निःससर्प महाघोरं भीमघोषमिवार्णवम्। तस्य दाशरथेः पार्श्वे शूरास्ते कपिकुञ्जराः
ती भयंकर आणि मोठी सेना समुद्रासारखी गर्जना करत पुढे सरकली; ते पराक्रमी वानरप्रमुख दशरथपुत्राच्या बाजूला होते.
तूर्णमापुप्लुवुः सर्वे सदश्वा इव चोदिताः। कपिभ्यामुह्यमानौ तौ शुशुभाते नरर्षभौ
सर्वजण वेगाने उड्या मारत पुढे गेले, जणू उत्तम प्रशिक्षित घोडे पुढे धावतात; त्या वानरांनी वेढलेले ते दोन नरश्रेष्ठ तेजाने उजळून निघाले.
महद्भ्यामिव संस्पृष्टौ ग्रहाभ्यां चन्द्रभास्करौ। ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः
त्या थोर पुरुषांच्या स्पर्शाने जणू चंद्रसूर्य ग्रहांनी स्पर्शले गेले असावेत, तसेच लक्ष्मण आणि वानरराज यांच्या सन्मानाने राम पुढे निघाले.
जगाम रामो धर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम्। तमङ्गदगतो रामं लक्ष्मणः शुभया गिरा
धर्मशील राम आपली सेना घेऊन दक्षिण दिशेला निघाले; अंगदासह लक्ष्मण रामाजवळ येऊन शुभ शब्द बोलले.
उवाच परिपूर्णार्थं पूर्णार्थप्रतिभानवान्। हृतामवाप्य वैदेहीं क्षिप्रं हत्वा च रावणम्
पूर्ण अर्थ असलेली, समजूतदारपणे लक्ष्मणाने सांगितले, 'रावणाचा लवकर पराभव करून वैदेहीला परत मिळवून, तू अयोध्येला परतशील.'
समृद्धार्थः समृद्धार्थामयोध्यां प्रतियास्यसि। महान्ति च निमित्तानि दिवि भूमौ च राघव
'तुझे सर्व उद्दिष्ट पूर्ण होऊन, समृद्धीने अयोध्येला परत जाशील; राघव, आकाशात आणि पृथ्वीवर मोठी शुभ चिन्हे दिसत आहेत.'
शुभानि तव पश्यामि सर्वाण्येवार्थसिद्धये। अनुवाति शिवो वायुः सेनां मृदुहितः सुखः
'तुझ्या कार्यसिद्धीसाठी सर्व शुभ शकुन मी पाहतो; मृदू, अनुकूल वारा सेनेंवर वाहतोय, त्यामुळे सर्वांना सुख मिळतंय.'
पूर्णवल्गुस्वराश्चेमे प्रवदन्ति मृगद्विजाः। प्रसन्नाश्च दिशः सर्वा विमलश्च दिवाकरः
'हे पशू आणि पक्षी गोड, मधुर स्वरात बोलत आहेत; सर्व दिशा प्रसन्न आहेत आणि सूर्य निर्मळपणे चमकत आहे.'
उशना च प्रसन्नार्चिरनु त्वां भार्गवो गतः। ब्रह्मराशिर्विशुद्धश्च शुद्धाश्च परमर्षयः। अर्चिष्मन्तः प्रकाशन्ते ध्रुवं सर्वे प्रदक्षिणम्
'उशनाचा तेजस्वी प्रकाश तुझ्या पुढे जात आहे; ब्रह्माचा शुद्ध तारा आणि शुद्ध ऋषी तेजाने उजळून तुझ्या भोवती प्रदक्षिणा घालत आहेत.'
त्रिशङ्कुर्विमलो भाति राजर्षिः सपुरोहितः। पितामहः पुरोऽस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम्
'त्रिशंकू हा राजर्षी आपल्या पुरोहितासह निर्मळतेने चमकत आहे; आमच्या वंशातील, इक्ष्वाकूंच्या पूर्वज, महान आत्मा आपल्या पुढे आहेत.'
