जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः। ऋक्षराजो महाबाहुः कुक्षिं रक्षन्तु ते त्रयः
जांबवान, सुसेन आणि वेगवान वानर वेगदर्शी — हा बलाढ्य ऋक्षराज — हे तिघं मागील बाजूचे रक्षण करोत.
राघवस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनीपतिः। व्यादिदेश महावीर्यो वानरान् वानरर्षभः
रामाचे शब्द ऐकून, वानरांचा प्रमुख आणि बलवान सेनापती सुग्रीव, वानरांना आज्ञा देऊ लागला.
ते वानरगणाः सर्वे समुत्पत्य महौजसः। गुहाभ्यः शिखरेभ्यश्च आशु पुप्लुविरे तदा
तेव्हा सर्व बलशाली वानरगट एकदम उड्या मारून, गुहांतून आणि डोंगरशिखरांवरून झपाट्याने बाहेर आले.
ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन च पूजितः। जगाम रामो धर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम्
वानरराज आणि लक्ष्मण यांनी सन्मान दिल्यावर, धर्मात्मा राम सैन्यासह दक्षिण दिशेला निघाला.
शतैः शतसहस्रैश्च कोटिभिश्चायुतैरपि। वारणाभैश्च हरिभिर्ययौ परिवृतस्तदा
त्या वेळी तो शेकडो, हजारो, कोटी आणि दहा कोटींहून अधिक हत्तींसारख्या वानरांनी वेढलेला होता.
तं यान्तमनुयान्ती सा महती हरिवाहिनी। हृष्टाः प्रमुदिताः सर्वे सुग्रीवेणापि पालिताः
तो जात असताना ती मोठी वानरसेना त्याच्या मागे आनंदाने, उत्साहाने आणि सुग्रीवाच्या रक्षणाखाली चालत होती.
आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः। क्ष्वेलन्तो निनदन्तश्च जग्मुर्वै दक्षिणां दिशम्
ते वानर उडत, उड्या मारत, गर्जना करत आणि मोठ्याने ओरडत दक्षिण दिशेला निघाले.
भक्षयन्तः सुगन्धीनि मधूनि च फलानि च। उद्वहन्तो महावृक्षान् मञ्जरीपुञ्जधारिणः
ते सुगंधी मध आणि फळे खात होते, फुलांनी लगडलेली मोठी झाडे उचलून नेत होते.
अन्योन्यं सहसा दृप्ता निर्वहन्ति क्षिपन्ति च। पतन्तश्चोत्पतन्त्यन्ये पातयन्त्यपरे परान्
अहंकाराने भरलेले ते एकमेकांना अचानक पकडून फेकत, काही पडत, काही उड्या मारत आणि काही आपल्या सोबत्यांना खाली टाकत होते.
रावणो नो निहन्तव्यः सर्वे च रजनीचराः। इति गर्जन्ति हरयो राघवस्य समीपतः
रामाच्या जवळ वानर मोठ्याने गर्जना करत म्हणाले, 'रावण आणि सर्व राक्षसांना आपणच मारायचे!'
पुरस्तादृषभो नीलो वीरः कुमुद एव च। पन्थानं शोधयन्ति स्म वानरैर्बहुभिः सह
पुढे वीर नील आणि कुमुद, अनेक वानरांसह, वाट साफ करत होते.
मध्ये तु राजा सुग्रीवो रामो लक्ष्मण एव च। बलिभिर्बहुभिर्भीमैर्वृतः शत्रुनिबर्हणः
मध्यभागी राजा सुग्रीव, राम आणि लक्ष्मण, अनेक बलवान आणि भयंकर शत्रूंचा नाश करणाऱ्या वानरांनी वेढलेले होते.
हरिः शतबलिर्वीरः कोटिभिर्दशभिर्वृतः। सर्वामेको ह्यवष्टभ्य ररक्ष हरिवाहिनीम्
शतबली हा पराक्रमी वानर दहा कोटी वानरांनी वेढलेला, एकटाच संपूर्ण वानरसेनेचे रक्षण करत होता.
कोटीशतपरीवारः केसरी पनसो गजः। अर्कश्च बहुभिः पार्श्वमेकं तस्याभिरक्षति
शंभर कोटींच्या सैन्यासह केसरी, पनस, गज आणि अर्क, अनेक वानरांसह एका बाजूचे रक्षण करत होते.
सुषेणो जाम्बवांश्चैव ऋक्षैर्बहुभिरावृतौ। सुग्रीवं पुरतः कृत्वा जघनं संररक्षतुः
सुसेन आणि जांबवान, अनेक अस्वलांसह, सुग्रीवाला पुढे ठेवून मागील बाजूचे रक्षण करत होते.
तेषां सेनापतिर्वीरो नीलो वानरपुंगवः। सम्पतन् प्लवतां श्रेष्ठस्तद् बलं पर्यवारयत्
त्यांचा सेनापती, वानरांमध्ये श्रेष्ठ आणि उडण्यात पटाईत नील, त्या सैन्याला वेढून घेत होता.
दरीमुखः प्रजङ्घश्च जम्भोऽथ रभसः कपिः। सर्वतश्च ययुर्वीरास्त्वरयन्तः प्लवंगमान्
दरीमुख, प्रजंघ, जांभ आणि रभस या वानरांसह इतर वीर सर्व बाजूंनी वानरांना पुढे जाण्यास प्रवृत्त करत होते.
