रावणस्य समीपं च गृहीत्वा मामुपागमन्। दृष्ट्वा सम्भाषितश्चाहं रावणेन दुरात्मना
मला पकडून त्यांनी रावणाच्या समोर आणले. मला पाहून दुष्ट रावणाने माझ्याशी बोलले.
पृष्टश्च लङ्कागमनं राक्षसानां च तं वधम्। तत्सर्वं च रणे तत्र सीतार्थमुपजल्पितम्
त्याने मला लंकेत येण्याबद्दल आणि राक्षसांचा वध कसा केला याबद्दल विचारले. हे सर्व युद्धात सीतेसाठी सांगितले.
तस्यास्तु दर्शनाकाङ्क्षी प्राप्तस्त्वद्भवनं विभो। मारुतस्यौरसः पुत्रो वानरो हनुमानहम्
सीतेला भेटण्याची इच्छा घेऊन मी तुझ्या घरात आलो आहे, प्रभो. मी मारुताचा पुत्र, वानर हनुमान आहे.
रामदूतं च मां विद्धि सुग्रीवसचिवं कपिम्। सोऽहं दौत्येन रामस्य त्वत्सकाशमिहागतः
माझा परिचय रामाचा दूत, सुग्रीवाचा सल्लागार आणि कपि म्हणून घे. मी रामाच्या कार्यासाठी तुझ्या समोर आलो आहे.
शृणु चापि समादेशं यदहं प्रब्रवीमि ते। राक्षसेश हरीशस्त्वां वाक्यमाह समाहितम्
हे ऐक, मी तुला सांगणारा आदेश आहे; राक्षसांचा राजा आणि वानरांचा राजा तुला हे संदेश पाठवतात.
सुग्रीवश्च महाभागः स त्वां कौशलमब्रवीत्। धर्मार्थकामसहितं हितं पथ्यमुवाच ह
सुग्रीव, मोठ्या भाग्याचा, तुझ्या कल्याणासाठी धर्म, अर्थ आणि काम यांचा संग घेऊन हिताचे आणि योग्य असे बोलला.
वसतो ऋष्यमूके मे पर्वते विपुलद्रुमे। राघवो रणविक्रान्तो मित्रत्वं समुपागतः
मी ऋष्यमूक पर्वतावर, मोठ्या झाडांमध्ये राहात असताना, रणात पराक्रमी राघव माझ्या मैत्रीसाठी आला.
तेन मे कथितं राजन् भार्या मे रक्षसा हृता। तत्र साहाय्यहेतोर्मे समयं कर्तुमर्हसि
त्याने मला सांगितले, 'राजा, माझी पत्नी राक्षसाने अपहरण केली आहे; मदतीसाठी तू माझ्याशी करार करावा.'
वालिना हृतराज्येन सुग्रीवेण सह प्रभुः। चक्रेऽग्निसाक्षिकं सख्यं राघवः सहलक्ष्मणः
वालिने राज्य हिरावून घेतलेल्या सुग्रीवासोबत, प्रभू राघव आणि लक्ष्मण यांनी अग्नी साक्षी ठेवून मैत्रीचा करार केला.
तेन वालिनमाहत्य शरेणैकेन संयुगे। वानराणां महाराजः कृतः सम्प्लवतां प्रभुः
राघवाने युद्धात एकाच बाणाने वालीला मारून, सुग्रीवाला वानरांचा राजा आणि उडणाऱ्यांचा अधिपती केले.
तस्य साहाय्यमस्माभिः कार्यं सर्वात्मना त्विह। तेन प्रस्थापितस्तुभ्यं समीपमिह धर्मतः
त्याला मदत करणे हे आमचे पूर्ण कर्तव्य आहे; त्याच्या आज्ञेने मी धर्माने तुझ्या जवळ आलो आहे.
क्षिप्रमानीयतां सीता दीयतां राघवस्य च। यावन्न हरयो वीरा विधमन्ति बलं तव
सीतेला लवकर आणून राघवाला द्यावी, अन्यथा शूर वानर तुझे सैन्य नष्ट करतील.
वानराणां प्रभावोऽयं न केन विदितः पुरा। देवतानां सकाशं च ये गच्छन्ति निमन्त्रिताः
वानरांची शक्ती पूर्वी कुणालाही माहित नव्हती; जे बोलावले जातात ते देवांच्या सान्निध्यातही जातात.
इति वानरराजस्त्वामाहेत्यभिहितो मया। मामैक्षत ततो रुष्टश्चक्षुषा प्रदहन्निव
वानरराजाने तुला हे सांगितले, मी ते तुझ्यापर्यंत पोहोचवले; मग तो माझ्याकडे रागाने, अग्नीप्रमाणे जळणाऱ्या नजरेने पाहिला.
तेन वध्योऽहमाज्ञप्तो रक्षसा रौद्रकर्मणा। मत्प्रभावमविज्ञाय रावणेन दुरात्मना
राक्षसाने, क्रूर कर्म करणाऱ्या रावणाने, माझी शक्ती न ओळखता, मला मारण्याची आज्ञा दिली.
