सफलो राघवोद्योगः सुग्रीवस्य च सम्भ्रमः। शीलमासाद्य सीताया मम च प्रीणितं मनः
राघवाचा प्रयत्न आणि सुग्रीवाचा उत्साह फळाला आला; सीतेचे शील पाहून माझे मनही आनंदित झाले.
आर्यायाः सदृशं शीलं सीतायाः प्लवगर्षभाः। तपसा धारयेल्लोकान् क्रुद्धा वा निर्दहेदपि
सीतेचे आचरण आर्य स्त्रीला शोभणारे आहे, हे वानरांमध्ये श्रेष्ठा; तिच्या तपामुळे ती जग टिकवू शकते, आणि रागावली तर जग जाळूही शकते.
सर्वथातिप्रकृष्टोऽसौ रावणो राक्षसेश्वरः। यस्य तां स्पृशतो गात्रं तपसा न विनाशितम्
रावण हा राक्षसांचा राजा खरोखरच अद्वितीय आहे; त्याने सीतेला स्पर्श केला तरी तिच्या तपामुळे त्याचे शरीर नष्ट झाले नाही.
न तदग्निशिखा कुर्यात् संस्पृष्टा पाणिना सती। जनकस्य सुता कुर्याद् यत् क्रोधकलुषीकृता
पाण्याने स्पर्श केलेली अग्नीची ज्वाळा जे करू शकत नाही, ते जनकाची कन्या रागाने केलेली करू शकते.
जाम्बवत्प्रमुखान् सर्वाननुज्ञाप्य महाकपीन्। अस्मिन् नेवंगते कार्ये भवतां च निवेदिते। न्याय्यं स्म सह वैदेह्या द्रष्टुं तौ पार्थिवात्मजौ
जांबवन आणि सर्व मोठ्या वानरांना सांगून, हे काम तुम्हाला कळवून, वैदेहीसह त्या दोन राजपुत्रांना भेटायला जाणे योग्य आहे.
अहमेकोऽपि पर्याप्तः सराक्षसगणां पुरीम्। तां लङ्कां तरसा हन्तुं रावणं च महाबलम्
मी एकटाच पुरेसा आहे, लंका आणि तिच्या सर्व राक्षसांना, तसेच बलवान रावणाला, वेगाने नष्ट करण्यासाठी.
किं पुनः सहितो वीरैर्बलवद्भिः कृतात्मभिः। कृतास्त्रैः प्लवगैः शक्तैर्भवद्भिर्विजयैषिभिः
मग, तुमच्यासारख्या शक्तिशाली, शूर, संयमी, शस्त्रविद्या जाणणाऱ्या आणि विजयाची इच्छा असलेल्या वानरांसोबत मिळून तर किती अधिक!
अहं तु रावणं युद्धे ससैन्यं सपुरःसरम्। सहपुत्रं वधिष्यामि सहोदरयुतं युधि
युद्धात मी रावणाला, त्याच्या सैन्यासह, पुढाऱ्यांसह, पुत्रांसह, भावांसह, सर्वांना एकत्र मारून टाकीन.
ब्राह्ममस्त्रं च रौद्रं च वायव्यं वारुणं तथा। यदि शक्रजितोऽस्त्राणि दुर्निरीक्ष्याणि संयुगे। तान्यहं निहनिष्यामि विधमिष्यामि राक्षसान्
ब्रह्मास्त्र, रुद्रास्त्र, वायव्य, वारुण, आणि इंद्राचा विजय मिळवणारे अस्त्र, हे भयानक अस्त्र युद्धात मी नष्ट करीन आणि राक्षसांचा संहार करीन.
भवतामभ्यनुज्ञातो विक्रमो मे रुणद्धि तम्। मयातुला विसृष्टा हि शैलवृष्टिर्निरन्तरा
तुम्ही परवानगी दिल्यावर माझा पराक्रम अडथळा येत नाही; मी सोडलेली पर्वतरूपी पाऊस सतत पडतो.
देवानपि रणे हन्यात् किं पुनस्तान् निशाचरान्। भवतामननुज्ञातो विक्रमो मे रुणद्धि माम्
युद्धात मी देवांनाही मारू शकतो; मग त्या रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसांचे काय? पण तुमची परवानगी नसल्यास माझा पराक्रम मला रोखतो.
सागरोऽप्यतियाद् वेलां मन्दरः प्रचलेदपि। न जाम्बवन्तं समरे कम्पयेदरिवाहिनी
सागर किनारा ओलांडला, मंदार पर्वत हलला तरी, शत्रूंची सेना जांबवनला युद्धात हलवू शकत नाही.
सर्वराक्षससङ्घानां राक्षसा ये च पूर्वजाः। अलमेकोऽपि नाशाय वीरो वालिसुतः कपिः
सर्व राक्षसांच्या समूहात, आणि पूर्वीच्या राक्षसांमध्येही, वालिचा शूर पुत्र एकटाच त्यांना नष्ट करण्यास पुरेसा आहे.
प्लवगस्योरुवेगेन नीलस्य च महात्मनः। मन्दरोऽप्यवशीर्येत किं पुनर्युधि राक्षसाः
महात्मा नील या वानराच्या प्रचंड वेगाने मंदार पर्वतही तुटू शकतो; मग युद्धात राक्षसांचे काय?
