अधःशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे। रावणाद् विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया
ती जमिनीवर झोपलेली आहे, तिचे अंग फिकट झाले आहे, जणू हिवाळ्यातील कमळासारखी. रावणाकडून सर्व आशा सोडून, तिने मृत्यूचा निर्धार केला आहे.
देवी कथंचित् काकुत्स्थ त्वन्मना मार्गिता मया। इक्ष्वाकुवंशविख्यातिं शनैः कीर्तयतानघ
काकुत्स्था, मी कसाबसा देवीला शोधून काढले; तिचे मन तुझ्यातच होते. मग मी हळूहळू इक्ष्वाकू वंशाची कीर्ती सांगितली, पापरहित राजा.
सा मया नरशार्दूल शनैर्विश्वासिता तदा। ततः सम्भाषिता देवी सर्वमर्थं च दर्शिता
नरश्रेष्ठा, मी तिला हळूहळू विश्वासात घेतले. त्यानंतर देवीने माझ्याशी संवाद साधला आणि सर्व काही सांगितले.
रामसुग्रीवसख्यं च श्रुत्वा हर्षमुपागता। नियतः समुदाचारो भक्तिश्चास्याः सदा त्वयि
राम-सुग्रीव मैत्रीबद्दल ऐकून तिला फार आनंद झाला. तिचे वर्तन नेहमी शुद्ध आहे आणि तुझ्यावरील तिची भक्ती कधीही कमी होत नाही.
एवं मया महाभाग दृष्टा जनकनन्दिनी। उग्रेण तपसा युक्ता त्वद्भक्त्या पुरुषर्षभ
महाभागा, मी जनकनंदिनीला पाहिले; ती कठोर तपश्चर्या आणि तुझ्यावरील भक्तीने परिपूर्ण आहे, पुरुषश्रेष्ठ.
अभिज्ञानं च मे दत्तं यथावृत्तं तवान्तिके। चित्रकूटे महाप्राज्ञ वायसं प्रति राघव
तिने मला एक ओळख देणारे चिन्ह दिले, जसे पूर्वी तुझ्यासमोर चित्रकूटात घडले होते, त्या कावळ्याच्या प्रसंगासंबंधी, राघवा.
विज्ञाप्यः पुनरप्येष रामो वायुसुत त्वया। अखिलेन यथा दृष्टमिति मामाह जानकी
माझ्याशी जानकी म्हणाली, "वायुपुत्रा, तू जे काही पाहिलेस ते सर्व पुन्हा रामाला पूर्णपणे सांग."
अयं चास्मै प्रदातव्यो यत्नात् सुपरिरक्षितः। ब्रुवता वचनान्येवं सुग्रीवस्योपशृण्वतः
तिने असेही सांगितले, "हे रत्न काळजीपूर्वक जपून त्याला द्यावे." असे म्हणताना तिची ही वचने सुग्रीवाच्या उपस्थितीत बोलली गेली.
एष चूडामणिः श्रीमान् मया ते यत्नरक्षितः। मनःशिलायास्तिलकं तत् स्मरस्वेति चाब्रवीत्
हा तेजस्वी चूडामणी मी तुझ्यासाठी जपून ठेवला आहे, असे ती म्हणाली. तसेच, कपाळावरच्या कुंकवाचा ठिपका आठव, असेही तिने सांगितले.
एष निर्यातितः श्रीमान् मया ते वारिसम्भवः। एनं दृष्ट्वा प्रमोदिष्ये व्यसने त्वामिवानघ
हा सुंदर जलात उत्पन्न झालेला रत्न मी तुझ्यासाठी आणला आहे; हे पाहून, अकलंका, संकटात असतानाही जणू मी तुला पाहत आहे, असे मला वाटेल.
जीवितं धारयिष्यामि मासं दशरथात्मज। ऊर्ध्वं मासान्न जीवेयं रक्षसां वशमागता
दशरथपुत्रा, मी एक महिना माझे प्राण टिकवीन; त्यानंतर या राक्षसांच्या तावडीत सापडल्यावर मी जगू शकणार नाही.
इति मामब्रवीत् सीता कृशाङ्गी धर्मचारिणी। रावणान्तःपुरे रुद्धा मृगीवोत्फुल्ललोचना
रावणाच्या अंतःपुरात बंदिस्त असलेल्या, कृश देहाची, धर्मनिष्ठ आणि घाबरलेल्या हरणीसारखी मोठी डोळ्यांची सीता मला असे म्हणाली.
एतदेव मयाऽऽख्यातं सर्वं राघव यद् यथा। सर्वथा सागरजले संतारः प्रविधीयताम्
राघवा, मी जे काही पाहिले ते सर्व तुला जसेच्या तसे सांगितले आहे; आता सर्व प्रकारे समुद्र ओलांडण्याची व्यवस्था करावी.
तौ जाताश्वासौ राजपुत्रौ विदित्वा तच्चाभिज्ञानं राघवाय प्रदाय। देव्या चाख्यातं सर्वमेवानुपूर्व्याद् वाचा सम्पूर्णं वायुपुत्रः शशंस
त्या ओळखीमुळे दोन्ही राजपुत्रांना दिलासा मिळाला; वायुपुत्राने देवीने सांगितलेली सर्व गोष्ट नीटनेटक्या शब्दांत, योग्य क्रमाने राघवाला सांगितली.
thumb|षट्षष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे षट्षष्ठितमः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडाचा साठाव्या सहाव्या सर्ग ऐका.
