न चाप्यस्य कपेर्घाते कंचित् पश्याम्यहं गुणम्। तेष्वयं पात्यतां दण्डो यैरयं प्रेषितः कपिः
या वानराचा वध करण्यात मला काहीही चांगले दिसत नाही; ज्यांनी याला पाठवले, त्यांना शिक्षा द्यावी.
साधुर्वा यदि वासाधुः परैरेष समर्पितः। ब्रुवन् परार्थं परवान् न दूतो वधमर्हति
हा वानर चांगला असो वा वाईट, तो दुसऱ्यांच्या सांगण्यावरून आला आहे; दुसऱ्यांसाठी बोलणारा दूत कधीच वधास पात्र नसतो.
अपि चास्मिन् हते नान्यं राजन् पश्यामि खेचरम्। इह यः पुनरागच्छेत् परं पारं महोदधेः
राजन, या वानराचा वध केला तर, पुन्हा या मोठ्या समुद्राला ओलांडून इथे येईल असा दुसरा कोणीही मला दिसत नाही.
तस्मान्नास्य वधे यत्नः कार्यः परपुरंजय। भवान् सेन्द्रेषु देवेषु यत्नमास्थातुमर्हति
म्हणून, हे शत्रूंच्या नगरीवर विजय मिळवणारे, याच्या वधाचा प्रयत्न करू नका; तुम्ही देव आणि इंद्रांसह पुढे काय करायचे ते ठरवा.
अस्मिन् विनष्टे नहि भूतमन्यं पश्यामि यस्तौ नरराजपुत्रौ। युद्धाय युद्धप्रिय दुर्विनीता- वुद्योजयेद् वै भवता विरुद्धौ
जर हा वानर नष्ट झाला, तर त्या दोन युद्धप्रिय आणि हट्टी राजपुत्रांना तुझ्याविरुद्ध युद्धासाठी उभे करील असा दुसरा कोणीही मला दिसत नाही.
पराक्रमोत्साहमनस्विनां च सुरासुराणामपि दुर्जयेन। त्वया मनोनन्दन नैर्ऋतानां युद्धाय निर्नाशयितुं न युक्तम्
हे राक्षसांचा आनंद, देव-दानवांमध्ये शौर्य आणि उत्साह असलेल्यांमध्येही तू अजिंक्य आहेस; राक्षसांचा नाश करण्यासाठी युद्ध करणे तुझ्यासारख्या व्यक्तीस शोभत नाही.
हिताश्च शूराश्च समाहिताश्च कुलेषु जाताश्च महागुणेषु। मनस्विनः शस्त्रभृतां वरिष्ठाः कोपप्रशस्ताः सुभृताश्च योधाः
हे सर्व योद्धे धाडसी, बुद्धिमान आणि एकाग्र आहेत. हे मोठ्या घराण्यात जन्मलेले, उत्तम गुणांनी भरलेले आहेत. मनाने स्थिर, शस्त्रविद्येत पारंगत, रागावर ताबा ठेवणारे आणि योग्य प्रकारे जपलेले असे हे सर्व योद्धे आहेत.
तदेकदेशेन बलस्य तावत् केचित् तवादेशकृतोऽद्य यान्तु। तौ राजपुत्रावुपगृह्य मूढौ परेषु ते भावयितुं प्रभावम्
म्हणून, तुझ्या आज्ञेने सैन्याचा एक भाग आज जाऊन त्या दोघा राजपुत्रांना पकडावा, म्हणजे तुझी ताकद इतरांना दिसेल.
निशाचराणामधिपोऽनुजस्य विभीषणस्योत्तमवाक्यमिष्टम्। जग्राह बुद्ध्या सुरलोकशत्रु- र्महाबलो राक्षसराजमुख्यः
राक्षसांचा राजा, देवांचा शत्रू आणि बलवान रावणाने आपल्या धाकट्या भावाच्या, म्हणजे विभीषणाच्या, हे उत्तम आणि हितकारक बोल ऐकून ते मनापासून मान्य केले.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्विपञ्चाशः सर्गः ॥ ५.
या प्रकारे वाल्मीकी यांच्या पवित्र रामायणातील सुंदरकांडातील बावन्नावा सर्ग समाप्त झाला.
thumb|त्रिपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे त्रिपञ्चाशः सर्गः ॥५-
आता वाल्मीकी यांच्या पवित्र रामायणातील सुंदरकांडातील त्रेपन्नावा सर्ग ऐका.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा दशग्रीवो महात्मनः। देशकालहितं वाक्यं भ्रातुरुत्तरमब्रवीत्
ते शब्द ऐकून, दहा डोकी असलेला आणि महान आत्मा असलेला रावण, आपल्या भावाला त्या वेळेस आणि प्रसंगास योग्य असे उत्तर दिले.
सम्यगुक्तं हि भवता दूतवध्या विगर्हिता। अवश्यं तु वधायान्यः क्रियतामस्य निग्रहः
तू जे बोललास ते योग्य आहे; दूताचा वध निंदनीय आहे. पण त्याला दुसरी काहीतरी शिक्षा नक्कीच द्यायला हवी.
कपीनां किल लाङ्गूलमिष्टं भवति भूषणम्। तदस्य दीप्यतां शीघ्रं तेन दग्धेन गच्छतु
माकडांचा शेपटा हे त्यांचे भूषण मानले जाते, म्हणून त्याच्या शेपटाला लगेच आग लावा आणि ते जळलेले असताना त्याला सोडा.
