सुतः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः। धरान्तरगतः शीघ्रं पवनस्य गतौ समः
म्हणतात की तो कावळा इंद्राचा मुलगा होता, पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ आणि वाऱ्यासारखा वेगवान, जो पृथ्वीवर आला होता.
ततस्तस्मिन् महाबाहो कोपसंवर्तितेक्षणः। वायसे त्वं व्यधाः क्रूरां मतिं मतिमतां वर
मग, हे महाबाहो, रागाने डोळे लाल झालेले, तू त्या कावळ्यावर कठोर निर्णय घेतलास.
स दर्भसंस्तराद् गृह्य ब्रह्मास्त्रेण न्ययोजयः। स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखं खगम्
तू त्या कुशाच्या आसनावरून एक कुशाचे पाते उचललेस आणि त्याला ब्रह्मास्त्राची शक्ती दिलीस; ते पाते प्रलयकाळच्या अग्नीप्रमाणे त्या पक्ष्यापुढे प्रज्वलित झाले.
स त्वं प्रदीप्तं चिक्षेप दर्भं तं वायसं प्रति। ततस्तु वायसं दीप्तः स दर्भोऽनुजगाम ह
त्यानंतर तू तो जळता कुशाचा तुकडा त्या कावळ्यावर फेकलास; आणि तो धगधगता कुशाचा तुकडा त्या कावळ्याचा पाठलाग करू लागला.
भीतैश्च सम्परित्यक्तः सुरैः सर्वैश्च वायसः। त्रीँल्लोकान् सम्परिक्रम्य त्रातारं नाधिगच्छति
सर्व देवांनी घाबरून त्याला सोडून दिले; मग तो कावळा तिन्ही लोकांत भटकत राहिला, पण त्याला कुठेच कोणी रक्षण करणारा मिळाला नाही.
पुनरप्यागतस्तत्र त्वत्सकाशमरिंदम। त्वं तं निपतितं भूमौ शरण्यः शरणागतम्
शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, तू जिथे होतास तिथे तो पुन्हा परत आला; तो जमिनीवर पडला आणि तुझ्या आश्रयाला आला असता, तू त्याला रक्षण केलेस.
वधार्हमपि काकुत्स्थ कृपया परिपालयः। मोघमस्त्रं न शक्यं तु कर्तुमित्येव राघव
काकुत्स्था, तो मृत्यूस पात्र असतानाही तू दयेमुळे त्याचे रक्षण केलेस; कारण, राघवा, एकदा सोडलेले अस्त्र वाया घालवता येत नाही.
भवांस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्। राम त्वां स नमस्कृत्य राज्ञो दशरथस्य च
तू त्या कावळ्याचे उजवे डोळे नष्ट केलेस; आणि त्या कावळ्याने तुला आणि राजा दशरथालाही वंदन केले—
विसृष्टस्तु तदा काकः प्रतिपेदे स्वमालयम्। एवमस्त्रविदां श्रेष्ठः सत्त्ववाञ्छीलवानपि
—मग त्याला मुक्त केल्यावर तो कावळा आपल्या घरी परत गेला; असे असूनही, अस्त्रविद्येत श्रेष्ठ आणि सद्गुणी असलेला—
किमर्थमस्त्रं रक्षःसु न योजयसि राघव। न दानवा न गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः
राघवा, मग राक्षसांवर तू आपले अस्त्र का वापरत नाहीस? कारण दानव, गंधर्व, असुर किंवा मरुतगण—
तव राम रणे शक्तास्तथा प्रतिसमासितुम्। तव वीर्यवतः कश्चिन्मयि यद्यस्ति सम्भ्रमः
—हे राम, युद्धात तुझ्यासमोर टिकू शकत नाहीत; आणि जर तुझ्या सामर्थ्यवान मनात माझ्यामुळे काही संकोच असेल—
क्षिप्रं सुनिशितैर्बाणैर्हन्यतां युधि रावणः। भ्रातुरादेशमाज्ञाय लक्ष्मणो वा परंतपः
तर लक्ष्मणाने, आपल्या भावाच्या आज्ञेने, तीक्ष्ण आणि अचूक बाणांनी युद्धात रावणाचा लवकरच वध करावा.
स किमर्थं नरवरो न मां रक्षति राघवः। शक्तौ तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्वग्निसमतेजसौ
मग नरश्रेष्ठ राघव माझे रक्षण का करत नाही? वायू आणि अग्नीइतके तेजस्वी असलेले ते दोघे पुरुषसिंह समर्थ आहेत.
सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः। ममैव दुष्कृतं किंचिन्महदस्ति न संशयः
देवतांनाही जिंकता न येणाऱ्या त्या दोघांनी मला दुर्लक्षित का केले? नक्कीच माझ्या कडून काही मोठे पाप घडले असावे; यात शंका नाही.
समर्थौ सहितौ यन्मां न रक्षेते परंतपौ। वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साधुभाषितम्
ते दोघेही समर्थ असून, शत्रूंचा नाश करणारे असूनही, वैदेहीचे करूण आणि सच्चे बोल ऐकूनही माझे रक्षण का करत नाहीत?
