यद् रक्षति महावीरः सदा दधिमुखः कपिः। मातुलः कपिमुख्यस्य सुग्रीवस्य महात्मनः
तेथे महान वीर दधिमुख, सुग्रीव या महात्मा वानराचा मामा, नेहमी त्या वनाची रक्षा करत असे.
ते तद् वनमुपागम्य बभूवुः परमोत्कटाः। वानरा वानरेन्द्रस्य मनःकान्तं महावनम्
त्या वनात पोहोचल्यावर वानर अत्यंत उत्साही झाले, कारण ते वानरराजास अत्यंत प्रिय असलेले मोठे वन होते.
ततस्ते वानरा हृष्टा दृष्ट्वा मधुवनं महत्। कुमारमभ्ययाचन्त मधूनि मधुपिङ्गलाः
मधुवन पाहून, मधुरंग असलेल्या वानरांनी आनंदाने भरून, राजकुमाराकडे मध मिळवण्यासाठी विनंती केली.
ततः कुमारस्तान् वृद्धाञ्जाम्बवत्प्रमुखान् कपीन्। अनुमान्य ददौ तेषां निसर्गं मधुभक्षणे
मग राजकुमाराने जांबवंत आणि इतर वृद्ध वानरांचा विचार करून, सर्वांना मध खाण्याची मोकळी परवानगी दिली.
ते निसृष्टाः कुमारेण धीमता वालिसूनुना। हरयः समपद्यन्त द्रुमान् मधुकराकुलान्
शहाण्या वानरराजकुमार वालिसुताने परवानगी दिल्यावर, वानर मधमाशांनी भरलेल्या झाडांकडे धावले.
भक्षयन्तः सुगन्धीनि मूलानि च फलानि च। जग्मुः प्रहर्षं ते सर्वे बभूवुश्च मदोत्कटाः
सुगंधी मूळ आणि फळे खात, सर्वजण आनंदित झाले आणि अत्यंत मद्यपान केलेल्या अवस्थेत गेले.
ततश्चानुमताः सर्वे सुसंहृष्टा वनौकसः। मुदिताश्च ततस्ते च प्रनृत्यन्ति ततस्ततः
मग परवानगी मिळाल्यावर, सर्व वनवासी वानर आनंदी आणि उत्साही झाले, आणि पुन्हा पुन्हा नाचू लागले.
गायन्ति केचित् प्रहसन्ति केचि- न्नृत्यन्ति केचित् प्रणमन्ति केचित्। पतन्ति केचित् प्रचरन्ति केचित् प्लवन्ति केचित् प्रलपन्ति केचित्
काही गात होते, काही हसत होते, काही नाचत होते, काही वंदन करत होते; काही पडत होते, काही भटकत होते, काही उड्या मारत होते, काही बडबड करत होते.
परस्परं केचिदुपाश्रयन्ति परस्परं केचिदतिब्रुवन्ति। द्रुमाद् द्रुमं केचिदभिद्रवन्ति क्षितौ नगाग्रान्निपतन्ति केचित्
काही एकमेकांवर झुकत होते, काही एकमेकांशी खूप बोलत होते; काही झाडावरून झाडावर धावत होते, काही झाडाच्या शिखरावरून जमिनीवर पडत होते.
महीतलात् केचिदुदीर्णवेगा महाद्रुमाग्राण्यभिसम्पतन्ति। गायन्तमन्यः प्रहसन्नुपैति हसन्तमन्यः प्ररुदन्नुपैति
काही मोठ्या वेगाने जमिनीवरून उंच झाडांवर झेप घेत होते; दुसरा गात आणि हसत येत होता, तर आणखी एक हसत आणि रडत येत होता.
तुदन्तमन्यः प्रणदन्नुपैति समाकुलं तत् कपिसैन्यमासीत्। न चात्र कश्चिन्न बभूव मत्तो न चात्र कश्चिन्न बभूव दृप्तः
दुसरा वानर मारत आणि गर्जना करत येत होता; त्या वानर सैन्यात गोंधळ झाला. तिथे कोणीही मद्यपान न केलेला नव्हता, आणि कोणीही गर्वित नव्हता असे झाले नाही.
ततो वनं तत् परिभक्ष्यमाणं द्रुमांश्च विध्वंसितपत्रपुष्पान्। समीक्ष्य कोपाद् दधिवक्त्रनामा निवारयामास कपिः कपींस्तान्
मग वनातील झाडे खाल्ली जात आणि त्यांच्या पानफुलांची नासधूस होत असल्याचे पाहून, दधिमुख नावाचा वानर रागाने त्या वानरांना थांबवू लागला.
स तैः प्रवृद्धैः परिभर्त्स्यमानो वनस्य गोप्ता हरिवृद्धवीरः। चकार भूयो मतिमुग्रतेजा वनस्य रक्षां प्रति वानरेभ्यः
त्या उत्साही वानरांनी त्रास दिल्यावर, वनाचे वृद्ध आणि शूर रक्षक दधिमुख यांनी वनाचे वानरांपासून रक्षण करण्याचा निर्धार केला.
उवाच कांश्चित् परुषाण्यभीत- मसक्तमन्यांश्च तलैर्जघान। समेत्य कैश्चित् कलहं चकार तथैव साम्नोपजगाम कांश्चित्
काहींना त्यांनी कठोर शब्द बोलले, काहींना तळांनी मारले, काहींशी भांडण केले आणि काहींशी शांततेने बोलण्याचा प्रयत्न केला.