विमले च प्रकाशेते विशाखे निरुपद्रवे। नक्षत्रं परमस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम्
'स्वच्छ आकाशात विशाखा नक्षत्र शांतपणे चमकत आहे; हेच नक्षत्र आमच्यासाठी, इक्ष्वाकू वंशातील महान लोकांसाठी श्रेष्ठ आहे.'
नैर्ऋतं नैर्ऋतानां च नक्षत्रमतिपीड्यते। मूलो मूलवता स्पृष्टो धूप्यते धूमकेतुना
'नैरृत लोकांचे नैरृत नक्षत्र फारच त्रस्त झाले आहे; मूल नक्षत्रावर मूलवताचा स्पर्श झाला असून, धूमकेतूने ते धुरकट झाले आहे.'
सर्वं चैतद् विनाशाय राक्षसानामुपस्थितम्। काले कालगृहीतानां नक्षत्रं ग्रहपीडितम्
'हे सर्व राक्षसांच्या विनाशाची चिन्हे आहेत; या काळात, मृत्यूच्या वश झालेल्यांसाठी नक्षत्र ग्रहांनी त्रस्त झाले आहे.'
प्रसन्नाः सुरसाश्चापो वनानि फलवन्ति च। प्रवान्ति नाधिका गन्धा यथर्तुकुसुमा द्रुमाः
'देवता प्रसन्न आहेत, पाणी स्वच्छ आहे, आणि जंगलात भरपूर फळे लागली आहेत; गोड सुवास दरवळतो, आणि झाडे ऋतूनुसार फुलांनी बहरली आहेत.'
व्यूढानि कपिसैन्यानि प्रकाशन्तेऽधिकं प्रभो। देवानामिव सैन्यानि संग्रामे तारकामये। एवमार्य समीक्ष्यैतत् प्रीतो भवितुमर्हसि
'कपींच्या सैन्यांच्या रांगा फारच तेजाने चमकत आहेत, प्रभो, जणू देवांच्या सैन्याप्रमाणे; म्हणून, आर्य, हे सर्व पाहून तुला आनंद व्हावा.'
इति भ्रातरमाश्वास्य हृष्टः सौमित्रिरब्रवीत्। अथावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम हरिवाहिनी
अशा प्रकारे भाऊला धीर देऊन, आनंदित सौमित्राने बोलले; मग वानरांची सेना संपूर्ण पृथ्वी व्यापून पुढे सरकली.
ऋक्षवानरशार्दूलैर्नखद्रंष्ट्रायुधैरपि। कराग्रैश्चरणाग्रैश्च वानरैरुद्धतं रजः
भालू, वानर आणि वानरांचे प्रमुख, जे नखांनी व दातांनी शस्त्रासारखे सज्ज होते, त्यांनी हात, पाय आणि बोटांनी धूळ उडवली.
भीममन्तर्दधे लोकं निवार्य सवितुः प्रभाम्। सपर्वतवनाकाशं दक्षिणां हरिवाहिनी
ती भयंकर वानरसेना पर्वत, वन आणि आकाशासह दक्षिण दिशेला पसरली आणि संपूर्ण जग झाकून सूर्यप्रकाश रोखून धरला.
छादयन्ती ययौ भीमा द्यामिवाम्बुदसंततिः। उत्तरन्त्याश्च सेनायाः सततं बहुयोजनम्
ती भयानक सेना जशी आकाशावर ढगांची गर्दी पसरते तशी सर्वत्र पसरली; सेना पुढे जात असताना, ती नेहमीच अनेक योजन व्यापून होती.
नदीस्रोतांसि सर्वाणि सस्यन्दुर्विपरीतवत्। सरांसि विमलाम्भांसि द्रुमाकीर्णांश्च पर्वतान्
सर्व नद्यांचे प्रवाह उलट वाहू लागले, स्वच्छ जल असलेली तळी आणि झाडांनी आच्छादित पर्वतही तसेच दिसू लागले.
