अयं च वीर संदेहस्तिष्ठतीव ममाग्रतः। सुमहत्सु सहायेषु हर्यृक्षेषु महाबलः
हे वीर, माझ्या मनात एक शंका उभी राहिली आहे — इतक्या बलाढ्य वानर आणि अस्वलांच्या मदतीनेसुद्धा, हा विशाल समुद्र कसा ओलांडता येईल?
कथं नु खलु दुष्पारं संतरिष्यति सागरम्। तानि हर्यृक्षसैन्यानि तौ वा नरवरात्मजौ
खरंच, हे वानर आणि अस्वलांचे सैन्य, आणि त्या नरश्रेष्ठ राम-लक्ष्मण दोघे, हा कठीण समुद्र कसा ओलांडतील?
त्रयाणामेव भूतानां सागरस्यापि लङ्घने। शक्तिः स्याद् वैनतेयस्य तव वा मारुतस्य वा
सर्व प्राण्यांमध्ये, समुद्र ओलांडण्याची ताकद फक्त तीन जणांमध्ये असू शकते — गरुड, तू, किंवा वायुदेव.
तदत्र कार्यनिर्बन्धे समुत्पन्ने दुरासदे। किं पश्यसि समाधानं त्वं हि कार्यविशारदः
आता या कठीण अडथळ्यामुळे कामात अडचण आली आहे, तर तुला काय उपाय सुचतो? कारण तू नेहमी मार्ग काढण्यात पटाईत आहेस.
काममस्य त्वमेवैकः कार्यस्य परिसाधने। पर्याप्तः परवीरघ्न यशस्यस्ते फलोदयः
खरं तर, हे काम पूर्ण करण्यासाठी फक्त तूच पुरेसा आहेस, शत्रूंचा नाश करणारा! तुझ्या यशामुळे तुझे नाव मोठे झाले आहे.
बलैस्तु संकुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः। मां नयेद् यदि काकुत्स्थस्तत् तस्य सदृशं भवेत्
राघव जर आपले सैन्य घेऊन लंका भरून टाकेल आणि मला घेऊन जाईल, तर तेच त्याला योग्य ठरेल.
तद् यथा तस्य विक्रान्तमनुरूपं महात्मनः। भवत्याहवशूरस्य तथा त्वमुपपादय
म्हणून त्या महात्मा, रणशूर रामाच्या शौर्यास शोभेल असं तू काहीतरी कर.
तदर्थोपहितं वाक्यं प्रश्रितं हेतुसंहितम्। निशम्य हनुमान् वीरो वाक्यमुत्तरमब्रवीत्
अशा आदरयुक्त आणि योग्य कारणासाठी सांगितलेल्या शब्दांना ऐकून, वीर हनुमान उत्तर देण्यासाठी पुढे आला.
देवि हर्यृक्षसैन्यानामीश्वरः प्लवतां वरः। सुग्रीवः सत्त्वसम्पन्नस्तवार्थे कृतनिश्चयः
देवी, वानर आणि अस्वलांच्या सैन्याचा स्वामी, उडी मारणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, सद्गुणी सुग्रीव तुझ्या कार्यासाठी ठाम निर्धाराने उभा आहे.
स वानरसहस्राणां कोटीभिरभिसंवृतः। क्षिप्रमेष्यति वैदेहि सुग्रीवः प्लवगाधिपः
तो वानरांचा राजा सुग्रीव, हजारो-कोट्यवधी वानरांनी वेढलेला, लवकरच येथे येईल, वैदेही.
तौ च वीरौ नरवरौ सहितौ रामलक्ष्मणौ। आगम्य नगरीं लङ्कां सायकैर्विधमिष्यतः
आणि ते दोन वीर, नरश्रेष्ठ राम आणि लक्ष्मण, एकत्र लंका नगरीत येतील आणि आपल्या बाणांनी तिला वेढतील.
सगणं राक्षसं हत्वा नचिराद् रघुनन्दनः। त्वामादाय वरारोहे स्वां पुरीं प्रति यास्यति
रघुकुलाचा आनंद राम, त्या राक्षसाला आणि त्याच्या सगळ्या साथीदारांना मारून, लवकरच तुला घेऊन आपल्या नगरीत परत जाईल, सुंदर कटी असलेल्या.
समाश्वसिहि भद्रं ते भव त्वं कालकाङ्क्षिणी। क्षिप्रं द्रक्ष्यसि रामेण निहतं रावणं रणे
धीर धर, तुझे कल्याण होवो; मृत्यूची इच्छा करू नकोस. लवकरच तू रामाच्या हातून रणात रावणाचा वध पाहशील.
निहते राक्षसेन्द्रे च सपुत्रामात्यबान्धवे। त्वं समेष्यसि रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी
राक्षसांचा राजा, त्याचे पुत्र, मंत्री आणि नातेवाईक मारले गेल्यावर, तू रामाशी पुन्हा एकत्र येशील, जशी रोहिणी चंद्रासोबत असते.
क्षिप्रमेष्यति काकुत्स्थो हर्यृक्षप्रवरैर्युतः। यस्ते युधि विजित्यारीञ्छोकं व्यपनयिष्यति
लवकरच काकुत्स्थ, श्रेष्ठ वानर आणि अस्वलांसह, येथे येईल; जो युद्धात तुझे शत्रू जिंकून तुझा दु:ख दूर करील.
एवमाश्वास्य वैदेहीं हनूमान् मारुतात्मजः। गमनाय मतिं कृत्वा वैदेहीमभ्यवादयत्
अशा प्रकारे वैदेहीला धीर देऊन, वायुपुत्र हनुमानाने परतीचा निर्धार केला आणि वैदेहीला नमस्कार केला.