ततः पश्यन्त्वमुं दीनमङ्गवैरूप्यकर्शितम्। सुमित्रज्ञातयः सर्वे बान्धवाः ससुहृज्जनाः
मग त्याचे नातेवाईक, मित्र आणि सगळे आप्तेष्ट त्याला अशा अवस्थेत, दुःखी आणि अंगाने विद्रूप झालेला, पाहू देत.
आज्ञापयद् राक्षसेन्द्रः पुरं सर्वं सचत्वरम्। लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन रक्षोभिः परिणीयताम्
राक्षसांचा राजा रावणाने आज्ञा दिली की, संपूर्ण नगरीने चौकांसह, त्या जळालेल्या शेपटासह त्याला राक्षसांनी फिरवावे.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राक्षसाः कोपकर्कशाः। वेष्टन्ते तस्य लाङ्गूलं जीर्णैः कार्पासिकैः पटैः
रावणाची आज्ञा ऐकून, रागाने कठोर झालेल्या राक्षसांनी त्याच्या शेपटाला जुन्या कापसाच्या फडक्यांनी घट्ट गुंडाळले.
संवेष्ट्यमाने लाङ्गूले व्यवर्धत महाकपिः। शुष्कमिन्धनमासाद्य वनेष्विव हुताशनम्
शेपटा गुंडाळली जात असताना, तो मोठा वानर अधिकच वाढू लागला, जणू काही वणव्यात वाळलेले लाकूड मिळाल्यावर आग वाढते.
तैलेन परिषिच्याथ तेऽग्निं तत्रोपपादयन्। लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन राक्षसांस्तानताडयत्
मग त्यांनी त्याच्या शेपटावर तेल ओतून आग पेटवली; त्या धगधगत्या शेपट्याने त्याने राक्षसांना फटकारले.
रोषामर्षपरीतात्मा बालसूर्यसमाननः। स भूयः संगतैः क्रूरै राक्षसैर्हरिपुङ्गवः
राग आणि अपमानाने भरलेला, चेहरा उगवत्या सूर्यासारखा तेजस्वी असलेला तो वानरांचा प्रमुख पुन्हा क्रूर राक्षसांनी वेढला गेला.
सहस्त्रीबालवृद्धाश्च जग्मुः प्रीतिं निशाचराः। निबद्धः कृतवान् वीरस्तत्कालसदृशीं मतिम्
राक्षस, त्यांच्या स्त्रिया, मुले आणि वृद्ध सगळे आनंदले; पण तो वीर बांधलेला असूनही त्या वेळेला योग्य असा विचार करू लागला.
कामं खलु न मे शक्ता निबद्धस्यापि राक्षसाः। छित्त्वा पाशान् समुत्पत्य हन्यामहमिमान् पुनः
खरंतर, हे राक्षस मला बांधूनही थांबवू शकत नाहीत; मी हे दोर कापून उडी मारून पुन्हा यांना सहज मारू शकतो.
यदि भर्तृहितार्थाय चरन्तं भर्तृशासनात्। निबध्नन्ते दुरात्मानो न तु मे निष्कृतिः कृता
मी माझ्या स्वामीच्या हितासाठी आणि त्याच्या आज्ञेने वागत असताना हे दुष्ट मला बांधतात, तरीही माझे काम अजून पूर्ण झालेले नाही.
सर्वेषामेव पर्याप्तो राक्षसानामहं युधि। किं तु रामस्य प्रीत्यर्थं विषहिष्येऽहमीदृशम्
युद्धात मी एकटाच सर्व राक्षसांना पुरेसा आहे; पण रामाच्या आनंदासाठी मी ही स्थिती सहन करीन.
लङ्का चारयितव्या मे पुनरेव भवेदिति। रात्रौ नहि सुदृष्टा मे दुर्गकर्मविधानतः
रात्रौ मला लंका नीट पाहता आली नाही, म्हणून मला पुन्हा एकदा लंका शोधून काढावी लागेल.
अवश्यमेव द्रष्टव्या मया लङ्का निशाक्षये। कामं बध्नन्तु मे भूयः पुच्छस्योद्दीपनेन च
नक्कीच, मला रात्र संपता लंका पाहायलाच हवी; हवे तर त्यांनी पुन्हा माझ्या शेपटीला बांधावे आणि पेटवावे.
पीडां कुर्वन्ति रक्षांसि न मेऽस्ति मनसः श्रमः। ततस्ते संवृताकारं सत्त्ववन्तं महाकपिम्
राक्षसांनी मला त्रास दिला, पण माझ्या मनाला थकवा आला नाही; म्हणूनच त्यांनी माझा रूप लपवलेला, पण धैर्यवान असा मोठा वानर पुढे नेला.
परिगृह्य ययुर्हृष्टा राक्षसाः कपिकुञ्जरम्। शङ्खभेरीनिनादैश्च घोषयन्तः स्वकर्मभिः
राक्षसांनी आनंदाने वानरांमधील गजराजाला पकडून नेले आणि शंख, भेरी यांच्या आवाजाने आपला पराक्रम जाहीर केला.
राक्षसाः क्रूरकर्माणश्चारयन्ति स्म तां पुरीम्। अन्वीयमानो रक्षोभिर्ययौ सुखमिरंदमः
क्रूर कृत्य करणारे राक्षस त्याला शहरभर फिरवत होते; राक्षसांच्या मागे मागे तो अजिंक्य वानर आरामात चालत होता.
हनूमांश्चारयामास राक्षसानां महापुरीम्। अथापश्यद् विमानानि विचित्राणि महाकपिः
हनुमानाला राक्षसांच्या मोठ्या नगरीत फिरवले गेले; तेव्हा त्या महान वानराने विविध रंगीबेरंगी राजवाडे पाहिले.