस्य सानुषु कूजन्ति नानाद्विजगणास्तथा। स्नात्वा पीत्वोदकान्यत्र जले क्रीडन्ति वानराः
त्या डोंगराच्या उतारांवर अनेक पक्ष्यांचे थवे गात होते; वानर तिथे आंघोळ करत, पाणी पित आणि जलाशयात खेळत होते.
अन्योन्यं प्लावयन्ति स्म शैलमारुह्य वानराः। फलान्यमृतगन्धीनि मूलानि कुसुमानि च
डोंगर चढून वानर एकमेकांना पाणी शिंपडत होते, अमृतासारखा सुगंध असलेली फळं, मुळं आणि फुलं खात होते.
बभञ्जुर्वानरास्तत्र पादपानां मदोत्कटाः। द्रोणमात्रप्रमाणानि लम्बमानानि वानराः
वानर तिथे जोमात झाडं मोडत होते, मोठ्या घडांनी झाडांवर लटकलेली फळं तोडत होते.
ययुः पिबन्तः स्वस्थास्ते मधूनि मधुपिङ्गलाः। पादपानवभञ्जन्तो विकर्षन्तस्तथा लताः
मधासारखा रंग असलेल्या निरोगी मधमाशा मध पित फिरत होत्या, झाडांच्या फांद्या तोडत आणि वेलींना ओढत होत्या.