तमेवं कृतसंकल्पं जाम्बवान् हरिसत्तमः। उवाच परमप्रीतो वाक्यमर्थवदर्थवित्
असा निर्धार केलेल्या त्याला, वानरांमध्ये श्रेष्ठ जांबवान, अर्थ जाणणारा आणि अत्यंत प्रसन्न, अर्थपूर्ण शब्दांनी उत्तर दिले.
नैषा बुद्धिर्महाबुद्धे यद् ब्रवीषि महाकपे। विचेतुं वयमाज्ञप्ता दक्षिणां दिशमुत्तमाम्
महाबुद्धी, तू जे म्हणतोस, ती आमची इच्छा नाही; आम्हाला दक्षिण दिशेचा शोध घेण्याचा आदेश मिळाला आहे.
नानेतुं कपिराजेन नैव रामेण धीमता। कथंचिन्निर्जितां सीतामस्माभिर्नाभिरोचयेत्
सीता मिळवली तरी, ती कपिराज किंवा बुद्धिमान रामाने कोणत्याही प्रकारे आणली, तर आम्हाला ते पसंत पडणार नाही.
राघवो नृपशार्दूलः कुलं व्यपदिशन् स्वकम्। प्रतिज्ञाय स्वयं राजा सीताविजयमग्रतः
राजांमध्ये श्रेष्ठ राघवाने, आपला वंश सांगून, स्वतः सर्वांसमोर सीतेला जिंकण्याची प्रतिज्ञा केली आहे.
सर्वेषां कपिमुख्यानां कथं मिथ्या करिष्यति। विफलं कर्म च कृतं भवेत् तुष्टिर्न तस्य च
सर्व वानरांच्या समोर वानरांचा नेता खोटे कसे वागेल? असे कर्म निष्फळ ठरेल आणि त्याला समाधान मिळणार नाही.
वृथा च दर्शितं वीर्यं भवेद् वानरपुङ्गवाः। तस्माद् गच्छाम वै सर्वे यत्र रामः सलक्ष्मणः। सुग्रीवश्च महातेजाः कार्यस्यास्य निवेदने
वानरांमध्ये श्रेष्ठांनी दाखवलेले शौर्य व्यर्थ ठरेल; म्हणून आपण सर्वजण राम, लक्ष्मण आणि तेजस्वी सुग्रीव जिथे आहेत तिथे जाऊया आणि हे कार्य सांगूया.
न तावदेषा मतिरक्षमा नो यथा भवान् पश्यति राजपुत्र। यथा तु रामस्य मतिर्निविष्टा तथा भवान् पश्यतु कार्यसिद्धिम्
राजपुत्रा, आमचा विचार तितका दृढ नाही, जितका तू समजतोस; रामाची जशी मनोवृत्ती आहे, तशीच तू कार्यसिद्धीचा विचार करावा.
thumb|एकषष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे एकषष्ठितमः सर्गः ॥५-
श्रीमदवाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडातील एकसष्टावा सर्ग ऐका.
ततो जाम्बवतो वाक्यमगृह्णन्त वनौकसः। अङ्गदप्रमुखा वीरा हनूमांश्च महाकपिः
मग अंगद आणि महाकपी हनुमान यांच्या नेतृत्वाखाली वनवासी वीरांनी जांबवानचे शब्द स्वीकारले.
मेरुमन्दरसंकाशा मत्ता इव महागजाः। छादयन्त इवाकाशं महाकाया महाबलाः
मेऱू आणि मंदार पर्वतासारखे, मद्यपान केलेल्या मोठ्या हत्तींसारखे, विशाल शरीर आणि अपार शक्ती असलेले ते वानर आकाश झाकत असल्यासारखे वाटत होते.
सभाज्यमानं भूतैस्तमात्मवन्तं महाबलम्। हनूमन्तं महावेगं वहन्त इव दृष्टिभिः
सर्व प्राणी हनुमंताला, आत्मसंयमी आणि बलवान, मोठ्या वेगाने चालणारा, त्यांच्या नजरेने उचलत असल्यासारखे सन्मान देत होते.
राघवे चार्थनिर्वृत्तिं कर्तुं च परमं यशः। समाधाय समृद्धार्थाः कर्मसिद्धिभिरुन्नताः
राघवाचा हेतू आणि सर्वोच्च कीर्ती साध्य करण्याचा निर्धार करून, आपले कार्य पूर्ण झाल्याने ते वानर आपल्या यशामुळे उंचावले गेले.
प्रियाख्यानोन्मुखाः सर्वे सर्वे युद्धाभिनन्दिनः। सर्वे रामप्रतीकारे निश्चितार्था मनस्विनः
सर्वजण शुभ बातमी सांगण्यास उत्सुक होते, सर्वजण युद्धासाठी आनंदित होते, आणि सर्वजण रामाच्या कार्यात मदत करण्याचा निर्धार मनात ठेवून होते.
प्लवमानाः खमाप्लुत्य ततस्ते काननौकसः। नन्दनोपममासेदुर्वनं द्रुमशतायुतम्
आकाशात उडत, ते वनवासी वानर आकाशातून झेप घेत नंदनवनासारख्या, हजारो झाडांनी भरलेल्या वनात पोहोचले.
यत् तन्मधुवनं नाम सुग्रीवस्याभिरक्षितम्। अधृष्यं सर्वभूतानां सर्वभूतमनोहरम्
ते मधुवन नावाचे वन होते, सुग्रीवने नीट राखलेले, सर्व प्राण्यांसाठी अभेद्य आणि सर्वांना मनमोहक वाटणारे.
यद् रक्षति महावीरः सदा दधिमुखः कपिः। मातुलः कपिमुख्यस्य सुग्रीवस्य महात्मनः
तेथे महान वीर दधिमुख, सुग्रीव या महात्मा वानराचा मामा, नेहमी त्या वनाची रक्षा करत असे.