पुनरप्यहमार्यां तामिदं वचनमब्रुवम्। त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे
मी त्या आर्येला पुन्हा असे बोलले: 'देवी, मी तुला सत्याची शपथ देतो—राम तुझ्या दुःखामुळे सर्व आनंदापासून दूर झाला आहे.'
रामे दुःखाभिभूते च लक्ष्मणः परितप्यते। कथंचिद् भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम्
राम दुःखाने ग्रासला गेला आहे, म्हणून लक्ष्मणालाही यातना होत आहेत. मी कसाबसा तुला पाहिले, पण आता शोक करण्याची वेळ नाही.
अस्मिन् मुहूर्ते दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि भामिनि। तावुभौ नरशार्दूलौ राजपुत्रौ परंतपौ
हे सुंदरि, या क्षणीच तुझ्या दुःखाचा अंत होईल; ते दोघे राजपुत्र, शत्रूंचा नाश करणारे पुरुषसिंह—
त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः। हत्वा च समरे रौद्रं रावणं सहबान्धवम्
—तुला पाहण्याच्या आशेने प्रेरित होऊन, लंकेला राख करून टाकतील आणि युद्धात रौद्र रावणासह त्याच्या बांधवांचा वध करतील.
राघवस्त्वां वरारोहे स्वपुरीं नयिता ध्रुवम्। यत् तु रामो विजानीयादभिज्ञानमनिन्दिते
हे सुंदर कटिच्या स्त्री, राघव नक्कीच तुला आपल्या नगरीत घेऊन जाईल; पण, निष्कलंक स्त्री, रामाला ओळखता येईल असे एखादे चिन्ह त्याला दे.
प्रीतिसंजननं तस्य प्रदातुं तत् त्वमर्हसि। साभिवीक्ष्य दिशः सर्वा वेण्युद्ग्रथनमुत्तमम्
त्याला आनंद देईल अशी एखादी गोष्ट तू त्याला द्यावी. मग तिने सर्व दिशांना पाहून आपली सुंदर वेणी सोडली.
मुक्त्वा वस्त्राद् ददौ मह्यं मणिमेतं महाबल। प्रतिगृह्य मणिं दोर्भ्यां तव हेतो रघुप्रिय
तिने आपल्या वस्त्रातून तो मणी काढून मला दिला. मी तो मणी दोन्ही हातांनी तुझ्यासाठी स्वीकारला, हे रघुप्रिय.
शिरसा सम्प्रणम्यैनामहमागमने त्वरे। गमने च कृतोत्साहमवेक्ष्य वरवर्णिनी
मी तिला वाकून नमस्कार केला आणि लगेच निघण्याची घाई केली. माझ्या जाण्याची घाई पाहून ती तेजस्विनी स्त्री—
विवर्धमानं च हि मामुवाच जनकात्मजा। अश्रुपूर्णमुखी दीना बाष्पगद्गदभाषिणी
माझी घाई वाढताना पाहून जनकनंदिनीने मला बोलावले. तिचा चेहरा अश्रूंनी भरलेला, ती दुःखी आणि रडत बोलत होती.
ममोत्पतनसम्भ्रान्ता शोकवेगसमाहता। मामुवाच ततः सीता सभाग्योऽसि महाकपे
माझ्या उड्डाणामुळे घाबरलेली आणि दुःखाने व्याकुळ झालेली सीतेनंतर म्हणाली, 'तू खरोखर भाग्यवान आहेस, हे महाकपि.'
यद् द्रक्ष्यसि महाबाहुं रामं कमललोचनम्। लक्ष्मणं च महाबाहुं देवरं मे यशस्विनम्
'कारण तू त्या कमलासारख्या डोळ्यांच्या, दीर्घबाहू रामाला आणि माझ्या तेजस्वी देवर लक्ष्मणालाही पाहशील.'
सीतयाप्येवमुक्तोऽहमब्रुवं मैथिलीं तथा। पृष्ठमारोह मे देवि क्षिप्रं जनकनन्दनि
सीतेने असे सांगितल्यावर मी मिथिलाकुमारीला म्हणालो, 'देवी, जनकनंदिनी, लवकर माझ्या पाठीवर ये.'
यावत्ते दर्शयाम्यद्य ससुग्रीवं सलक्ष्मणम्। राघवं च महाभागे भर्तारमसितेक्षणे
'आज मी तुला सुग्रीव आणि लक्ष्मणासह तुझे स्वामी राघव दाखवीन, हे काळ्या डोळ्यांची, भाग्यवती.'
साब्रवीन्मां ततो देवी नैष धर्मो महाकपे। यत्ते पृष्ठं सिषेवेऽहं स्ववशा हरिपुङ्गव
मग ती देवी मला म्हणाली, 'हे महाकपि, मी माझ्या इच्छेने तुझ्या पाठीवर बसणे योग्य नाही, हे वानरश्रेष्ठ.'
पुरा च यदहं वीर स्पृष्टा गात्रेषु रक्षसा। तत्राहं किं करिष्यामि कालेनोपनिपीडिता
'पूर्वी, हे वीर, जेव्हा त्या राक्षसाने मला स्पर्श केला, तेव्हा काळाच्या फेऱ्याने मी काहीच करू शकले नाही.'