तद् यथा तस्य विक्रान्तमनुरूपं महात्मनः। भवत्याहवशूरस्य तथा त्वमुपपादय
म्हणून, जसे त्या महात्मा, युद्धात शूर रामाला योग्य आहे, तसेच तूही तसेच कर.
तदर्थोपहितं वाक्यं प्रश्रितं हेतुसंहितम्। निशम्याहं ततः शेषं वाक्यमुत्तरमब्रवम्
त्यांनी उद्देशाने, आदराने आणि कारणासहित जे बोलले ते मी ऐकून, मग पुढचे उत्तर दिले.
देवि हर्यृक्षसैन्यानामीश्वरः प्लवतां वरः। सुग्रीवः सत्त्वसम्पन्नस्त्वदर्थे कृतनिश्चयः
देवी, वानर आणि अस्वलांच्या सैन्यांचा स्वामी, उडी मारणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, सत्त्वसंपन्न आणि तुझ्या कार्यासाठी निश्चित असलेला सुग्रीव आहे.
तस्य विक्रमसम्पन्नाः सत्त्ववन्तो महाबलाः। मनःसंकल्पसदृशा निदेशे हरयः स्थिताः
त्याचे बलवान, धैर्यवान आणि महान वानर, मनासारखे वेगाने जाणारे, त्याच्या आज्ञेत सदैव तयार आहेत.
येषां नोपरि नाधस्तान्न तिर्यक् सज्जते गतिः। न च कर्मसु सीदन्ति महत्स्वमिततेजसः
त्यांची गती वर, खाली किंवा आडवी कुठेही अडत नाही; आणि हे महान, अमाप तेजस्वी वानर मोठ्या कार्यात कधीच थकत नाहीत.
असकृत् तैर्महाभागैर्वानरैर्बलसंयुतैः। प्रदक्षिणीकृता भूमिर्वायुमार्गानुसारिभिः
हे पुण्यवान आणि बलाढ्य वानर, वारंवार वाऱ्याच्या मार्गाने संचार करून, पृथ्वीला अनेक वेळा प्रदक्षिणा घालतात.
मद्विशिष्टाश्च तुल्याश्च सन्ति तत्र वनौकसः। मत्तः प्रत्यवरः कश्चिन्नास्ति सुग्रीवसंनिधौ
सुग्रीवाजवळ राहणाऱ्या वानरांमध्ये माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ किंवा माझ्यासारखे बरेच आहेत; पण माझ्यापेक्षा कमी कुणीही नाही.
अहं तावदिह प्राप्तः किं पुनस्ते महाबलाः। नहि प्रकृष्टाः प्रेष्यन्ते प्रेष्यन्ते हीतरे जनाः
मी स्वतः इथे आलो आहे, मग ते बलाढ्य वानर तर नक्कीच येतील. कारण मोठ्या लोकांना कधीच दूत म्हणून पाठवत नाहीत, इतरच लोक पाठवले जातात.
तदलं परितापेन देवि मन्युरपैतु ते। एकोत्पातेन ते लङ्कामेष्यन्ति हरियूथपाः
म्हणून, देवी, आता तुमच्या दुःखाला पुरे करा आणि राग सोडा. वानरांचे प्रमुख एकाच उडीने तुमच्यासाठी लंका गाठतील.
मम पृष्ठगतौ तौ च चन्द्रसूर्याविवोदितौ। त्वत्सकाशं महाभागे नृसिंहावागमिष्यतः
हे महाभाग्यवती, चंद्र-सूर्यासारखे तेजस्वी आणि सिंहासारखे पराक्रमी राम आणि लक्ष्मण, माझ्या मागून तुझ्याकडे येतील.
अरिघ्नं सिंहसंकाशं क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम्। लक्ष्मणं च धनुष्मन्तं लङ्काद्वारमुपागतम्
शत्रूंचा नाश करणारा, सिंहासारखा दिसणारा राम आणि धनुष्यधारी लक्ष्मण, लंकेच्या दाराशी लवकरच तुला दिसतील.
नखदंष्ट्रायुधान् वीरान् सिंहशार्दूलविक्रमान्। वानरान् वारणेन्द्राभान् क्षिप्रं द्रक्ष्यसि संगतान्
नख-दात्यांची शस्त्रे असलेले, सिंह व वाघासारखा पराक्रम असलेले, हत्तींसारखे भासणारे वानर वीर लवकरच एकत्र जमलेले तुला दिसतील.
शैलाम्बुदनिकाशानां लङ्कामलयसानुषु। नर्दतां कपिमुख्यानां नचिराच्छ्रोष्यसे स्वनम्
लवकरच लंका आणि मलय पर्वतांवर डोंगर आणि मेघांसारख्या वानर प्रमुखांचा गडगडाट ऐकायला तुला मिळेल.
निवृत्तवनवासं च त्वया सार्धमरिंदमम्। अभिषिक्तमयोध्यायां क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम्
शत्रूंचा पराभव करणारा, वनवासातून परतलेला आणि अयोध्येत तुझ्यासोबत अभिषिक्त झालेला राम तुला लवकरच दिसेल.
ततो मया वाग्भिरदीनभाषिणी शिवाभिरिष्टाभिरभिप्रसादिता। उवाह शान्तिं मम मैथिलात्मजा तवातिशोकेन तथातिपीडिता
मग मी शुभ आणि शांत शब्दांनी, तुझ्या विरहाने फारच व्याकुळ झालेल्या मैथिलीपुत्रीला धीर दिला आणि तिला समाधान मिळाले.
thumb|ध्यानश्लोकाः श्रूयन्ताम्|center thumb|प्रथमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे प्रथमः सर्गः ॥६-
ध्यानश्लोक ऐका. पहिला सर्ग ऐका. श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील हा पहिला सर्ग आहे.
