एवमाज्ञापय क्षिप्रं बलानां सर्वसंग्रहम्। मुहूर्तेन तु युक्तेन प्रस्थानमभिरोचय
म्हणून, त्वरेने सर्व सैन्य एकत्र करण्याचा आदेश दे. योग्य वेळी प्रस्थानाची तयारी कर.
thumb|चतुर्थः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे चतुर्थः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील चौथा सर्ग ऐका.
श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं यथावदनुपूर्वशः। ततोऽब्रवीन्महातेजा रामः सत्यपराक्रमः
हनुमानाने नीट आणि क्रमाने सांगितलेले शब्द ऐकून, तेजस्वी आणि खरे पराक्रमी राम बोलले.
यन्निवेदयसे लङ्कां पुरीं भीमस्य रक्षसः। क्षिप्रमेनां वधिष्यामि सत्यमेतद् ब्रवीमि ते
तू सांगितलेली भीषण राक्षसाची लंका नगरी मी लवकरच नष्ट करीन; हे मी तुला सत्य सांगतो.
अस्मिन् मुहूर्ते सुग्रीव प्रयाणमभिरोचय। युक्तो मुहूर्ते विजये प्राप्तो मध्यं दिवाकरः
सुग्रीव, या क्षणीच प्रस्थानाची तयारी कर. विजयासाठी योग्य असा सूर्य मध्यान्ही पोहोचला आहे.
उत्तराफाल्गुनी ह्यद्य श्वस्तु हस्तेन योक्ष्यते। अभिप्रयाम सुग्रीव सर्वानीकसमावृताः
आज उत्तराफाळ्गुनी आहे आणि उद्या ती हस्त नक्षत्राशी जुळेल. चला सुग्रीव, सर्व सैन्य घेऊन आपण प्रस्थान करू.
निमित्तानि च पश्यामि यानि प्रादुर्भवन्ति वै। निहत्य रावणं सीतामानयिष्यामि जानकीम्
माझ्या डोळ्यांसमोर काही शुभ लक्षणं दिसत आहेत. रावणाचा वध करून मी जानकी सीतेला परत आणीन.
उपरिष्टाद्धि नयनं स्फुरमाणमिमं मम। विजयं समनुप्राप्तं शंसतीव मनोरथम्
माझ्या उजव्या डोळ्याच्या वरच्या भागात कंप होत आहे, जणू काही माझ्या मनातील इच्छा पूर्ण होणार आणि विजय मिळणार याची जाणीव देतो आहे.
ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः। उवाच रामो धर्मात्मा पुनरप्यर्थकोविदः
मग वानरराज आणि लक्ष्मण यांनी आदराने वागवल्यावर, धर्मनिष्ठ आणि सुज्ञ राम पुन्हा बोलू लागले.
अग्रे यातु बलस्यास्य नीलो मार्गमवेक्षितुम्। वृतः शतसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम्
या सैन्याच्या पुढे नील जाऊन मार्गाची पाहणी करावी, त्याच्यासोबत एक लाख वेगवान वानर असावेत.
फलमूलवता नील शीतकाननवारिणा। पथा मधुमता चाशु सेनां सेनापते नय
नील, सेनापती, फळं-मुळांनी, थंड जंगलातील पाण्याने आणि मधुर वाटांनी युक्त अशा मार्गाने सैन्याला लवकर घेऊन जा.
दूषयेयुर्दुरात्मानः पथि मूलफलोदकम्। राक्षसाः पथि रक्षेथास्तेभ्यस्त्वं नित्यमुद्यतः
दुष्ट राक्षस वाटेत फळं, मुळं आणि पाणी खराब करू शकतात; तू नेहमी सावध राहून त्यांच्यापासून संरक्षण कर.
निम्नेषु वनदुर्गेषु वनेषु च वनौकसः। अभिप्लुत्याभिपश्येयुः परेषां निहितं बलम्
जंगलातील खोर्यांत, दुर्गम जागी आणि वनात, वनवासी उड्या मारून शत्रूंची लपलेली सैन्य कुठे आहे ते पाहावं.
यत्तु फल्गु बलं किंचित् तदत्रैवोपपद्यताम्। एतद्धि कृत्यं घोरं नो विक्रमेण प्रयुज्यताम्
कुठे दुर्बल सैन्य असेल तर त्याचा नाश इथेच करावा; हे कठीण काम धैर्याने पूर्ण करावं.
सागरौघनिभं भीममग्रानीकं महाबलाः। कपिसिंहाः प्रकर्षन्तु शतशोऽथ सहस्रशः
समुद्राच्या लाटांसारखं भयंकर असं अग्रेसैन्य, शेकडो-हजारो बलवान वानर सिंहांनी पुढे नेलं जावं.
