एवमुक्तस्तु सुग्रीवो लक्ष्मणेन महात्मना। लक्ष्मणं प्रत्युवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदः
महात्मा लक्ष्मणाने असं विचारल्यावर, बोलण्यात पटाईत सुग्रीवाने लक्ष्मणाला हे शब्द सांगितले.
आर्य लक्ष्मण सम्प्राह वीरो दधिमुखः कपिः। अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्भक्षितं मधु वानरैः
आर्य लक्ष्मण, धाडसी दधिमुख वानराने सांगितलं की अंगद आणि त्याच्या सोबती वानरांनी मधुवनातलं मध प्यायलं.
नैषामकृतकार्याणामीदृशः स्याद् व्यतिक्रमः। वनं यदभिपन्नास्ते साधितं कर्म तद् ध्रुवम्
ज्यांचं काम झालेलं नाही, त्यांनी असा अपराध केला नसता; त्यांनी जेव्हा मधुवन गाठलं, तेव्हा त्यांचं काम नक्कीच पूर्ण झालं आहे.
वारयन्तो भृशं प्राप्ताः पाला जानुभिराहताः। तथा न गणितश्चायं कपिर्दधिमुखो बली
थांबवायला आलेले रक्षकांना गुडघ्याने मारले गेले, आणि हा बलवान दधिमुख वानरही तसाच दुर्लक्षित झाला.
पतिर्मम वनस्यायमस्माभिः स्थापितः स्वयम्। दृष्टा देवी न संदेहो न चान्येन हनूमता
हा माझ्या वनाचा रक्षक म्हणून मीच नेमला होता; देवी सापडली आहे, यात शंका नाही, आणि ती हनुमानानेच पाहिली आहे.
न ह्यन्यः साधने हेतुः कर्मणोऽस्य हनूमतः। कार्यसिद्धिर्हनुमति मतिश्च हरिपुङ्गवे
हनुमानाने हे काम केलं त्याला दुसरं काही कारण नाही; कामाची सिद्धी हनुमानावरच आहे, आणि वानरांमध्ये शहाणपणही त्याच्याकडे आहे.
व्यवसायश्च वीर्यं च श्रुतं चापि प्रतिष्ठितम्। जाम्बवान् यत्र नेता स्यादङ्गदश्च महाबलः
जिथे जांबुवान नेता आहे आणि बलाढ्य अंगद आहे, तिथे निश्चय, शौर्य आणि कीर्ती नक्कीच असते.
हनूमांश्चाप्यधिष्ठाता न तत्र गतिरन्यथा। अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्हतं मधुवनं किल
हनुमान स्वतः तिथे प्रमुख होता; दुसरा मार्ग नव्हता. अंगद आणि त्याच्या वीरांनी मधुवन खरंच उध्वस्त केलं.
विचित्य दक्षिणामाशामागतैर्हरिपुङ्गवैः। आगतैश्चाप्रधृष्यं तद्धतं मधुवनं हि तैः
दक्षिण दिशेचा शोध घेऊन परत आलेल्या त्या वानरश्रेष्ठांनी, पूर्वी अभेद्य असलेलं मधुवन नष्ट केलं.
धर्षितं च वनं कृत्स्नमुपयुक्तं तु वानरैः। पातिता वनपालास्ते तदा जानुभिराहताः
संपूर्ण वन वानरांनी भोगलं आणि उध्वस्त केलं; तेव्हा रक्षकांना गुडघ्याने मारून खाली पाडलं.
एतदर्थमयं प्राप्तो वक्तुं मधुरवागिह। नाम्ना दधिमुखो नाम हरिः प्रख्यातविक्रमः
याच कारणासाठी हा गोड बोलणारा इथे सांगायला आला आहे; याचं नाव दधिमुख, आणि हा पराक्रमी वानर म्हणून प्रसिद्ध आहे.
दृष्टा सीता महाबाहो सौमित्रे पश्य तत्त्वतः। अभिगम्य यथा सर्वे पिबन्ति मधु वानराः
महाबाहू सौमित्रा, खरं बघ, सीता सापडली आहे म्हणून सगळे वानर परत येऊन मध प्यायला आहेत.
न चाप्यदृष्ट्वा वैदेहीं विश्रुताः पुरुषर्षभ। वनं दत्तवरं दिव्यं धर्षयेयुर्वनौकसः
पुरुषश्रेष्ठा, वैदेहीला न पाहता हे प्रसिद्ध वानर, त्यांना मिळालेलं दिव्य वन कधीच उध्वस्त केले नसते.
ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा लक्ष्मणः सहराघवः। श्रुत्वा कर्णसुखां वाणीं सुग्रीववदनाच्च्युताम्
मग धर्मात्मा लक्ष्मण आणि राघव, सुग्रीवाच्या तोंडून आलेली गोड बातमी ऐकून खूप आनंदले.
प्राहृष्यत भृशं रामो लक्ष्मणश्च महायशाः। श्रुत्वा दधिमुखस्यैवं सुग्रीवस्तु प्रहृष्य च
राम अत्यंत आनंदित झाला, आणि मोठ्या कीर्तीचा लक्ष्मणही तितकाच आनंदी झाला; दधिमुखाने सांगितलेले ऐकून सुग्रीवालाही मनापासून हर्ष वाटला.
वनपालं पुनर्वाक्यं सुग्रीवः प्रत्यभाषत। प्रीतोऽस्मि सोऽहं यद्भुक्तं वनं तैः कृतकर्मभिः
मग सुग्रीवाने पुन्हा वनपालाला म्हणाले, "माझे मन खूप आनंदी झाले आहे, कारण ज्यांनी आपले काम पूर्ण केले त्यांनीच हे वन उपभोगले आहे."