कृतं हनूमता कार्यं सुमहद् भुवि दुर्लभम्। मनसापि यदन्येन न शक्यं धरणीतले
हनुमानाने पृथ्वीवर फार मोठे आणि दुर्मिळ असे कार्य केले आहे, जे दुसऱ्या कुणालाही मनात सुद्धा करता आले नसते.
नहि तं परिपश्यामि यस्तरेत महोदधिम्। अन्यत्र गरुडाद् वायोरन्यत्र च हनूमतः
गरुड, वायू किंवा हनुमान यांच्याशिवाय हे मोठे समुद्र पार करू शकेल असा दुसरा कोणी मला दिसत नाही.
देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्। अप्रधृष्यां पुरीं लङ्कां रावणेन सुरक्षिताम्
रावणाने ज्या लंकेचे काटेकोर रक्षण केले आहे, ती देव, दानव, यक्ष, गंधर्व, सर्प किंवा राक्षस यांच्यासाठीही अभेद्य आहे.
प्रविष्टः सत्त्वमाश्रित्य जीवन् को नाम निष्क्रमेत्। को विशेत् सुदुराधर्षां राक्षसैश्च सुरक्षिताम्
स्वतःच्या सामर्थ्यावर विश्वास ठेवून त्या नगरीत प्रवेश करणारा कोण जिवंत बाहेर येईल? राक्षसांनी राखलेली, इतकी कठीण लंका कोण जाऊन येईल?
यो वीर्यबलसम्पन्नो न समः स्याद्धनूमतः। भृत्यकार्यं हनुमता सुग्रीवस्य कृतं महत्। एवं विधाय स्वबलं सदृशं विक्रमस्य च
जो वीर्य आणि बळाने संपन्न आहे, पण हनुमानासारखा नाही, त्यानेही सुग्रीवासाठी केलेले हे मोठे कार्य पाहावे; प्रत्येकाने आपली शक्ती आणि पराक्रम याचा योग्य विचार करावा.
यो हि भृत्यो नियुक्तः सन् भर्त्रा कर्मणि दुष्करे। कुर्यात् तदनुरागेण तमाहुः पुरुषोत्तमम्
जो सेवक आपल्या स्वामीने दिलेले कठीण काम प्रेमाने पूर्ण करतो, त्याला श्रेष्ठ पुरुष म्हणतात.
यो नियुक्तः परं कार्यं न कुर्यान्नृपतेः प्रियम्। भृत्यो युक्तः समर्थश्च तमाहुर्मध्यमं नरम्
जो सेवक समर्थ असूनही राजाने दिलेले महत्त्वाचे काम करत नाही, त्याला मध्यम पुरुष म्हणतात.
नियुक्तो नृपतेः कार्यं न कुर्याद् यः समाहितः। भृत्यो युक्तः समर्थश्च तमाहुः पुरुषाधमम्
जो सेवक लक्षपूर्वक आणि समर्थ असूनही राजाचे काम करत नाही, त्याला नीच पुरुष म्हणतात.
तन्नियोगे नियुक्तेन कृतं कृत्यं हनूमता। न चात्मा लघुतां नीतः सुग्रीवश्चापि तोषितः
त्या आज्ञेच्या पालनात हनुमंताने आपले काम उत्तमपणे पूर्ण केले; त्याची प्रतिष्ठा कमी झालेली नाही आणि सुग्रीवही समाधानी आहे.
अहं च रघुवंशश्च लक्ष्मणश्च महाबलः। वैदेह्या दर्शनेनाद्य धर्मतः परिरक्षिताः
आता मी, रघुवंश, आणि बलवान लक्ष्मण, वैदेहीचे दर्शन झाल्यामुळे धर्माने सुरक्षित झालो आहोत.
इदं तु मम दीनस्य मनो भूयः प्रकर्षति। यदिहास्य प्रियाख्यातुर्न कुर्मि सदृशं प्रियम्
तरीही माझे दुःखी मन अजूनही अस्वस्थ आहे, कारण ज्याने ही आनंदाची बातमी आणली त्याच्यासाठी मी काही तितकेच प्रिय केले नाही.
एष सर्वस्वभूतस्तु परिष्वङ्गो हनूमतः। मया कालमिमं प्राप्य दत्तस्तस्य महात्मनः
हनुमंताला दिलेले हे आलिंगन माझ्यासाठी सर्वस्वासारखे आहे; हे मी या क्षणी त्या महात्म्याला दिले आहे.
इत्युक्त्वा प्रीतिहृष्टाङ्गो रामस्तं परिषस्वजे। हनूमन्तं कृतात्मानं कृतकार्यमुपागतम्
असे म्हणून, आनंदाने भरलेल्या अंगाने रामाने आपले कार्य साध्य करून परत आलेल्या हनुमंताला प्रेमाने मिठी मारली.
ध्यात्वा पुनरुवाचेदं वचनं रघुसत्तमः। हरीणामीश्वरस्यापि सुग्रीवस्योपशृण्वतः
पुन्हा मनात विचार करून, रघुकुळातील श्रेष्ठ रामाने हे शब्द उच्चारले, तेव्हा वानरांचा राजा सुग्रीव ऐकत होता.