पुरस्तादृषभो नीलो वीरः कुमुद एव च। पन्थानं शोधयन्ति स्म वानरैर्बहुभिः सह
पुढे वीर नील आणि कुमुद, अनेक वानरांसह, वाट साफ करत होते.
मध्ये तु राजा सुग्रीवो रामो लक्ष्मण एव च। बलिभिर्बहुभिर्भीमैर्वृतः शत्रुनिबर्हणः
मध्यभागी राजा सुग्रीव, राम आणि लक्ष्मण, अनेक बलवान आणि भयंकर शत्रूंचा नाश करणाऱ्या वानरांनी वेढलेले होते.
हरिः शतबलिर्वीरः कोटिभिर्दशभिर्वृतः। सर्वामेको ह्यवष्टभ्य ररक्ष हरिवाहिनीम्
शतबली हा पराक्रमी वानर दहा कोटी वानरांनी वेढलेला, एकटाच संपूर्ण वानरसेनेचे रक्षण करत होता.
कोटीशतपरीवारः केसरी पनसो गजः। अर्कश्च बहुभिः पार्श्वमेकं तस्याभिरक्षति
शंभर कोटींच्या सैन्यासह केसरी, पनस, गज आणि अर्क, अनेक वानरांसह एका बाजूचे रक्षण करत होते.
सुषेणो जाम्बवांश्चैव ऋक्षैर्बहुभिरावृतौ। सुग्रीवं पुरतः कृत्वा जघनं संररक्षतुः
सुसेन आणि जांबवान, अनेक अस्वलांसह, सुग्रीवाला पुढे ठेवून मागील बाजूचे रक्षण करत होते.
तेषां सेनापतिर्वीरो नीलो वानरपुंगवः। सम्पतन् प्लवतां श्रेष्ठस्तद् बलं पर्यवारयत्
त्यांचा सेनापती, वानरांमध्ये श्रेष्ठ आणि उडण्यात पटाईत नील, त्या सैन्याला वेढून घेत होता.
दरीमुखः प्रजङ्घश्च जम्भोऽथ रभसः कपिः। सर्वतश्च ययुर्वीरास्त्वरयन्तः प्लवंगमान्
दरीमुख, प्रजंघ, जांभ आणि रभस या वानरांसह इतर वीर सर्व बाजूंनी वानरांना पुढे जाण्यास प्रवृत्त करत होते.
एवं ते हरिशार्दूला गच्छन्ति बलदर्पिताः। अपश्यन्त गिरिश्रेष्ठं सह्यं गिरिशतायुतम्
अशा प्रकारे बलाचा गर्व असलेले ते वानर, वाघासारखे, पुढे जात होते आणि शंभर शिखरांनी सुशोभित सह्यगिरी पाहत होते.
सरांसि च सुफुल्लानि तटाकानि वराणि च। रामस्य शासनं ज्ञात्वा भीमकोपस्य भीतवत्
त्यांना सुंदर फुललेली सरोवरे आणि उत्तम तळी दिसली; रामाचा भयंकर कोप आठवून, त्यांनी त्याच्या आज्ञेप्रमाणे भीतीने वाटचाल केली.
वर्जयन् नागराभ्याशांस्तथा जनपदानपि। सागरौघनिभं भीमं तद् वानरबलं महत्
शहरांच्या आणि वस्तीच्या जवळ जाणे टाळून, समुद्राच्या लाटेसारखी ती भयंकर आणि मोठी वानरसेना पुढे सरकत होती.
निःससर्प महाघोरं भीमघोषमिवार्णवम्। तस्य दाशरथेः पार्श्वे शूरास्ते कपिकुञ्जराः
ती भयंकर आणि मोठी सेना समुद्रासारखी गर्जना करत पुढे सरकली; ते पराक्रमी वानरप्रमुख दशरथपुत्राच्या बाजूला होते.
तूर्णमापुप्लुवुः सर्वे सदश्वा इव चोदिताः। कपिभ्यामुह्यमानौ तौ शुशुभाते नरर्षभौ
सर्वजण वेगाने उड्या मारत पुढे गेले, जणू उत्तम प्रशिक्षित घोडे पुढे धावतात; त्या वानरांनी वेढलेले ते दोन नरश्रेष्ठ तेजाने उजळून निघाले.
महद्भ्यामिव संस्पृष्टौ ग्रहाभ्यां चन्द्रभास्करौ। ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः
त्या थोर पुरुषांच्या स्पर्शाने जणू चंद्रसूर्य ग्रहांनी स्पर्शले गेले असावेत, तसेच लक्ष्मण आणि वानरराज यांच्या सन्मानाने राम पुढे निघाले.
जगाम रामो धर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम्। तमङ्गदगतो रामं लक्ष्मणः शुभया गिरा
धर्मशील राम आपली सेना घेऊन दक्षिण दिशेला निघाले; अंगदासह लक्ष्मण रामाजवळ येऊन शुभ शब्द बोलले.
उवाच परिपूर्णार्थं पूर्णार्थप्रतिभानवान्। हृतामवाप्य वैदेहीं क्षिप्रं हत्वा च रावणम्
पूर्ण अर्थ असलेली, समजूतदारपणे लक्ष्मणाने सांगितले, 'रावणाचा लवकर पराभव करून वैदेहीला परत मिळवून, तू अयोध्येला परतशील.'
समृद्धार्थः समृद्धार्थामयोध्यां प्रतियास्यसि। महान्ति च निमित्तानि दिवि भूमौ च राघव
'तुझे सर्व उद्दिष्ट पूर्ण होऊन, समृद्धीने अयोध्येला परत जाशील; राघव, आकाशात आणि पृथ्वीवर मोठी शुभ चिन्हे दिसत आहेत.'