स तैर्मदादप्रतिवार्यवेगै- र्बलाच्च तेन प्रतिवार्यमाणैः। प्रधर्षणे त्यक्तभयैः समेत्य प्रकृष्यते चाप्यनवेक्ष्य दोषम्
त्यांच्या थांबवता न येणाऱ्या वेग आणि शक्तीमुळे, निर्भय वानरांनी त्यांच्यावर हल्ला केला आणि दोष न पाहता त्यांना ओढून नेले.
नखैस्तुदन्तो दशनैर्दशन्त- स्तलैश्च पादैश्च समापयन्तः। मदात् कपिं ते कपयः समन्ता- न्महावनं निर्विषयं च चक्रुः
कपि मदाने भरलेले वानरांनी दधिमुख यांना नखांनी, दातांनी, तळांनी आणि पायांनी मारले, आणि सर्वत्र मोठ्या वनाला आनंदरहित केले.
thumb|द्विषष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे द्विषष्ठितमः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणातील सुंदरकांडातील बासष्ठ सर्ग ऐका.
तानुवाच हरिश्रेष्ठो हनूमान् वानरर्षभः। अव्यग्रमनसो यूयं मधु सेवत वानराः
हनुमान, वानरांमध्ये श्रेष्ठ, म्हणाला: 'तुम्ही शांत मनाने मधु सेवन करा, वानरांनो.'
अहमावर्जयिष्यामि युष्माकं परिपन्थिनः। श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं हरीणां प्रवरोऽङ्गदः
'मी तुमचे अडथळे दूर करीन,' असे तो म्हणाला. हनुमानाचे शब्द ऐकून, वानरांमध्ये श्रेष्ठ अंगद उत्तर दिला.
प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पिबन्तु हरयो मधु। अवश्यं कृतकार्यस्य वाक्यं हनुमतो मया
आनंदी मनाने तो म्हणाला, 'वानरांनी मधु प्यावे. हनुमानाने कार्य पूर्ण केले आहे, त्यामुळे त्याचे शब्द मी नक्की पाळेन.'
अकार्यमपि कर्तव्यं किमङ्गं पुनरीदृशम्। अङ्गदस्य मुखाच्छ्रुत्वा वचनं वानरर्षभाः
'अयोग्य गोष्टही करावी लागते; मग अशी योग्य गोष्ट तर नक्कीच.' अंगदाचे हे शब्द ऐकून, वानरांमध्ये श्रेष्ठ...
साधु साध्विति संहृष्टा वानराः प्रत्यपूजयन्। पूजयित्वाङ्गदं सर्वे वानरा वानरर्षभम्
सर्व वानरांनी आनंदाने 'छान, छान' म्हणत त्याचे कौतुक केले. अंगदाचा सन्मान करून, सर्व वानरांनी वानरांमध्ये श्रेष्ठाचा आदर केला.
जग्मुर्मधुवनं यत्र नदीवेग इव द्रुमम्। ते प्रविष्टा मधुवनं पालानाक्रम्य शक्तितः
ते मधुवनात गेले, जणू नदीचा प्रवाह झाडाकडे जातो तसा; मधुवनात प्रवेश करून, त्यांनी आपली ताकद वापरून रक्षकांना हरवले.
अतिसर्गाच्च पटवो दृष्ट्वा श्रुत्वा च मैथिलीम्। पपुः सर्वे मधु तदा रसवत् फलमाददुः
अत्यंत उत्साही होऊन, मैथिलीला पाहून आणि ऐकून, सर्व वानरांनी मधु प्याले आणि रसाळ फळ घेतले.
उत्पत्य च ततः सर्वे वनपालान् समागतान्। ते ताडयन्तः शतशः सक्ता मधुवने तदा
ते सर्व उडून गेले आणि मधुवनात जमलेल्या वनरक्षकांना शेकड्यांनी मारले.
मधूनि द्रोणमात्राणि बाहुभिः परिगृह्य ते। पिबन्ति कपयः केचित् सङ्घशस्तत्र हृष्टवत्
काही वानरांनी हातांनी मधुचे घडे उचलले आणि आनंदाने एकत्र मधु प्यायला.
घ्नन्ति स्म सहिताः सर्वे भक्षयन्ति तथापरे। केचित् पीत्वापविध्यन्ति मधूनि मधुपिङ्गलाः
सर्व वानरांनी एकत्र मारले, काहींनी खाल्ले; काहींनी मधु प्यायल्यावर मधाचे पोळे फेकून दिले, त्यांच्या तोंडावर मध लागले होते.
मधूच्छिष्टेन केचिच्च जघ्नुरन्योन्यमुत्कटाः। अपरे वृक्षमूलेषु शाखा गृह्य व्यवस्थिताः
काहींनी मधाच्या उरलेल्या भागाने एकमेकांना मारले, तर काहींनी झाडाच्या फांद्या पकडून मुळाशी बसले.
अत्यर्थं च मदग्लानाः पर्णान्यास्तीर्य शेरते। उन्मत्तवेगाः प्लवगा मधुमत्ताश्च हृष्टवत्
मधाने पूर्णपणे नशा झाल्यामुळे, वानरांनी पानं पसरली आणि आनंदाने झोपले; त्यांच्या हालचाली वेड्यासारख्या झाल्या.
क्षिपन्त्यपि तथान्योन्यं स्खलन्ति च तथापरे। केचित् क्ष्वेडान् प्रकुर्वन्ति केचित् कूजन्ति हृष्टवत्
काहींनी एकमेकांना फेकले, काहींनी धडपड केली; काहींनी मोठ्या आवाजात ओरडले, तर काहींनी आनंदाने कुजबुज केली.