सर्वेषां हरिवीराणां मध्ये वाचमनुत्तमाम्। सत्त्वे वीर्ये न ते कश्चित् समो वानर विद्यते
सर्व वानर वीरांच्या मध्ये अङ्गदाने अतिशय उत्तम असे शब्द उच्चारले — 'धैर्य आणि बळ यामध्ये, वानरांमध्ये तुझ्याशी समकक्ष असा कोणीच नाही.'
यदवप्लुत्य विस्तीर्णं सागरं पुनरागतः। जीवितस्य प्रदाता नस्त्वमेको वानरोत्तम
'तू जे विशाल सागर उडी मारून ओलांडून पुन्हा परत आलास, हे वानरश्रेष्ठा, आमच्यासाठी तूच जीवनदाता आहेस.'
त्वत्प्रसादात् समेष्यामः सिद्धार्था राघवेण ह। अहो स्वामिनि ते भक्तिरहो वीर्यमहो धृतिः
'तुझ्या कृपेने आपण रामाशी भेटू आणि आपले कार्य साध्य होईल. अहो, आपल्या स्वामीवर तुझी भक्ती किती मोठी! तुझे बळ किती अपार! आणि तुझी स्थिरता किती महान!'
दिष्ट्या दृष्टा त्वया देवी रामपत्नी यशस्विनी। दिष्ट्या त्यक्ष्यति काकुत्स्थः शोकं सीतावियोगजम्
'सुदैवाने, तू रामपत्नी, यशस्विनी सीतेचे दर्शन घेतलेस. सुदैवाने, काकुत्स्थ राम सीतेच्या वियोगाने झालेला दुःख आता सोडून देईल.'
ततोऽङ्गदं हनूमन्तं जाम्बवन्तं च वानराः। परिवार्य प्रमुदिता भेजिरे विपुलाः शिलाः
मग सर्व वानरांनी आनंदाने अङ्गद, हनुमान आणि जांबवान यांना वेढून घेतले आणि मोठ्या मोठ्या दगडांवर जाऊन बसले.
उपविष्टा गिरेस्तस्य शिलासु विपुलासु ते। श्रोतुकामाः समुद्रस्य लङ्घनं वानरोत्तमाः
त्या डोंगराच्या विस्तीर्ण दगडांवर बसलेले वानरश्रेष्ठ, समुद्र ओलांडण्याची कथा ऐकायला उत्सुक झाले.
दर्शनं चापि लङ्कायाः सीताया रावणस्य च। तस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे हनूमद्वदनोन्मुखाः
लङ्का, सीता आणि रावण यांचे दर्शन कसे झाले, हे ऐकण्यासाठी सर्वांनी हात जोडून हनुमानाकडे तोंड करून उभे राहिले.
तस्थौ तत्राङ्गदः श्रीमान् वानरैर्बहुभिर्वृतः। उपास्यमानो विबुधैर्दिवि देवपतिर्यथा
तेथे तेजस्वी अङ्गद अनेक वानरांनी वेढलेला उभा होता, जणू काही स्वर्गातील देवांचा राजा देवतांनी वेढलेला असावा.
हनूमता कीर्तिमता यशस्विना तथाङ्गदेनाङ्गदनद्धबाहुना। मुदा तदाध्यासितमुन्नतं मह- न्महीधराग्रं ज्वलितं श्रियाभवत्
तेव्हा प्रसिद्ध आणि तेजस्वी हनुमान आणि बलवान अङ्गद यांनी आनंदाने ज्या उंच पर्वतशिखरावर स्थान घेतले होते, ते शिखर त्यांच्या तेजाने उजळून निघाले.
thumb|अष्टपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडाचा अठ्ठावन्नावा सर्ग ऐका.
ततस्तस्य गिरेः शृङ्गे महेन्द्रस्य महाबलाः। हनुमत्प्रमुखाः प्रीतिं हरयो जग्मुरुत्तमाम्
मग त्या महेन्द्र पर्वताच्या शिखरावर, हनुमान यांच्या नेतृत्वाखाली बलवान वानरांना अत्यंत आनंद झाला.
प्रीतिमत्सूपविष्टेषु वानरेषु महात्मसु। तं ततः प्रतिसंहृष्टः प्रीतियुक्तं महाकपिम्
सर्व महात्मा वानर आनंदाने एकत्र बसले असताना, जांबवान हर्षाने आणि प्रेमाने त्या महान वानराला संबोधित करतो.
जाम्बवान् कार्यवृत्तान्तमपृच्छदनिलात्मजम्। कथं दृष्टा त्वया देवी कथं वा तत्र वर्तते
जांबवान वायुपुत्र हनुमानाला विचारतो — 'तू देवीला कशी पाहिलीस? ती तिथे कशी आहे?'
तस्यां चापि कथं वृत्तः क्रूरकर्मा दशाननः। तत्त्वतः सर्वमेतन्नः प्रब्रूहि त्वं महाकपे
'त्या क्रूरकर्मी रावणाने तिच्याशी कसे वागले? हे सर्व खरेखुरे आम्हाला सांग, हे महाकपी.'
सम्मार्गिता कथं देवी किं च सा प्रत्यभाषत। श्रुतार्थाश्चिन्तयिष्यामो भूयः कार्यविनिश्चयम्
'देवीचा शोध कसा घेतला गेला आणि तिने काय उत्तर दिले? हे सर्व ऐकल्यावर आपण पुढे काय करावे, ते ठरवू.'