शुभानि तव पश्यामि सर्वाण्येवार्थसिद्धये। अनुवाति शिवो वायुः सेनां मृदुहितः सुखः
'तुझ्या कार्यसिद्धीसाठी सर्व शुभ शकुन मी पाहतो; मृदू, अनुकूल वारा सेनेंवर वाहतोय, त्यामुळे सर्वांना सुख मिळतंय.'
पूर्णवल्गुस्वराश्चेमे प्रवदन्ति मृगद्विजाः। प्रसन्नाश्च दिशः सर्वा विमलश्च दिवाकरः
'हे पशू आणि पक्षी गोड, मधुर स्वरात बोलत आहेत; सर्व दिशा प्रसन्न आहेत आणि सूर्य निर्मळपणे चमकत आहे.'
उशना च प्रसन्नार्चिरनु त्वां भार्गवो गतः। ब्रह्मराशिर्विशुद्धश्च शुद्धाश्च परमर्षयः। अर्चिष्मन्तः प्रकाशन्ते ध्रुवं सर्वे प्रदक्षिणम्
'उशनाचा तेजस्वी प्रकाश तुझ्या पुढे जात आहे; ब्रह्माचा शुद्ध तारा आणि शुद्ध ऋषी तेजाने उजळून तुझ्या भोवती प्रदक्षिणा घालत आहेत.'
त्रिशङ्कुर्विमलो भाति राजर्षिः सपुरोहितः। पितामहः पुरोऽस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम्
'त्रिशंकू हा राजर्षी आपल्या पुरोहितासह निर्मळतेने चमकत आहे; आमच्या वंशातील, इक्ष्वाकूंच्या पूर्वज, महान आत्मा आपल्या पुढे आहेत.'
विमले च प्रकाशेते विशाखे निरुपद्रवे। नक्षत्रं परमस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम्
'स्वच्छ आकाशात विशाखा नक्षत्र शांतपणे चमकत आहे; हेच नक्षत्र आमच्यासाठी, इक्ष्वाकू वंशातील महान लोकांसाठी श्रेष्ठ आहे.'
नैर्ऋतं नैर्ऋतानां च नक्षत्रमतिपीड्यते। मूलो मूलवता स्पृष्टो धूप्यते धूमकेतुना
'नैरृत लोकांचे नैरृत नक्षत्र फारच त्रस्त झाले आहे; मूल नक्षत्रावर मूलवताचा स्पर्श झाला असून, धूमकेतूने ते धुरकट झाले आहे.'
सर्वं चैतद् विनाशाय राक्षसानामुपस्थितम्। काले कालगृहीतानां नक्षत्रं ग्रहपीडितम्
'हे सर्व राक्षसांच्या विनाशाची चिन्हे आहेत; या काळात, मृत्यूच्या वश झालेल्यांसाठी नक्षत्र ग्रहांनी त्रस्त झाले आहे.'
प्रसन्नाः सुरसाश्चापो वनानि फलवन्ति च। प्रवान्ति नाधिका गन्धा यथर्तुकुसुमा द्रुमाः
'देवता प्रसन्न आहेत, पाणी स्वच्छ आहे, आणि जंगलात भरपूर फळे लागली आहेत; गोड सुवास दरवळतो, आणि झाडे ऋतूनुसार फुलांनी बहरली आहेत.'
व्यूढानि कपिसैन्यानि प्रकाशन्तेऽधिकं प्रभो। देवानामिव सैन्यानि संग्रामे तारकामये। एवमार्य समीक्ष्यैतत् प्रीतो भवितुमर्हसि
'कपींच्या सैन्यांच्या रांगा फारच तेजाने चमकत आहेत, प्रभो, जणू देवांच्या सैन्याप्रमाणे; म्हणून, आर्य, हे सर्व पाहून तुला आनंद व्हावा.'
इति भ्रातरमाश्वास्य हृष्टः सौमित्रिरब्रवीत्। अथावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम हरिवाहिनी
अशा प्रकारे भाऊला धीर देऊन, आनंदित सौमित्राने बोलले; मग वानरांची सेना संपूर्ण पृथ्वी व्यापून पुढे सरकली.
ऋक्षवानरशार्दूलैर्नखद्रंष्ट्रायुधैरपि। कराग्रैश्चरणाग्रैश्च वानरैरुद्धतं रजः
भालू, वानर आणि वानरांचे प्रमुख, जे नखांनी व दातांनी शस्त्रासारखे सज्ज होते, त्यांनी हात, पाय आणि बोटांनी धूळ उडवली.
भीममन्तर्दधे लोकं निवार्य सवितुः प्रभाम्। सपर्वतवनाकाशं दक्षिणां हरिवाहिनी
ती भयंकर वानरसेना पर्वत, वन आणि आकाशासह दक्षिण दिशेला पसरली आणि संपूर्ण जग झाकून सूर्यप्रकाश रोखून धरला.
छादयन्ती ययौ भीमा द्यामिवाम्बुदसंततिः। उत्तरन्त्याश्च सेनायाः सततं बहुयोजनम्
ती भयानक सेना जशी आकाशावर ढगांची गर्दी पसरते तशी सर्वत्र पसरली; सेना पुढे जात असताना, ती नेहमीच अनेक योजन व्यापून होती.
नदीस्रोतांसि सर्वाणि सस्यन्दुर्विपरीतवत्। सरांसि विमलाम्भांसि द्रुमाकीर्णांश्च पर्वतान्
सर्व नद्यांचे प्रवाह उलट वाहू लागले, स्वच्छ जल असलेली तळी आणि झाडांनी आच्छादित पर्वतही तसेच दिसू लागले.