देवानपि रणे हन्यात् किं पुनस्तान् निशाचरान्। भवतामननुज्ञातो विक्रमो मे रुणद्धि माम्
युद्धात मी देवांनाही मारू शकतो; मग त्या रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसांचे काय? पण तुमची परवानगी नसल्यास माझा पराक्रम मला रोखतो.
सागरोऽप्यतियाद् वेलां मन्दरः प्रचलेदपि। न जाम्बवन्तं समरे कम्पयेदरिवाहिनी
सागर किनारा ओलांडला, मंदार पर्वत हलला तरी, शत्रूंची सेना जांबवनला युद्धात हलवू शकत नाही.
सर्वराक्षससङ्घानां राक्षसा ये च पूर्वजाः। अलमेकोऽपि नाशाय वीरो वालिसुतः कपिः
सर्व राक्षसांच्या समूहात, आणि पूर्वीच्या राक्षसांमध्येही, वालिचा शूर पुत्र एकटाच त्यांना नष्ट करण्यास पुरेसा आहे.
प्लवगस्योरुवेगेन नीलस्य च महात्मनः। मन्दरोऽप्यवशीर्येत किं पुनर्युधि राक्षसाः
महात्मा नील या वानराच्या प्रचंड वेगाने मंदार पर्वतही तुटू शकतो; मग युद्धात राक्षसांचे काय?
सदेवासुरयक्षेषु गन्धर्वोरगपक्षिषु। मैन्दस्य प्रतियोद्धारं शंसत द्विविदस्य वा
देव, असुर, यक्ष, गंधर्व, नाग, पक्षी यांच्यात, मैंद किंवा द्विविदाशी सामना करेल असा कोण आहे ते सांगा.
अश्विपुत्रौ महावेगावेतौ प्लवगसत्तमौ। एतयोः प्रतियोद्धारं न पश्यामि रणाजिरे
हे दोन वानर, अश्विनांचे पुत्र, अतिशय वेगवान आहेत; युद्धात त्यांना विरोध करेल असा मला कोणीही दिसत नाही.
मयैव निहता लङ्का दग्धा भस्मीकृता पुरी। राजमार्गेषु सर्वेषु नाम विश्रावितं मया
लंकेला मीच पराजित केले, शहर जाळून राख केले, आणि सर्व राजमार्गांवर माझे नाव मीच सांगितले.
जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः। राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः
अतिशय बलवान रामाचा विजय होतो, आणि महाबल लक्ष्मणाचा विजय होतो; राजा सुग्रीवाचा विजय होतो, जो राघवाच्या संरक्षणाखाली आहे.
अहं कोसलराजस्य दासः पवनसम्भवः। हनूमानिति सर्वत्र नाम विश्रावितं मया
मी कोसलराजाचा सेवक आहे, वायूपुत्र हनुमान. माझं नाव सर्वत्र प्रसिद्ध केलं आहे.
अशोकवनिकामध्ये रावणस्य दुरात्मनः। अधस्ताच्छिंशपामूले साध्वी करुणमास्थिता
अशोकवनात, रावण या दुष्टाच्या छायेत, शिंशापाच्या झाडाखाली, सती सीता दुःखाने बसली होती.
राक्षसीभिः परिवृता शोकसंतापकर्शिता। मेघरेखापरिवृता चन्द्ररेखेव निष्प्रभा
राक्षसींनी वेढलेली, दुःख आणि यातनेने थकलेली, ती मेघांनी झाकलेल्या, तेज हरवलेल्या चंद्रकोरीसारखी दिसत होती.
अचिन्तयन्ती वैदेही रावणं बलदर्पितम्। पतिव्रता च सुश्रोणी अवष्टब्धा च जानकी
वैदेही रावणाच्या सामर्थ्याचा विचारही करत नव्हती; सुंदर कंबर असलेली जानकी, पतिव्रता, आपल्या निश्चयावर ठाम होती.
अनुरक्ता हि वैदेही रामे सर्वात्मना शुभा। अनन्यचित्ता रामेण पौलोमीव पुरन्दरे
वैदेही पूर्णपणे रामावर प्रेम करते; तिचं मन फक्त रामातच आहे, जसं पौलोमीचं इंद्रावर.
तदेकवासःसंवीता रजोध्वस्ता तथैव च। सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः
एकच वस्त्र घातलेली, धुळीत माखलेली, ती राक्षसींमध्ये वारंवार धमकावली जात होती, मी तिला तसंच पाहिलं.
राक्षसीभिर्विरूपाभिर्दृष्टा हि प्रमदावने। एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा
प्रमदावनात, विकृत राक्षसींनी वेढलेली, एक वेणी बांधलेली, दुःखी, आणि मनात फक्त पतीच्या चिंतेत मग्न असलेली मी तिला पाहिलं.
अधःशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमोदये। रावणाद् विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया
जमिनीवर पडलेली, अंगाचा रंग फिका झालेला, हिमाच्या स्पर्शाने म्लान झालेल्या कमळासारखी, रावणाच्या इच्छांना नकार दिला आणि मृत्यूचा निर्धार केला.