सदेवासुरयक्षेषु गन्धर्वोरगपक्षिषु। मैन्दस्य प्रतियोद्धारं शंसत द्विविदस्य वा
देव, असुर, यक्ष, गंधर्व, नाग, पक्षी यांच्यात, मैंद किंवा द्विविदाशी सामना करेल असा कोण आहे ते सांगा.
अश्विपुत्रौ महावेगावेतौ प्लवगसत्तमौ। एतयोः प्रतियोद्धारं न पश्यामि रणाजिरे
हे दोन वानर, अश्विनांचे पुत्र, अतिशय वेगवान आहेत; युद्धात त्यांना विरोध करेल असा मला कोणीही दिसत नाही.
मयैव निहता लङ्का दग्धा भस्मीकृता पुरी। राजमार्गेषु सर्वेषु नाम विश्रावितं मया
लंकेला मीच पराजित केले, शहर जाळून राख केले, आणि सर्व राजमार्गांवर माझे नाव मीच सांगितले.
जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः। राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः
अतिशय बलवान रामाचा विजय होतो, आणि महाबल लक्ष्मणाचा विजय होतो; राजा सुग्रीवाचा विजय होतो, जो राघवाच्या संरक्षणाखाली आहे.
अहं कोसलराजस्य दासः पवनसम्भवः। हनूमानिति सर्वत्र नाम विश्रावितं मया
मी कोसलराजाचा सेवक आहे, वायूपुत्र हनुमान. माझं नाव सर्वत्र प्रसिद्ध केलं आहे.
अशोकवनिकामध्ये रावणस्य दुरात्मनः। अधस्ताच्छिंशपामूले साध्वी करुणमास्थिता
अशोकवनात, रावण या दुष्टाच्या छायेत, शिंशापाच्या झाडाखाली, सती सीता दुःखाने बसली होती.
राक्षसीभिः परिवृता शोकसंतापकर्शिता। मेघरेखापरिवृता चन्द्ररेखेव निष्प्रभा
राक्षसींनी वेढलेली, दुःख आणि यातनेने थकलेली, ती मेघांनी झाकलेल्या, तेज हरवलेल्या चंद्रकोरीसारखी दिसत होती.
अचिन्तयन्ती वैदेही रावणं बलदर्पितम्। पतिव्रता च सुश्रोणी अवष्टब्धा च जानकी
वैदेही रावणाच्या सामर्थ्याचा विचारही करत नव्हती; सुंदर कंबर असलेली जानकी, पतिव्रता, आपल्या निश्चयावर ठाम होती.
अनुरक्ता हि वैदेही रामे सर्वात्मना शुभा। अनन्यचित्ता रामेण पौलोमीव पुरन्दरे
वैदेही पूर्णपणे रामावर प्रेम करते; तिचं मन फक्त रामातच आहे, जसं पौलोमीचं इंद्रावर.
तदेकवासःसंवीता रजोध्वस्ता तथैव च। सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः
एकच वस्त्र घातलेली, धुळीत माखलेली, ती राक्षसींमध्ये वारंवार धमकावली जात होती, मी तिला तसंच पाहिलं.
राक्षसीभिर्विरूपाभिर्दृष्टा हि प्रमदावने। एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा
प्रमदावनात, विकृत राक्षसींनी वेढलेली, एक वेणी बांधलेली, दुःखी, आणि मनात फक्त पतीच्या चिंतेत मग्न असलेली मी तिला पाहिलं.
अधःशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमोदये। रावणाद् विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया
जमिनीवर पडलेली, अंगाचा रंग फिका झालेला, हिमाच्या स्पर्शाने म्लान झालेल्या कमळासारखी, रावणाच्या इच्छांना नकार दिला आणि मृत्यूचा निर्धार केला.
कथंचिन्मृगशावाक्षी विश्वासमुपपादिता। ततः सम्भाषिता चैव सर्वमर्थं प्रकाशिता
कसाबसा, मृगशावकासारख्या डोळ्यांची ती माझ्यावर विश्वास ठेवली; मग तिने बोलून सर्व गोष्टी मला सांगितल्या.
रामसुग्रीवसख्यं च श्रुत्वा प्रीतिमुपागता। नियतः समुदाचारो भक्तिर्भर्तरि चोत्तमा
राम आणि सुग्रीव यांच्या मैत्रीबद्दल ऐकून तिला आनंद झाला; तिचं वागणं नेहमी योग्य आहे, आणि पतीवर तिचं प्रेम अत्यंत आहे.
यन्न हन्ति दशग्रीवं स महात्मा दशाननः। निमित्तमात्रं रामस्तु वधे तस्य भविष्यति
तो महात्मा राम दशग्रीवाला फक्त परिस्थितीमुळे मारत नाही; त्याच्या मृत्यूचं कारण फक्त रामच असेल.
सा प्रकृत्यैव तन्वङ्गी तद्वियोगाच्च कर्शिता। प्रतिपत्पाठशीलस्य विद्येव तनुतां गता
ती अंगानेच नाजूक, आणि विरहाने अधिकच कृश झाली आहे; जसं सुरुवातीपासून अभ्यासलेल्या विद्या कृश होतात.