एवं ते हरिशार्दूला गच्छन्ति बलदर्पिताः। अपश्यन्त गिरिश्रेष्ठं सह्यं गिरिशतायुतम्
अशा प्रकारे बलाचा गर्व असलेले ते वानर, वाघासारखे, पुढे जात होते आणि शंभर शिखरांनी सुशोभित सह्यगिरी पाहत होते.
सरांसि च सुफुल्लानि तटाकानि वराणि च। रामस्य शासनं ज्ञात्वा भीमकोपस्य भीतवत्
त्यांना सुंदर फुललेली सरोवरे आणि उत्तम तळी दिसली; रामाचा भयंकर कोप आठवून, त्यांनी त्याच्या आज्ञेप्रमाणे भीतीने वाटचाल केली.
वर्जयन् नागराभ्याशांस्तथा जनपदानपि। सागरौघनिभं भीमं तद् वानरबलं महत्
शहरांच्या आणि वस्तीच्या जवळ जाणे टाळून, समुद्राच्या लाटेसारखी ती भयंकर आणि मोठी वानरसेना पुढे सरकत होती.
निःससर्प महाघोरं भीमघोषमिवार्णवम्। तस्य दाशरथेः पार्श्वे शूरास्ते कपिकुञ्जराः
ती भयंकर आणि मोठी सेना समुद्रासारखी गर्जना करत पुढे सरकली; ते पराक्रमी वानरप्रमुख दशरथपुत्राच्या बाजूला होते.
तूर्णमापुप्लुवुः सर्वे सदश्वा इव चोदिताः। कपिभ्यामुह्यमानौ तौ शुशुभाते नरर्षभौ
सर्वजण वेगाने उड्या मारत पुढे गेले, जणू उत्तम प्रशिक्षित घोडे पुढे धावतात; त्या वानरांनी वेढलेले ते दोन नरश्रेष्ठ तेजाने उजळून निघाले.
महद्भ्यामिव संस्पृष्टौ ग्रहाभ्यां चन्द्रभास्करौ। ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः
त्या थोर पुरुषांच्या स्पर्शाने जणू चंद्रसूर्य ग्रहांनी स्पर्शले गेले असावेत, तसेच लक्ष्मण आणि वानरराज यांच्या सन्मानाने राम पुढे निघाले.
जगाम रामो धर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम्। तमङ्गदगतो रामं लक्ष्मणः शुभया गिरा
धर्मशील राम आपली सेना घेऊन दक्षिण दिशेला निघाले; अंगदासह लक्ष्मण रामाजवळ येऊन शुभ शब्द बोलले.
उवाच परिपूर्णार्थं पूर्णार्थप्रतिभानवान्। हृतामवाप्य वैदेहीं क्षिप्रं हत्वा च रावणम्
पूर्ण अर्थ असलेली, समजूतदारपणे लक्ष्मणाने सांगितले, 'रावणाचा लवकर पराभव करून वैदेहीला परत मिळवून, तू अयोध्येला परतशील.'
समृद्धार्थः समृद्धार्थामयोध्यां प्रतियास्यसि। महान्ति च निमित्तानि दिवि भूमौ च राघव
'तुझे सर्व उद्दिष्ट पूर्ण होऊन, समृद्धीने अयोध्येला परत जाशील; राघव, आकाशात आणि पृथ्वीवर मोठी शुभ चिन्हे दिसत आहेत.'
शुभानि तव पश्यामि सर्वाण्येवार्थसिद्धये। अनुवाति शिवो वायुः सेनां मृदुहितः सुखः
'तुझ्या कार्यसिद्धीसाठी सर्व शुभ शकुन मी पाहतो; मृदू, अनुकूल वारा सेनेंवर वाहतोय, त्यामुळे सर्वांना सुख मिळतंय.'
पूर्णवल्गुस्वराश्चेमे प्रवदन्ति मृगद्विजाः। प्रसन्नाश्च दिशः सर्वा विमलश्च दिवाकरः
'हे पशू आणि पक्षी गोड, मधुर स्वरात बोलत आहेत; सर्व दिशा प्रसन्न आहेत आणि सूर्य निर्मळपणे चमकत आहे.'
उशना च प्रसन्नार्चिरनु त्वां भार्गवो गतः। ब्रह्मराशिर्विशुद्धश्च शुद्धाश्च परमर्षयः। अर्चिष्मन्तः प्रकाशन्ते ध्रुवं सर्वे प्रदक्षिणम्
'उशनाचा तेजस्वी प्रकाश तुझ्या पुढे जात आहे; ब्रह्माचा शुद्ध तारा आणि शुद्ध ऋषी तेजाने उजळून तुझ्या भोवती प्रदक्षिणा घालत आहेत.'
त्रिशङ्कुर्विमलो भाति राजर्षिः सपुरोहितः। पितामहः पुरोऽस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम्
'त्रिशंकू हा राजर्षी आपल्या पुरोहितासह निर्मळतेने चमकत आहे; आमच्या वंशातील, इक्ष्वाकूंच्या पूर्वज, महान आत्मा आपल्या पुढे आहेत.'