एतदर्थमयं प्राप्तो वक्तुं मधुरवागिह। नाम्ना दधिमुखो नाम हरिः प्रख्यातविक्रमः
याच कारणासाठी हा गोड बोलणारा इथे सांगायला आला आहे; याचं नाव दधिमुख, आणि हा पराक्रमी वानर म्हणून प्रसिद्ध आहे.
दृष्टा सीता महाबाहो सौमित्रे पश्य तत्त्वतः। अभिगम्य यथा सर्वे पिबन्ति मधु वानराः
महाबाहू सौमित्रा, खरं बघ, सीता सापडली आहे म्हणून सगळे वानर परत येऊन मध प्यायला आहेत.
न चाप्यदृष्ट्वा वैदेहीं विश्रुताः पुरुषर्षभ। वनं दत्तवरं दिव्यं धर्षयेयुर्वनौकसः
पुरुषश्रेष्ठा, वैदेहीला न पाहता हे प्रसिद्ध वानर, त्यांना मिळालेलं दिव्य वन कधीच उध्वस्त केले नसते.
ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा लक्ष्मणः सहराघवः। श्रुत्वा कर्णसुखां वाणीं सुग्रीववदनाच्च्युताम्
मग धर्मात्मा लक्ष्मण आणि राघव, सुग्रीवाच्या तोंडून आलेली गोड बातमी ऐकून खूप आनंदले.
प्राहृष्यत भृशं रामो लक्ष्मणश्च महायशाः। श्रुत्वा दधिमुखस्यैवं सुग्रीवस्तु प्रहृष्य च
राम अत्यंत आनंदित झाला, आणि मोठ्या कीर्तीचा लक्ष्मणही तितकाच आनंदी झाला; दधिमुखाने सांगितलेले ऐकून सुग्रीवालाही मनापासून हर्ष वाटला.
वनपालं पुनर्वाक्यं सुग्रीवः प्रत्यभाषत। प्रीतोऽस्मि सोऽहं यद्भुक्तं वनं तैः कृतकर्मभिः
मग सुग्रीवाने पुन्हा वनपालाला म्हणाले, "माझे मन खूप आनंदी झाले आहे, कारण ज्यांनी आपले काम पूर्ण केले त्यांनीच हे वन उपभोगले आहे."
धर्षितं मर्षणीयं च चेष्टितं कृतकर्मणाम्। गच्छ शीघ्रं मधुवनं संरक्षस्व त्वमेव हि। शीघ्रं प्रेषय सर्वांस्तान् हनूमत्प्रमुखान् कपीन्
ज्यांनी आपले कर्तव्य पार पाडले, त्यांचे हे वर्तन सहन करावे लागेल आणि ते योग्यच आहे. तू लवकर जा, मधुवनाची स्वतः राखण कर, आणि हनुमान यांच्या पुढाकाराने सर्व वानरांना ताबडतोब इथे पाठव.
इच्छामि शीघ्रं हनुमत्प्रधानान्- शाखामृगांस्तान् मृगराजदर्पान्। प्रष्टुं कृतार्थान् सह राघवाभ्यां श्रोतुं च सीताधिगमे प्रयत्नम्
मला हनुमान यांच्या नेतृत्वाखालील, सिंहासारख्या गर्वी वानरांना, जे आपले उद्दिष्ट साध्य करून आले आहेत, दोन्ही राघवांसह विचारायचे आहे आणि सीतेच्या शोधासाठी त्यांनी काय प्रयत्न केले ते ऐकायचे आहे.
प्रीतिस्फीताक्षौ सम्प्रहृष्टौ कुमारौ दृष्ट्वा सिद्धार्थौ वानराणां च राजा। अङ्गैः प्रहृष्टैः कार्यसिद्धिं विदित्वा बाह्वोरासन्नामतिमात्रं ननन्द
दोन्ही राजकुमारांचे डोळे आनंदाने भरले होते, आणि वानरांचा राजा वानरांनी उद्दिष्ट साध्य केल्याचे पाहून अतिशय आनंदी झाला; काम पूर्ण झाल्याचे समजून सर्वांनी आपापले हात छातीजवळ आणून मनापासून आनंद व्यक्त केला.
thumb|चतुःषष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे चतुःषष्ठितमः सर्गः ॥५-
चौसष्टावा सर्ग ऐका.
सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु हृष्टो दधिमुखः कपिः। राघवं लक्ष्मणं चैव सुग्रीवं चाभ्यवादयत्
सुग्रीवाने असे सांगितल्यावर, आनंदित झालेला दधिमुख वानर, राघव, लक्ष्मण आणि सुग्रीव यांना नमस्कार केला.
स प्रणम्य च सुग्रीवं राघवौ च महाबलौ। वानरैः सहितः शूरैर्दिवमेवोत्पपात ह
त्याने सुग्रीव आणि बलाढ्य राघवांना वंदन केले आणि शूर वानरांसह आकाशात झेप घेतली.
स यथैवागतः पूर्वं तथैव त्वरितं गतः। निपत्य गगनाद् भूमौ तद् वनं प्रविवेश ह
जसा तो आधी आला होता, तसाच तो वेगाने परत गेला; आकाशातून खाली उतरून तो त्या वनात शिरला.
स प्रविष्टो मधुवनं ददर्श हरियूथपान्। विमदानुद्धतान् सर्वान् मेहमानान् मधूदकम्
तो मधुवनात गेल्यावर त्याने सर्व वानरप्रमुखांना पाहिले, जे मद्याने उन्मत्त आणि गर्विष्ठ झाले होते, आणि मधाचे पाणी सांडत होते.
स तानुपागमद् वीरो बद्ध्वा करपुटाञ्जलिम्। उवाच वचनं श्लक्ष्णमिदं हृष्टवदङ्गदम्
तो वीर त्यांच्या जवळ गेला, दोन्ही हात जोडून आनंदी अंगदाला कोमल शब्दांत म्हणाला.
सौम्य रोषो न कर्तव्यो यदेभिः परिवारणम्। अज्ञानाद् रक्षिभिः क्रोधाद् भवन्तः प्रतिषेधिताः
मृदु स्वभावाच्या अंगदा, या रक्षकांनी तुम्हाला थांबवण्याचा प्रयत्न केला म्हणून राग मानू नको; अज्ञान आणि रागामुळेच त्यांनी असे केले.
श्रान्तो दूरादनुप्राप्तो भक्षयस्व स्वकं मधु। युवराजस्त्वमीशश्च वनस्यास्य महाबल
तुम्ही दूरवरून दमून आलात—तुमचे स्वतःचे मध खा; तुम्ही या वनाचे युवराज आणि स्वामी आहात, बलाढ्य वीर.
मौर्ख्यात् पूर्वं कृतो रोषस्तद् भवान् क्षन्तुमर्हति। यथैव हि पिता तेऽभूत् पूर्वं हरिगणेश्वरः
पूर्वी मूर्खपणामुळे राग व्यक्त झाला, तो तुम्ही क्षमा करावा; जसे तुमचे वडील, वानरांचा स्वामी, पूर्वी क्षमा करायचे.
तथा त्वमपि सुग्रीवो नान्यस्तु हरिसत्तम। आख्यातं हि मया गत्वा पितृव्यस्य तवानघ
तसेच, सुग्रीवच तुमचे काका आहेत, दुसरा कोणी नाही, वानरांमध्ये श्रेष्ठ; मी जाऊन सर्व काही तुमच्या काकांना सांगितले आहे, हे निष्पाप अंगदा.
इहोपयानं सर्वेषामेतेषां वनचारिणाम्। भवदागमनं श्रुत्वा सहैभिर्वनचारिभिः
तुमच्या आगमनाची बातमी ऐकून, हे सर्व वनात राहणारे आणि इतर वनवासी एकत्र इथे आले आहेत.