ततो विभीषणो नाम तस्य भ्राता महामतिः। तेन राक्षसराजश्च याचितो मम कारणात्
मग त्याचा मोठ्या बुद्धीचा भाऊ, विभीषण, माझ्या कारणासाठी राक्षसांचा राजाला विनंती केली.
नैवं राक्षसशार्दूल त्यज्यतामेष निश्चयः। राजशास्त्रव्यपेतो हि मार्गः संलक्ष्यते त्वया
राक्षसांमध्ये श्रेष्ठा, असा निर्णय घेऊ नकोस; तू राजशास्त्राला विरोध करणारा मार्ग विचारात घेत आहेस.
दूतवध्या न दृष्टा हि राजशास्त्रेषु राक्षस। दूतेन वेदितव्यं च यथाभिहितवादिना
राक्षसा, राजशास्त्रात दूताचा वध मान्य नाही; दूताने सांगितलेले त्याच्या बोलण्यावरून समजून घ्यावे.
सुमहत्यपराधेऽपि दूतस्यातुलविक्रम। विरूपकरणं दृष्टं न वधोऽस्ति हि शास्त्रतः
अत्यंत मोठ्या अपराधातही, अतुल पराक्रमी दूताचा फक्त रूप बदलणे शास्त्रात सांगितले आहे, वध नाही.
विभीषणेनैवमुक्तो रावणः संदिदेश तान्। राक्षसानेतदेवाद्य लाङ्गूलं दह्यतामिति
विभीषणाने असे सांगितल्यावर रावणाने त्या राक्षसांना आज्ञा दिली, 'आज त्याचा शेपूट जाळा.'
ततस्तस्य वचः श्रुत्वा मम पुच्छं समन्ततः। वेष्टितं शणवल्कैश्च पट्टैः कार्पासकैस्तथा
मग त्याची आज्ञा ऐकून, माझ्या शेपटाला सर्व बाजूंनी शणाच्या तंतांनी आणि कापसाच्या पट्ट्यांनी गुंडाळले.
राक्षसाः सिद्धसंनाहास्ततस्ते चण्डविक्रमाः। तदादीप्यन्त मे पुच्छं हनन्तः काष्ठमुष्टिभिः
राक्षस, पूर्ण शस्त्रसज्ज आणि अत्यंत पराक्रमी, माझ्या शेपटाला आग लावली, आणि लाकडाच्या मुठांनी मला मारले.
बद्धस्य बहुभिः पाशैर्यन्त्रितस्य च राक्षसैः। न मे पीडाभवत् काचिद् दिदृक्षोर्नगरीं दिवा
अनेक दोऱ्यांनी बांधलेला आणि राक्षसांनी रोखलेला असतानाही, मला दिवसा नगर पाहण्याची इच्छा असल्यामुळे काहीही वेदना वाटली नाही.
ततस्ते राक्षसाः शूरा बद्धं मामग्निसंवृतम्। अघोषयन् राजमार्गे नगरद्वारमागताः
मग त्या शूर राक्षसांनी मला बांधून, अग्निने वेढून, राजमार्गावरून नगराच्या दरवाजाकडे नेत मोठ्या आवाजात घोषणा केली.
ततोऽहं सुमहद्रूपं संक्षिप्य पुनरात्मनः। विमोचयित्वा तं बन्धं प्रकृतिस्थः स्थितः पुनः
तेव्हा मी माझं मोठं रूप पुन्हा संकुचित करून, स्वतःच्या शक्तीने त्या बांधणीतून मुक्त झालो आणि माझ्या मूळ अवस्थेत उभा राहिलो.
आयसं परिघं गृह्य तानि रक्षांस्यसूदयम्। ततस्तन्नगरद्वारं वेगेन प्लुतवानहम्
लोखंडी गदा घेतली आणि त्या राक्षसांना ठार मारले; नंतर मी वेगाने नगराच्या दरवाजाकडे उडी मारली.
पुच्छेन च प्रदीप्तेन तां पुरीं साट्टगोपुराम्। दहाम्यहमसम्भ्रान्तो युगान्ताग्निरिव प्रजाः
माझ्या जळत्या शेपटीने मी त्या किल्ल्यांसह आणि दरवाजांसह असलेल्या नगराला निर्भयपणे जाळले, जणू युगाच्या अंताचा अग्नी प्राण्यांना जाळतो.
विनष्टा जानकी व्यक्तं न ह्यदग्धः प्रदृश्यते। लङ्कायाः कश्चिदुद्देशः सर्वा भस्मीकृता पुरी
जाणकी नक्कीच हरवली आहे, कारण लंका मध्ये एकही जागा जळून गेलेली दिसत नाही; सर्व नगर राखेत बदलले आहे.
दहता च मया लङ्कां दग्धा सीता न संशयः। रामस्य च महत्कार्यं मयेदं विफलीकृतम्
मी लंका जाळताना सीता देखील जळली असावी—यात काही शंका नाही; आणि त्यामुळे रामाचं हे मोठं कार्य माझ्यामुळे निष्फळ झालं.
इति शोकसमाविष्टश्चिन्तामहमुपागतः। ततोऽहं वाचमश्रौषं चारणानां शुभाक्षराम्
अशा प्रकारे दुःखाने भरून मी चिंता करत होतो; तेव्हा मी आकाशातील गुप्तचरांची शुभ शब्द ऐकली.