समान् भूमिप्रदेशांश्च वनानि फलवन्ति च। मध्येन च समन्ताच्च तिर्यक् चाधश्च साविशत्
सपाट जमिनीवरचे प्रदेश, फळांनी लगडलेली जंगले, आणि मधून, आजूबाजूने, आडवे, खाली अशा सर्व दिशांनी ते आत गेले.
समावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम महती चमूः। ते हृष्टवदनाः सर्वे जग्मुर्मारुतरंहसः
संपूर्ण पृथ्वी व्यापून, ती मोठी सेना पुढे सरकली; सगळ्यांच्या चेहऱ्यावर आनंद होता आणि ते वाऱ्याच्या वेगाने चालले.
हरयो राघवस्यार्थे समारोपितविक्रमाः। हर्षं वीर्यं बलोद्रेकान् दर्शयन्तः परस्परम्
राघवासाठी सज्ज झालेले वानर एकमेकांना आपला आनंद, शौर्य आणि बळाचा जोर दाखवत होते.
यौवनोत्सेकजाद् दर्पाद् विविधांश्चक्रुरध्वनि। तत्र केचिद् द्रुतं जग्मुरुत्पेतुश्च तथापरे
तरुणपणाच्या गर्वाने काहींनी वाटेत वेगवेगळे पराक्रम दाखवले; काही झपाट्याने पुढे गेले, तर काही उड्या मारू लागले.
केचित् किलकिलां चक्रुर्वानरा वनगोचराः। प्रास्फोटयंश्च पुच्छानि संनिजघ्नुः पदान्यपि
काही वानरांनी मोठमोठ्या आरोळ्या दिल्या; काहींनी आपली शेपटी हलवली, तर काहींनी पायाने जमीन आपटली.
भुजान् विक्षिप्य शैलांश्च द्रुमानन्ये बभञ्जिरे। आरोहन्तश्च शृङ्गाणि गिरीणां गिरिगोचराः
काहींनी आपले हात हवेत फिरवले, काहींनी डोंगर आणि झाडे मोडली; जे डोंगरावर वावरायचे, ते शिखरांवर चढले.
महानादान् प्रमुञ्चन्ति क्ष्वेडामन्ये प्रचक्रिरे। ऊरुवेगैश्च ममृदुर्लताजालान्यनेकशः
काहींनी मोठ्या गर्जना केल्या, काहींनी शिट्या मारल्या; अनेकांनी आपल्या पायाच्या जोरावर वेलींनी भरलेली जाळी तुडवली.
जृम्भमाणाश्च विक्रान्ता विचिक्रीडुः शिलाद्रुमैः। ततः शतसहस्रैश्च कोटिभिश्च सहस्रशः
शक्ती दाखवत आणि अंग ताणत, ते वानर दगड-झाडांशी खेळू लागले; मग शेकडो हजारांनी, कोट्यवधी संख्येने ते तिथे होते.
वानराणां सुघोराणां श्रीमत्परिवृता मही। सा स्म याति दिवारात्रं महती हरिवाहिनी
त्या भयंकर आणि तेजस्वी वानरांनी संपूर्ण पृथ्वी व्यापली; ती मोठी वानरसेना रात्रंदिवस पुढे जात होती.
प्रहृष्टमुदिताः सर्वे सुग्रीवेणाभिपालिताः। वानरास्त्वरिता यान्ति सर्वे युद्धाभिनन्दिनः। प्रमोक्षयिषवः सीतां मुहूर्तं क्वापि नावसन्
सुग्रीवाच्या रक्षणाखाली सगळे वानर आनंदी आणि उत्साही होते; युद्धासाठी आतुर झालेले हे सर्व वानर सीतेला सोडवण्यासाठी घाईने चालले, आणि कुठेही क्षणभरही थांबले नाहीत.