राक्षसान् प्रवरान् हत्वा नाम विश्राव्य चात्मनः। समाश्वास्य च वैदेहीं दर्शयित्वा परं बलम्
श्रेष्ठ राक्षसांचा वध करून, आपले नाव सांगून, वैदेहीला धीर देऊन आणि आपली मोठी ताकद दाखवून,
नगरीमाकुलां कृत्वा वञ्चयित्वा च रावणम्। दर्शयित्वा बलं घोरं वैदेहीमभिवाद्य च
नगरीत गोंधळ माजवून, रावणाला फसवून, आपली भयंकर शक्ती दाखवून आणि वैदेहीला नमस्कार करून,
प्रतिगन्तुं मनश्चक्रे पुनर्मध्येन सागरम्। ततः स कपिशार्दूलः स्वामिसंदर्शनोत्सुकः
मधोमधून सागर पार करायचं ठरवलं; मग तो वानरांचा सिंह, आपल्या स्वामीचं दर्शन घेण्यासाठी आतुर झालेला,
आरुरोह गिरिश्रेष्ठमरिष्टमरिमर्दनः। तुङ्गपद्मकजुष्टाभिर्नीलाभिर्वनराजिभिः
शत्रूंचा संहार करणारा तो वानरश्रेष्ठ, उंच निळ्या वनांनी आणि फुललेल्या कमळांनी सजलेल्या, अरिष्ट नावाच्या उत्तम डोंगरावर चढला.
सोत्तरीयमिवाम्भोदैः शृङ्गान्तरविलम्बिभिः। बोध्यमानमिव प्रीत्या दिवाकरकरैः शुभैः
शिखरांमध्ये अडकलेल्या ढगांनी जणू वरचं वस्त्र घेतलं आहे, आणि तेजस्वी सूर्यकिरणांनी आनंदानं जागं केलं आहे असं वाटत होतं.
उन्मिषन्तमिवोद्धूतैर्लोचनैरिव धातुभिः। तोयौघनिःस्वनैर्मन्द्रैः प्राधीतमिव पर्वतम्
चमकणाऱ्या खनिजांनी जणू डोंगराची डोळे उघडली आहेत, आणि पाण्याच्या मंद गर्जनेने तो पर्वत जणू आनंदानं मंत्र म्हणतो आहे असं भासत होतं.
प्रगीतमिव विस्पष्टं नानाप्रस्रवणस्वनैः। देवदारुभिरुद्धूतैरूर्ध्वबाहुमिव स्थितम्
अनेक झऱ्यांच्या स्पष्ट आवाजांनी जणू गाणं गात आहे असं वाटत होतं, आणि वाऱ्याने हलणाऱ्या देवदारांच्या झाडांनी जणू हात वर करून उभा आहे असं दिसत होतं.
प्रपातजलनिर्घोषैः प्राक्रुष्टमिव सर्वतः। वेपमानमिव श्यामैः कम्पमानैः शरद्वनैः
धबधब्यांच्या गडगडाटाने सर्व बाजूंनी जणू हाक मारली जात आहे, आणि शरद ऋतूच्या वाऱ्यात हलणाऱ्या काळ्या जंगलांनी जणू तो डोंगर थरथरत आहे असं वाटत होतं.
वेणुभिर्मारुतोद्धूतैः कूजन्तमिव कीचकैः। निःश्वसन्तमिवामर्षाद् घोरैराशीविषोत्तमैः
वाऱ्याने हलणाऱ्या बांबूच्या आवाजाने जणू कूजन करत आहे, आणि भयंकर विषारी सर्पांच्या फुसफुसण्याने जणू रागाने उसासे टाकतो आहे असं वाटत होतं.
नीहारकृतगम्भीरैर्ध्यायन्तमिव गह्वरैः। मेघपादनिभैः पादैः प्रक्रान्तमिव सर्वतः
धुक्याने भरलेल्या खोल गुहांमुळे जणू ध्यानमग्न आहे असं वाटत होतं, आणि ढगांच्या पायासारख्या पायांनी सर्व बाजूंनी पुढे सरकत आहे असं भासत होतं.
जृम्भमाणमिवाकाशे शिखरैरभ्रमालिभिः। कूटैश्च बहुधा कीर्णं शोभितं बहुकन्दरैः
मेघांनी वेढलेल्या शिखरांनी जणू आकाशात तोंड उघडत आहे असं वाटत होतं, आणि अनेक कड्यांनी व असंख्य गुहांनी तो डोंगर शोभून दिसत होता.
सालतालैश्च कर्णैश्च वंशैश्च बहुभिर्वृतम्। लतावितानैर्विततैः पुष्पवद्भिरलंकृतम्
साळ, ताड, कर्ण आणि अनेक बांबूच्या झाडांनी वेढलेला, फुलांनी भरलेल्या वेलांच्या छत्रांनी सुंदरपणे सजलेला होता.
नानामृगगणैः कीर्णं धातुनिष्यन्दभूषितम्। बहुप्रस्रवणोपेतं शिलासंचयसंकटम्
नानाविध वन्य प्राण्यांनी भरलेला, खनिजांच्या प्रवाहांनी सजलेला, अनेक झऱ्यांनी युक्त आणि दगडांच्या गटांनी गच्च भरलेला होता.
महर्षियक्षगन्धर्वकिंनरोरगसेवितम्। लतापादपसम्बाधं सिंहाधिष्ठितकन्दरम्
महर्षी, यक्ष, गंधर्व, किन्नर आणि नाग यांनी वावरलेला, वेलांनी व झाडांनी दाटलेला, आणि सिंहांनी व्यापलेल्या गुहांनी युक्त असा तो डोंगर होता.