ते तद् वनमुपागम्य बभूवुः परमोत्कटाः। वानरा वानरेन्द्रस्य मनःकान्तं महावनम्
त्या वनात पोहोचल्यावर वानर अत्यंत उत्साही झाले, कारण ते वानरराजास अत्यंत प्रिय असलेले मोठे वन होते.
ततस्ते वानरा हृष्टा दृष्ट्वा मधुवनं महत्। कुमारमभ्ययाचन्त मधूनि मधुपिङ्गलाः
मधुवन पाहून, मधुरंग असलेल्या वानरांनी आनंदाने भरून, राजकुमाराकडे मध मिळवण्यासाठी विनंती केली.
ततः कुमारस्तान् वृद्धाञ्जाम्बवत्प्रमुखान् कपीन्। अनुमान्य ददौ तेषां निसर्गं मधुभक्षणे
मग राजकुमाराने जांबवंत आणि इतर वृद्ध वानरांचा विचार करून, सर्वांना मध खाण्याची मोकळी परवानगी दिली.
ते निसृष्टाः कुमारेण धीमता वालिसूनुना। हरयः समपद्यन्त द्रुमान् मधुकराकुलान्
शहाण्या वानरराजकुमार वालिसुताने परवानगी दिल्यावर, वानर मधमाशांनी भरलेल्या झाडांकडे धावले.
भक्षयन्तः सुगन्धीनि मूलानि च फलानि च। जग्मुः प्रहर्षं ते सर्वे बभूवुश्च मदोत्कटाः
सुगंधी मूळ आणि फळे खात, सर्वजण आनंदित झाले आणि अत्यंत मद्यपान केलेल्या अवस्थेत गेले.
ततश्चानुमताः सर्वे सुसंहृष्टा वनौकसः। मुदिताश्च ततस्ते च प्रनृत्यन्ति ततस्ततः
मग परवानगी मिळाल्यावर, सर्व वनवासी वानर आनंदी आणि उत्साही झाले, आणि पुन्हा पुन्हा नाचू लागले.
गायन्ति केचित् प्रहसन्ति केचि- न्नृत्यन्ति केचित् प्रणमन्ति केचित्। पतन्ति केचित् प्रचरन्ति केचित् प्लवन्ति केचित् प्रलपन्ति केचित्
काही गात होते, काही हसत होते, काही नाचत होते, काही वंदन करत होते; काही पडत होते, काही भटकत होते, काही उड्या मारत होते, काही बडबड करत होते.
परस्परं केचिदुपाश्रयन्ति परस्परं केचिदतिब्रुवन्ति। द्रुमाद् द्रुमं केचिदभिद्रवन्ति क्षितौ नगाग्रान्निपतन्ति केचित्
काही एकमेकांवर झुकत होते, काही एकमेकांशी खूप बोलत होते; काही झाडावरून झाडावर धावत होते, काही झाडाच्या शिखरावरून जमिनीवर पडत होते.
महीतलात् केचिदुदीर्णवेगा महाद्रुमाग्राण्यभिसम्पतन्ति। गायन्तमन्यः प्रहसन्नुपैति हसन्तमन्यः प्ररुदन्नुपैति
काही मोठ्या वेगाने जमिनीवरून उंच झाडांवर झेप घेत होते; दुसरा गात आणि हसत येत होता, तर आणखी एक हसत आणि रडत येत होता.
तुदन्तमन्यः प्रणदन्नुपैति समाकुलं तत् कपिसैन्यमासीत्। न चात्र कश्चिन्न बभूव मत्तो न चात्र कश्चिन्न बभूव दृप्तः
दुसरा वानर मारत आणि गर्जना करत येत होता; त्या वानर सैन्यात गोंधळ झाला. तिथे कोणीही मद्यपान न केलेला नव्हता, आणि कोणीही गर्वित नव्हता असे झाले नाही.
ततो वनं तत् परिभक्ष्यमाणं द्रुमांश्च विध्वंसितपत्रपुष्पान्। समीक्ष्य कोपाद् दधिवक्त्रनामा निवारयामास कपिः कपींस्तान्
मग वनातील झाडे खाल्ली जात आणि त्यांच्या पानफुलांची नासधूस होत असल्याचे पाहून, दधिमुख नावाचा वानर रागाने त्या वानरांना थांबवू लागला.
स तैः प्रवृद्धैः परिभर्त्स्यमानो वनस्य गोप्ता हरिवृद्धवीरः। चकार भूयो मतिमुग्रतेजा वनस्य रक्षां प्रति वानरेभ्यः
त्या उत्साही वानरांनी त्रास दिल्यावर, वनाचे वृद्ध आणि शूर रक्षक दधिमुख यांनी वनाचे वानरांपासून रक्षण करण्याचा निर्धार केला.
उवाच कांश्चित् परुषाण्यभीत- मसक्तमन्यांश्च तलैर्जघान। समेत्य कैश्चित् कलहं चकार तथैव साम्नोपजगाम कांश्चित्
काहींना त्यांनी कठोर शब्द बोलले, काहींना तळांनी मारले, काहींशी भांडण केले आणि काहींशी शांततेने बोलण्याचा प्रयत्न केला.
स तैर्मदादप्रतिवार्यवेगै- र्बलाच्च तेन प्रतिवार्यमाणैः। प्रधर्षणे त्यक्तभयैः समेत्य प्रकृष्यते चाप्यनवेक्ष्य दोषम्
त्यांच्या थांबवता न येणाऱ्या वेग आणि शक्तीमुळे, निर्भय वानरांनी त्यांच्यावर हल्ला केला आणि दोष न पाहता त्यांना ओढून नेले.