गजश्च गिरिसंकाशो गवयश्च महाबलः। गवाक्षश्चाग्रतो यातु गवां दृप्त इवर्षभः
पर्वतासारखा गज, बलवान गवय आणि गवाक्ष हे तिघं, गाईंच्या कळपातील गर्विष्ठ वळूसारखे, सैन्याच्या अगदी पुढे जावेत.
यातु वानरवाहिन्या वानरः प्लवतां पतिः। पालयन् दक्षिणं पार्श्वमृषभो वानरर्षभः
उड्या मारणाऱ्या वानरांचा प्रमुख ऋषभ, वानरसेनेच्या उजव्या बाजूचे रक्षण करत पुढे जावो.
गन्धहस्तीव दुर्धर्षस्तरस्वी गन्धमादनः। यातु वानरवाहिन्याः सव्यं पार्श्वमधिष्ठितः
गंधमादन हा युद्धातील हत्तीप्रमाणे प्रबळ आणि वेगवान आहे; तो वानरसेनेच्या डाव्या बाजूला जाऊन उभा राहो.
यास्यामि बलमध्येऽहं बलौघमभिहर्षयन्। अधिरुह्य हनूमन्तमैरावतमिवेश्वरः
मी स्वतः सैन्याच्या मध्यभागी जाऊन सर्वांना उत्साह देईन, आणि हनुमानावर बसून, जणू काही ऐरावतावर बसलेला स्वामी आहे तसा.
अङ्गदेनैष संयातु लक्ष्मणश्चान्तकोपमः। सार्वभौमेन भूतेशो द्रविणाधिपतिर्यथा
लक्ष्मण, यमासारखा भयंकर, अंगदासोबत जावो, जणू सर्व भूमीचा स्वामी सार्वभौम राजासोबत जातो तसा.
जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः। ऋक्षराजो महाबाहुः कुक्षिं रक्षन्तु ते त्रयः
जांबवान, सुसेन आणि वेगवान वानर वेगदर्शी — हा बलाढ्य ऋक्षराज — हे तिघं मागील बाजूचे रक्षण करोत.
राघवस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनीपतिः। व्यादिदेश महावीर्यो वानरान् वानरर्षभः
रामाचे शब्द ऐकून, वानरांचा प्रमुख आणि बलवान सेनापती सुग्रीव, वानरांना आज्ञा देऊ लागला.
ते वानरगणाः सर्वे समुत्पत्य महौजसः। गुहाभ्यः शिखरेभ्यश्च आशु पुप्लुविरे तदा
तेव्हा सर्व बलशाली वानरगट एकदम उड्या मारून, गुहांतून आणि डोंगरशिखरांवरून झपाट्याने बाहेर आले.
ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन च पूजितः। जगाम रामो धर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम्
वानरराज आणि लक्ष्मण यांनी सन्मान दिल्यावर, धर्मात्मा राम सैन्यासह दक्षिण दिशेला निघाला.
शतैः शतसहस्रैश्च कोटिभिश्चायुतैरपि। वारणाभैश्च हरिभिर्ययौ परिवृतस्तदा
त्या वेळी तो शेकडो, हजारो, कोटी आणि दहा कोटींहून अधिक हत्तींसारख्या वानरांनी वेढलेला होता.
तं यान्तमनुयान्ती सा महती हरिवाहिनी। हृष्टाः प्रमुदिताः सर्वे सुग्रीवेणापि पालिताः
तो जात असताना ती मोठी वानरसेना त्याच्या मागे आनंदाने, उत्साहाने आणि सुग्रीवाच्या रक्षणाखाली चालत होती.
आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः। क्ष्वेलन्तो निनदन्तश्च जग्मुर्वै दक्षिणां दिशम्
ते वानर उडत, उड्या मारत, गर्जना करत आणि मोठ्याने ओरडत दक्षिण दिशेला निघाले.
भक्षयन्तः सुगन्धीनि मधूनि च फलानि च। उद्वहन्तो महावृक्षान् मञ्जरीपुञ्जधारिणः
ते सुगंधी मध आणि फळे खात होते, फुलांनी लगडलेली मोठी झाडे उचलून नेत होते.
अन्योन्यं सहसा दृप्ता निर्वहन्ति क्षिपन्ति च। पतन्तश्चोत्पतन्त्यन्ये पातयन्त्यपरे परान्
अहंकाराने भरलेले ते एकमेकांना अचानक पकडून फेकत, काही पडत, काही उड्या मारत आणि काही आपल्या सोबत्यांना खाली टाकत होते.
रावणो नो निहन्तव्यः सर्वे च रजनीचराः। इति गर्जन्ति हरयो राघवस्य समीपतः
रामाच्या जवळ वानर मोठ्याने गर्जना करत म्हणाले, 'रावण आणि सर्व राक्षसांना आपणच मारायचे!'