तपसा सेतुबन्धेन सागरोच्छोषणेन च। सर्वथापि समर्थोऽस्मि सागरस्यास्य लङ्घने
तपश्चर्येने, पूल बांधून किंवा समुद्र वाळवून, मी या समुद्रावरून जाण्यास सर्व प्रकारे समर्थ आहे.
बलस्य परिमाणं च द्वारदुर्गक्रियामपि। गुप्तिकर्म च लङ्काया रक्षसां सदनानि च
लष्कराची ताकद, दरवाजे व किल्ल्यांची रचना, लंकेची राखण आणि राक्षसांची घरं याबद्दल मला सविस्तर सांग.
यथासुखं यथावच्च लङ्कायामसि दृष्टवान्। सर्वमाचक्ष्व तत्त्वेन सर्वथा कुशलो ह्यसि
तुला लंकेत जसं नीट पाहायला मिळालं, तसं सर्व काही खरीखुरीपणे सांग, कारण तू सर्व प्रकारे कुशल आहेस.
श्रुत्वा रामस्य वचनं हनूमान् मारुतात्मजः। वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठो रामं पुनरथाब्रवीत्
रामाचं बोलणं ऐकून, वायुपुत्र हनुमान, उत्तम वक्ता, पुन्हा रामाला म्हणाला.
श्रूयतां सर्वमाख्यास्ये दुर्गकर्म विधानतः। गुप्ता पुरी यथा लङ्का रक्षिता च यथा बलैः
ऐका, मी सर्व काही सांगतो—किल्ल्यांची व्यवस्था, लंका कशी राखली जाते आणि कोणत्या सैन्याने ती सुरक्षित आहे.
राक्षसाश्च यथा स्निग्धा रावणस्य च तेजसा। परां समृद्धिं लङ्कायाः सागरस्य च भीमताम्
राक्षस कसे रावणाच्या सामर्थ्यामुळे निष्ठावान आहेत, लंकेची मोठी समृद्धी आणि समुद्राचा भयंकरपणा कसा आहे हेही सांगतो.
विभागं च बलौघस्य निर्देशं वाहनस्य च। एवमुक्त्वा कपिश्रेष्ठः कथयामास तत्त्वतः
लष्कराच्या विभागणीची व त्याच्या वाहनांची मांडणी कशी आहे—असं सांगून वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या हनुमानाने सर्व काही तपशीलवार सांगायला सुरुवात केली.
हृष्टप्रमुदिता लङ्का मत्तद्विपसमाकुला। महती रथसम्पूर्णा रक्षोगणनिषेविता
लंका आनंदी आणि उत्साही आहे, मदमस्त हत्तींनी भरलेली, असंख्य रथांनी गजबजलेली आणि राक्षसांच्या झुंडीने वेढलेली आहे.
दृढबद्धकपाटानि महापरिघवन्ति च। चत्वारि विपुलान्यस्या द्वाराणि सुमहान्ति च
तिच्या दरवाजांना मजबूत फाटे आणि मोठे लोखंडी गज आहेत; चार मोठे, विशाल दरवाजे आहेत.
तत्रेषूपलयन्त्राणि बलवन्ति महान्ति च। आगतं प्रतिसैन्यं तैस्तत्र प्रतिनिवार्यते
तेथे मोठ्या आणि बलवान दगडफेक यंत्रं आहेत; त्यांच्यामुळे येणाऱ्या शत्रूंचं सैन्य थांबवलं जातं.
द्वारेषु संस्कृता भीमाः कालायसमयाः शिताः। शतशो रचिता वीरैः शतघ्न्यो रक्षसां गणैः
दरवाजांवर काळ्या लोखंडापासून बनवलेली भीषण, धारदार शस्त्रं सज्ज आहेत; शेकडो घातक यंत्रं राक्षसांनी तयार केली आहेत.
सौवर्णस्तु महांस्तस्याः प्राकारो दुष्प्रधर्षणः। मणिविद्रुमवैदूर्यमुक्ताविरचितान्तरः
तिच्या भोवताली मोठा सुवर्ण किल्ला आहे, जो सहज जिंकता येत नाही; आतील भाग मणी, प्रवाळ, वैडूर्य आणि मोत्यांनी सजवलेला आहे.
सर्वतश्च महाभीमाः शीततोया महाशुभाः। अगाधा ग्राहवत्यश्च परिखा मीनसेविताः
सर्व बाजूंनी मोठ्या, भयंकर खंदक आहेत, थंड आणि शुद्ध पाण्याने भरलेले, खोल, मगरींनी आणि मास्यांनी वावरलेले.
द्वारेषु तासां चत्वारः संक्रमाः परमायताः। यन्त्रैरुपेता बहुभिर्महद्भिर्गृहपङ्क्तिभिः
त्या खंदकांच्या दरवाजांवर चार फार रुंद मार्ग आहेत, अनेक मोठ्या यंत्रांनी सज्ज आणि घरांच्या रांगा असलेले.
त्रायन्ते संक्रमास्तत्र परसैन्यागते सति। यन्त्रैस्तैरवकीर्यन्ते परिखासु समन्ततः
शत्रूचं सैन्य आल्यावर हे मार्ग त्यांना थांबवतात; त्या यंत्रांनी खंदक सर्व बाजूंनी झाकले जातात.
एकस्त्वकम्प्यो बलवान् संक्रमः सुमहादृढः। काञ्चनैर्बहुभिः स्तम्भैर्वेदिकाभिश्च शोभितः
पण एक मार्ग असा आहे की जो हलत नाही, फार मजबूत आणि मोठा आहे, अनेक सोन्याच्या खांबांनी आणि वेदिकांनी सजलेला आहे.