एवमुक्तो हनुमता रामो दशरथात्मजः। तं मणिं हृदये कृत्वा रुरोद सहलक्ष्मणः
हनुमानाने असे सांगितल्यावर, दशरथपुत्र रामाने तो रत्न हृदयाशी धरला आणि लक्ष्मणासह रडू लागला.
तं तु दृष्ट्वा मणिश्रेष्ठं राघवः शोककर्शितः। नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां सुग्रीवमिदमब्रवीत्
तो उत्तम रत्न पाहून, शोकाने व्याकुळ झालेला राघव, अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी सुग्रीवाला म्हणाला.
यथैव धेनुः स्रवति स्नेहाद् वत्सस्य वत्सला। तथा ममापि हृदयं मणिश्रेष्ठस्य दर्शनात्
जशी गाय आपल्या वासरावर प्रेमाने दूध देते, तशीच या रत्नामुळे माझे हृदय ओसंडून वाहते.
मणिरत्नमिदं दत्तं वैदेह्याः श्वशुरेण मे। वधूकाले यथा बद्धमधिकं मूर्ध्नि शोभते
हा रत्न माझ्या सासऱ्याने वैदेहीला दिला होता; लग्नाच्या वेळी तिच्या डोक्यावर बांधला आणि तो फारच शोभून दिसतो.
अयं हि जलसम्भूतो मणिः प्रवरपूजितः। यज्ञे परमतुष्टेन दत्तः शक्रेण धीमता
हा जलात उत्पन्न झालेला रत्न फारच पूजनीय आहे; यज्ञात अत्यंत संतुष्ट झालेल्या बुद्धिमान इंद्राने तो दिला होता.
इमं दृष्ट्वा मणिश्रेष्ठं तथा तातस्य दर्शनम्। अद्यास्म्यवगतः सौम्य वैदेहस्य तथा विभोः
हा उत्तम रत्न पाहून मला जणू माझ्या वडिलांचे दर्शन झाले; आज, सौम्य, मला वैदेह आणि प्रभू यांचेही दर्शन झाल्यासारखे वाटते.
अयं हि शोभते तस्याः प्रियाया मूर्ध्नि मे मणिः। अद्यास्य दर्शनेनाहं प्राप्तां तामिव चिन्तये
हा रत्न माझ्या प्रिय पत्नीच्या डोक्यावर शोभतो; आज तो पाहून मला ती मिळाल्यासारखे वाटते.
किमाह सीता वैदेही ब्रूहि सौम्य पुनः पुनः। परासुमिव तोयेन सिञ्चन्ती वाक्यवारिणा
सौम्य, वैदेही सीतेने काय सांगितले ते पुन्हा पुन्हा मला सांग; तिची वचने जणू तलवारीवर पाणी शिंपडल्यासारखी माझ्या मनावर सांडतात.
इतस्तु किं दुःखतरं यदिमं वारिसम्भवम्। मणिं पश्यामि सौमित्रे वैदेहीमागतां विना
सौमित्रा, वैदेही परत न आल्यावर हा जलात उत्पन्न झालेला रत्न पाहणे याहून मोठे दु:ख दुसरे कोणते असू शकते?
चिरं जीवति वैदेही यदि मासं धरिष्यति। क्षणं वीर न जीवेयं विना तामसितेक्षणाम्
वैदेही जरासे एक महिना तग धरू शकली, तर ती नक्कीच जगेल; पण हे वीर, तिच्या काळ्या डोळ्यांची साथ नसताना मी एक क्षणही जगू शकणार नाही.
नय मामपि तं देशं यत्र दृष्टा मम प्रिया। न तिष्ठेयं क्षणमपि प्रवृत्तिमुपलभ्य च
माझ्या प्रियेला जिथे पाहिलेस, तिथे मलाही घेऊन चल; तिची बातमी कळल्यावर मी इथे एक क्षणही थांबू शकत नाही.
कथं सा मम सुश्रोणी भीरुभीरुः सती तदा। भयावहानां घोराणां मध्ये तिष्ठति रक्षसाम्
माझी बारीक कंबर असलेली, भीतीने थरथरणारी पत्नी त्या भयंकर राक्षसांच्या मध्ये कशी राहते आहे, हे मला समजत नाही.
शारदस्तिमिरोन्मुक्तो नूनं चन्द्र इवाम्बुदैः। आवृतो वदनं तस्या न विराजति साम्प्रतम्
जसा शरद ऋतूतील चंद्र काळोखातून बाहेर पडूनही ढगांनी झाकला जातो, तसंच सध्या तिचं मुखही तेजस्वी दिसत नाही.
किमाह सीता हनुमंस्तत्त्वतः कथयस्व मे। एतेन खलु जीविष्ये भेषजेनातुरो यथा
सीतेने नेमकं काय सांगितलं, हे मला खरं खरं सांग, हनुमान; जसा आजारी माणूस औषधावर जगतो, तसंच मीही या बातमीवर जगेन.
मधुरा मधुरालापा किमाह मम भामिनी। मद्विहीना वरारोहा हनुमन् कथयस्व मे। दुःखाद् दुःखतरं प्राप्य कथं जीवति जानकी
माझी मधुर बोलणारी, तेजस्वी प्रिया, माझ्याविना आणि दुःखाच्या दुःखात असताना, हनुमान, तिने काय सांगितलं ते मला सांग. जानकी इतक्या दुःखात असूनही कशी जगते, हेही सांग.