धर्षितं मर्षणीयं च चेष्टितं कृतकर्मणाम्। गच्छ शीघ्रं मधुवनं संरक्षस्व त्वमेव हि। शीघ्रं प्रेषय सर्वांस्तान् हनूमत्प्रमुखान् कपीन्
ज्यांनी आपले कर्तव्य पार पाडले, त्यांचे हे वर्तन सहन करावे लागेल आणि ते योग्यच आहे. तू लवकर जा, मधुवनाची स्वतः राखण कर, आणि हनुमान यांच्या पुढाकाराने सर्व वानरांना ताबडतोब इथे पाठव.
इच्छामि शीघ्रं हनुमत्प्रधानान्- शाखामृगांस्तान् मृगराजदर्पान्। प्रष्टुं कृतार्थान् सह राघवाभ्यां श्रोतुं च सीताधिगमे प्रयत्नम्
मला हनुमान यांच्या नेतृत्वाखालील, सिंहासारख्या गर्वी वानरांना, जे आपले उद्दिष्ट साध्य करून आले आहेत, दोन्ही राघवांसह विचारायचे आहे आणि सीतेच्या शोधासाठी त्यांनी काय प्रयत्न केले ते ऐकायचे आहे.
प्रीतिस्फीताक्षौ सम्प्रहृष्टौ कुमारौ दृष्ट्वा सिद्धार्थौ वानराणां च राजा। अङ्गैः प्रहृष्टैः कार्यसिद्धिं विदित्वा बाह्वोरासन्नामतिमात्रं ननन्द
दोन्ही राजकुमारांचे डोळे आनंदाने भरले होते, आणि वानरांचा राजा वानरांनी उद्दिष्ट साध्य केल्याचे पाहून अतिशय आनंदी झाला; काम पूर्ण झाल्याचे समजून सर्वांनी आपापले हात छातीजवळ आणून मनापासून आनंद व्यक्त केला.
thumb|चतुःषष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे चतुःषष्ठितमः सर्गः ॥५-
चौसष्टावा सर्ग ऐका.
सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु हृष्टो दधिमुखः कपिः। राघवं लक्ष्मणं चैव सुग्रीवं चाभ्यवादयत्
सुग्रीवाने असे सांगितल्यावर, आनंदित झालेला दधिमुख वानर, राघव, लक्ष्मण आणि सुग्रीव यांना नमस्कार केला.
स प्रणम्य च सुग्रीवं राघवौ च महाबलौ। वानरैः सहितः शूरैर्दिवमेवोत्पपात ह
त्याने सुग्रीव आणि बलाढ्य राघवांना वंदन केले आणि शूर वानरांसह आकाशात झेप घेतली.
स यथैवागतः पूर्वं तथैव त्वरितं गतः। निपत्य गगनाद् भूमौ तद् वनं प्रविवेश ह
जसा तो आधी आला होता, तसाच तो वेगाने परत गेला; आकाशातून खाली उतरून तो त्या वनात शिरला.
स प्रविष्टो मधुवनं ददर्श हरियूथपान्। विमदानुद्धतान् सर्वान् मेहमानान् मधूदकम्
तो मधुवनात गेल्यावर त्याने सर्व वानरप्रमुखांना पाहिले, जे मद्याने उन्मत्त आणि गर्विष्ठ झाले होते, आणि मधाचे पाणी सांडत होते.
स तानुपागमद् वीरो बद्ध्वा करपुटाञ्जलिम्। उवाच वचनं श्लक्ष्णमिदं हृष्टवदङ्गदम्
तो वीर त्यांच्या जवळ गेला, दोन्ही हात जोडून आनंदी अंगदाला कोमल शब्दांत म्हणाला.
सौम्य रोषो न कर्तव्यो यदेभिः परिवारणम्। अज्ञानाद् रक्षिभिः क्रोधाद् भवन्तः प्रतिषेधिताः
मृदु स्वभावाच्या अंगदा, या रक्षकांनी तुम्हाला थांबवण्याचा प्रयत्न केला म्हणून राग मानू नको; अज्ञान आणि रागामुळेच त्यांनी असे केले.
श्रान्तो दूरादनुप्राप्तो भक्षयस्व स्वकं मधु। युवराजस्त्वमीशश्च वनस्यास्य महाबल
तुम्ही दूरवरून दमून आलात—तुमचे स्वतःचे मध खा; तुम्ही या वनाचे युवराज आणि स्वामी आहात, बलाढ्य वीर.
मौर्ख्यात् पूर्वं कृतो रोषस्तद् भवान् क्षन्तुमर्हति। यथैव हि पिता तेऽभूत् पूर्वं हरिगणेश्वरः
पूर्वी मूर्खपणामुळे राग व्यक्त झाला, तो तुम्ही क्षमा करावा; जसे तुमचे वडील, वानरांचा स्वामी, पूर्वी क्षमा करायचे.
तथा त्वमपि सुग्रीवो नान्यस्तु हरिसत्तम। आख्यातं हि मया गत्वा पितृव्यस्य तवानघ
तसेच, सुग्रीवच तुमचे काका आहेत, दुसरा कोणी नाही, वानरांमध्ये श्रेष्ठ; मी जाऊन सर्व काही तुमच्या काकांना सांगितले आहे, हे निष्पाप अंगदा.
इहोपयानं सर्वेषामेतेषां वनचारिणाम्। भवदागमनं श्रुत्वा सहैभिर्वनचारिभिः
तुमच्या आगमनाची बातमी ऐकून, हे सर्व वनात राहणारे आणि इतर वनवासी एकत्र इथे आले आहेत.