स्वयं प्रकृतिमापन्नो युयुत्सू राम रावणः। उत्थितश्चाप्रमत्तश्च बलानामनुदर्शने
रावण स्वतःच, आपल्या मूळ स्वभावात, युद्धासाठी उत्सुक, जागा झाला आणि सैन्याच्या हालचालींवर लक्ष ठेवू लागला.
लङ्का पुनर्निरालम्बा देवदुर्गा भयावहा। नादेयं पार्वतं वान्यं कृत्रिमं च चतुर्विधम्
लंका कुठल्याही आधाराशिवाय उभी आहे, जणू काही दैवी किल्ला, भयंकर; ती डोंगरावर नाही, जंगलात नाही, किंवा चार प्रकारच्या कृत्रिम किल्ल्यांपैकी कुठलीच नाही.
स्थिता पारे समुद्रस्य दूरपारस्य राघव। नौपथश्चापि नास्त्यत्र निरुद्देशश्च सर्वतः
समुद्राच्या त्या दूर किनाऱ्यावर, हे राघव, लंकेचे ठिकाण आहे. इथे समुद्र ओलांडण्याचा कुठलाही मार्ग नाही आणि सर्व बाजूंनी ती जागा एकटीच आहे.
शैलाग्रे रचिता दुर्गा सा पूर्देवपुरोपमा। वाजिवारणसम्पूर्णा लङ्का परमदुर्जया
डोंगराच्या शिखरावर बांधलेली ती किल्ल्यासारखी लंका, पूर्वीच्या देवांच्या नगरीसारखी भासते. घोडे आणि हत्ती यांनी भरलेली ही लंका जिंकायला फारच कठीण आहे.
परिखाश्च शतघ्न्यश्च यन्त्राणि विविधानि च। शोभयन्ति पुरीं लङ्कां रावणस्य दुरात्मनः
खंदक, शेकडो लोकांना मारणारी यंत्रे आणि अनेक प्रकारची उपकरणे, या सगळ्यांनी रावणाच्या दुष्ट लंकेचे शहर सजले आहे.
अयुतं रक्षसामत्र पूर्वद्वारं समाश्रितम्। शूलहस्ता दुराधर्षाः सर्वे खड्गाग्रयोधिनः
पूर्व दरवाजावर दहा हजार राक्षस तैनात आहेत. ते सगळे शूलधारी, जिंकता न येणारे आणि तलवार चालवण्यात कुशल आहेत.
नियुतं रक्षसामत्र दक्षिणद्वारमाश्रितम्। चतुरङ्गेण सैन्येन योधास्तत्राप्यनुत्तमाः
दक्षिण दरवाजावर एक लाख राक्षस चारही अंगांनी सज्ज सैन्यासह उभे आहेत, आणि तिथले योद्धे अतिशय पराक्रमी आहेत.
प्रयुतं रक्षसामत्र पश्चिमद्वारमाश्रितम्। चर्मखड्गधराः सर्वे तथा सर्वास्त्रकोविदाः
पश्चिम दरवाजावर दहा लाख राक्षस तैनात आहेत. ते सगळे ढाली आणि तलवारी घेतलेले आहेत आणि सर्व प्रकारच्या अस्त्रांमध्ये निपुण आहेत.
न्यर्बुदं रक्षसामत्र उत्तरद्वारमाश्रितम्। रथिनश्चाश्ववाहाश्च कुलपुत्राः सुपूजिताः
उत्तर दरवाजावर शंभर कोटी राक्षस उभे आहेत. त्यात रथावरचे आणि घोड्यावरचे योद्धे, कुलीन आणि सन्मानित पुत्र आहेत.
शतशोऽथ सहस्राणि मध्यमं स्कन्धमाश्रिताः। यातुधाना दुराधर्षाः साग्रकोटिश्च रक्षसाम्
शेकडो-हजारो भयंकर यातुधान मध्यभागी तैनात आहेत, त्यांच्यासोबत एक कोटी राक्षसही आहेत, आणि ते सगळे जिंकता येणार नाहीत असे आहेत.
ते मया संक्रमा भग्नाः परिखाश्चावपूरिताः। दग्धा च नगरी लङ्का प्राकाराश्चावसादिताः। बलैकदेशः क्षपितो राक्षसानां महात्मनाम्
मी त्या मार्गांना मोडले, खंदक भरले, लंका नगरी जाळली, तटबंदी उद्ध्वस्त केली आणि राक्षसांच्या बलाढ्य सैन्याचा एक भाग नष्ट केला.
येन केन तु मार्गेण तराम वरुणालयम्। हतेति नगरी लङ्का वानरैरुपधार्यताम्
कुठल्याही मार्गाने आपण वरुणाच्या या समुद्रावरून जाऊ या; वानरांनी लंका नगरी जणू नष्टच झाली आहे असे समजावे.
अङ्गदो द्विविदो मैन्दो जाम्बवान् पनसो नलः। नीलः सेनापतिश्चैव बलशेषेण किं तव
अंगद, द्विविद, मैंद, जांबुवंत, पनस, नल आणि सेनापती नील—यांच्याशिवाय बाकीच्या सैन्याची काय गरज?
प्लवमाना हि गत्वा त्वां रावणस्य महापुरीम्। सपर्वतवनां भित्त्वा सखातां च सतोरणाम्। सप्राकारां सभवनामानयिष्यन्ति राघव
हे राघव, हे सर्वजण पर्वत, वन, खंदक, दरवाजे, तटबंदी आणि राजवाडे यांसह रावणाच्या महान नगरीत प्रवेश करतील आणि तिथून तुझ्याजवळ येतील.