कथंचिन्मृगशावाक्षी विश्वासमुपपादिता। ततः सम्भाषिता चैव सर्वमर्थं प्रकाशिता
कसाबसा, मृगशावकासारख्या डोळ्यांची ती माझ्यावर विश्वास ठेवली; मग तिने बोलून सर्व गोष्टी मला सांगितल्या.
रामसुग्रीवसख्यं च श्रुत्वा प्रीतिमुपागता। नियतः समुदाचारो भक्तिर्भर्तरि चोत्तमा
राम आणि सुग्रीव यांच्या मैत्रीबद्दल ऐकून तिला आनंद झाला; तिचं वागणं नेहमी योग्य आहे, आणि पतीवर तिचं प्रेम अत्यंत आहे.
यन्न हन्ति दशग्रीवं स महात्मा दशाननः। निमित्तमात्रं रामस्तु वधे तस्य भविष्यति
तो महात्मा राम दशग्रीवाला फक्त परिस्थितीमुळे मारत नाही; त्याच्या मृत्यूचं कारण फक्त रामच असेल.
सा प्रकृत्यैव तन्वङ्गी तद्वियोगाच्च कर्शिता। प्रतिपत्पाठशीलस्य विद्येव तनुतां गता
ती अंगानेच नाजूक, आणि विरहाने अधिकच कृश झाली आहे; जसं सुरुवातीपासून अभ्यासलेल्या विद्या कृश होतात.
एवमास्ते महाभागा सीता शोकपरायणा। यदत्र प्रतिकर्तव्यं तत् सर्वमुपकल्प्यताम्
सिता, ही भाग्यवान, पूर्णपणे दुःखात मग्न आहे; इथे जे काही करायचं आहे, ते सर्व नीट ठरवावं.
thumb|षष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे षष्ठितमः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडाचा साठवा सर्ग ऐका.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा वालिसूनुरभाषत। अश्विपुत्रौ महावेगौ बलवन्तौ प्लवंगमौ
त्याचं ते बोलणं ऐकून वालिसुत म्हणाला, 'अश्विनांचे दोन पुत्र, अतिशय वेगवान आणि बलवान, हे महाबलवान वानर आहेत.'
पितामहवरोत्सेकात् परमं दर्पमास्थितौ। अश्विनोर्माननार्थं हि सर्वलोकपितामहः
पितामहाच्या वरामुळे त्यांना मोठा अभिमान आला आहे; अश्विनांचा सन्मान राखण्यासाठी सर्व लोकांचे पितामहाने त्यांना हा वर दिला.
सर्वावध्यत्वमतुलमनयोर्दत्तवान् पुरा। वरोत्सेकेन मत्तौ च प्रमथ्य महतीं चमूम्
पूर्वीच त्यांना सर्वांना मारता येणार नाही असा अतुलनीय वर मिळाला; त्या वराच्या गर्वाने ते मोठ्या सैन्याला चिरडून टाकले.
सुराणाममृतं वीरौ पीतवन्तौ महाबलौ। एतावेव हि संक्रुद्धौ सवाजिरथकुञ्जराम्
ते महाबलवान वीर देवांचे अमृत पिले आहेत; राग आला तर हे दोघेच घोडे, रथ, हत्तींसह लंका नष्ट करू शकतात.
लङ्कां नाशयितुं शक्तौ सर्वे तिष्ठन्तु वानराः। अहमेकोऽपि पर्याप्तः सराक्षसगणां पुरीम्
सर्व वानरांनी बाजूला उभे राहावे; मी एकटाच लंका आणि तिच्या सर्व राक्षस सैन्याचा नाश करण्यासाठी पुरेसा आहे.
तां लङ्कां तरसा हन्तुं रावणं च महाबलम्। किं पुनः सहितो वीरैर्बलवद्भिः कृतात्मभिः
त्या लंकेचा आणि बलवान रावणाचा वेगाने नाश करणे मला शक्य आहे; मग जर शूर, दृढनिश्चयी वीर माझ्यासोबत असतील तर काय विचारायचा?
कृतास्त्रैः प्लवगैः शक्तैर्भवद्भिर्विजयैषिभिः। वायुसूनोर्बलेनैव दग्धा लङ्केति नः श्रुतम्
तुम्ही सर्व शस्त्रविद्या जाणणारे, शक्तिशाली आणि विजयाची इच्छा असणारे आहात; वायूच्या पुत्राच्या बळामुळेच लंका जळाली, असे आम्ही ऐकले आहे.
दृष्टा देवी न चानीता इति तत्र निवेदितुम्। न युक्तमिव पश्यामि भवद्भिः ख्यातपौरुषैः
‘देवीला पाहिले पण आणली नाही’ असे सांगणे, तुमच्यासारख्या प्रसिद्ध पराक्रमी लोकांना योग्य वाटत नाही.