यश्चार्थस्तत्र वक्तव्यो गतैरस्माभिरात्मवान्। रक्षितव्यं च यत्तत्र तद् भवान् व्याकरोतु नः
'आता आपण परत आलो आहोत, आपल्याला काय बोलावे किंवा करावे लागेल आणि तिथे काय जपावे लागेल, हे सर्व तू आम्हाला समजावून सांग.'
स नियुक्तस्ततस्तेन सम्प्रहृष्टतनूरुहः। नमस्यन् शिरसा देव्यै सीतायै प्रत्यभाषत
त्याच्या सांगण्यावरून, हनुमान आनंदाने अंगावर रोमांच येऊन, देवी सीतेला डोकं झुकवून वंदन करून बोलू लागला.
प्रत्यक्षमेव भवतां महेन्द्राग्रात् खमाप्लुतः। उदधेर्दक्षिणं पारं काङ्क्षमाणः समाहितः
'तुमच्या सर्वांच्या समोर, महेन्द्र पर्वताच्या शिखरावरून मी आकाशात उडी मारली आणि समुद्राच्या दक्षिण किनाऱ्यावर पोहोचण्याचा निश्चय केला.'
गच्छतश्च हि मे घोरं विघ्नरूपमिवाभवत्। काञ्चनं शिखरं दिव्यं पश्यामि सुमनोहरम्
मी जात असताना, एक भयंकर अडथळा माझ्या वाटेत आला, तो सोन्यासारखा तेजस्वी आणि मनाला मोहवणारा पर्वत दिसला.
स्थितं पन्थानमावृत्य मेने विघ्नं च तं नगम्। उपसंगम्य तं दिव्यं काञ्चनं नगमुत्तमम्
तो पर्वत माझ्या वाटेत उभा राहून अडथळा निर्माण करत होता. मी त्या दिव्य, सोन्याच्या सुंदर पर्वताजवळ गेलो.
कृता मे मनसा बुद्धिर्भेत्तव्योऽयं मयेति च। प्रहतस्य मया तस्य लाङ्गूलेन महागिरेः
माझ्या मनात ठरवलं, 'हा अडथळा मला पार करायचाच.' मग मी माझ्या शेपटीने त्या मोठ्या पर्वतावर जोरात प्रहार केला.
शिखरं सूर्यसंकाशं व्यशीर्यत सहस्रधा। व्यवसायं च तं बुद्ध्वा स होवाच महागिरिः
त्या पर्वताचं सूर्यासारखं तेजस्वी शिखर माझ्या प्रहाराने हजार तुकड्यांत फुटलं. माझा निर्धार ओळखून तो महान पर्वत बोलू लागला.
पुत्रेति मधुरां वाणीं मनः प्रह्लादयन्निव। पितृव्यं चापि मां विद्धि सखायं मातरिश्वनः
तो गोड आवाजात मला 'मुला' असं म्हणाला, ज्याने माझं मन आनंदित झालं. 'माझं ओळख, मी तुझ्या वडिलांचा भाऊ आहे आणि वायुदेवाचा मित्र आहे.'
मैनाकमिति विख्यातं निवसन्तं महोदधौ। पक्षवन्तः पुरा पुत्र बभूवुः पर्वतोत्तमाः
'मी महोदधीत राहणारा, 'मैनाक' म्हणून प्रसिद्ध आहे. पूर्वी, मुला, पर्वतांना पंख असायचे.'
छन्दतः पृथिवीं चेरुर्बाधमानाः समन्ततः। श्रुत्वा नगानां चरितं महेन्द्रः पाकशासनः
'ते पर्वत आपल्या इच्छेने पृथ्वीवर सर्वत्र फिरायचे आणि त्रास द्यायचे. पर्वतांची ही कृत्यं ऐकून, देवांचा राजा इंद्र—'
वज्रेण भगवान् पक्षौ चिच्छेदैषां सहस्रशः। अहं तु मोचितस्तस्मात् तव पित्रा महात्मना
'त्याने आपल्या वज्राने हजारो पर्वतांचे पंख तोडले. पण तुझ्या महान वडिलांमुळे मी वाचलो.'
मारुतेन तदा वत्स प्रक्षिप्तो वरुणालये। राघवस्य मया साह्ये वर्तितव्यमरिंदम
'मुला, त्यावेळी वायुदेवाने मला वरुणाच्या निवासस्थानी ठेवले. आता मला राघवाची मदत करायची आहे, जो शत्रूंचा संहार करणारा आहे.'
रामो धर्मभृतां श्रेष्ठो महेन्द्रसमविक्रमः। एतच्छ्रुत्वा मया तस्य मैनाकस्य महात्मनः
'राम हा धर्माचा पालन करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आणि महेंद्रासारखा पराक्रमी आहे.' हे महान मैनाक पर्वताने सांगितलं, ते मी ऐकलं.
कार्यमावेद्य च गिरेरुद्धतं वै मनो मम। तेन चाहमनुज्ञातो मैनाकेन महात्मना
मी पर्वताला माझ्या कामाबद्दल सांगितलं आणि माझं मन ठाम राहिलं. मग त्या महान मैनाक पर्वताने मला परवानगी दिली.
स चाप्यन्तर्हितः शैलो मानुषेण वपुष्मता। शरीरेण महाशैलः शैलेन च महोदधौ
तो पर्वत अदृश्य झाला आणि माणसासारखा रूप घेऊन, तो महापर्वत समुद्रात गेला.