प्रहृष्टो न तु रुष्टोऽसौ वनं श्रुत्वा प्रधर्षितम्। प्रहृष्टो मां पितृव्यस्ते सुग्रीवो वानरेश्वरः
तुमचे काका, वानरांचे राजा सुग्रीव, वनात गोंधळ झाला हे ऐकून रागावले नाहीत, उलट आनंदित झाले.
शीघ्रं प्रेषय सर्वांस्तानिति होवाच पार्थिवः। श्रुत्वा दधिमुखस्यैतद् वचनं श्लक्ष्णमङ्गदः
राजाने दधिमुखाची ही कोमल वाणी ऐकून सांगितले, 'लवकर सर्वांना बोलाव.'
अब्रवीत् तान् हरिश्रेष्ठो वाक्यं वाक्यविशारदः। शङ्के श्रुतोऽयं वृत्तान्तो रामेण हरियूथपाः
तेव्हा अंगद, जो बोलण्यात कुशल आणि वानरांमध्ये श्रेष्ठ होता, त्याने सर्वांना म्हणाले, "माझ्या मते ही बातमी रामापर्यंत पोहोचली आहे, वानर सेनापतींनो."
अयं च हर्षादाख्याति तेन जानामि हेतुना। तत् क्षमं नेह नः स्थातुं कृते कार्ये परंतपाः
आणि हा आनंदाने सांगत आहे, म्हणूनच मला खात्री आहे. आता काम पूर्ण झाल्यावर इथे थांबणे योग्य नाही, शत्रूंना हरवणाऱ्यांनो.
पीत्वा मधु यथाकामं विक्रान्ता वनचारिणः। किं शेषं गमनं तत्र सुग्रीवो यत्र वानरः
आपण सर्वांनी मनसोक्त मध प्यायलं, आता या वनवासी वीरांना दुसरं काही उरलं नाही, फक्त जिथे वानरराज सुग्रीव आहे तिथे जायचं आहे.
सर्वे यथा मां वक्ष्यन्ति समेत्य हरिपुङ्गवाः। तथास्मि कर्ता कर्तव्ये भवद्भिः परवानहम्
सर्व वानरश्रेष्ठ माझ्याशी जे काही बोलतील, ते ऐकून मी तसेच वागेन; या कामात मी तुमच्यावर अवलंबून आहे.
नाज्ञापयितुमीशोऽहं युवराजोऽस्मि यद्यपि। अयुक्तं कृतकर्माणो यूयं धर्षयितुं बलात्
मी जरी युवराज असलो, तरी आदेश देण्याचा अधिकार माझ्याकडे नाही; तुम्ही तुमचं कर्तव्य पार पाडलं आहे, म्हणून तुमच्यावर जबरदस्तीने काही लादणं योग्य नाही.
ब्रुवतश्चाङ्गदस्यैवं श्रुत्वा वचनमुत्तमम्। प्रहृष्टमनसो वाक्यमिदमूचुर्वनौकसः
अशा प्रकारे अंगदाने उत्तम बोललेले शब्द ऐकून, त्या वनवासी वानरांचे मन आनंदित झाले आणि त्यांनी असे बोलले.
एवं वक्ष्यति को राजन् प्रभुः सन् वानरर्षभ। ऐश्वर्यमदमत्तो हि सर्वोऽहमिति मन्यते
राजा, वानरांमध्ये श्रेष्ठ आणि खऱ्या अर्थाने स्वामी असलेला कोण असा बोलेल? कारण सामर्थ्याचा गर्व झाल्यावर प्रत्येकजण 'मीच सर्व काही आहे' असं समजतो.
तव चेदं सुसदृशं वाक्यं नान्यस्य कस्यचित्। सन्नतिर्हि तवाख्याति भविष्यच्छुभयोग्यताम्
हे बोलणं फक्त तुझ्यालाच शोभतं, दुसऱ्या कोणालाही नाही; तुझ्या नम्रतेमुळे भविष्यातील शुभ योग्यता दिसून येते.