भ्राजमानं ततो दृष्ट्वा हनुमान् राक्षसेश्वरम्। मनसा चिन्तयामास तेजसा तस्य मोहितः
तेव्हा तेजाने झळकणाऱ्या राक्षसाधिपतीला पाहून, हनुमान त्याच्या तेजाने गोंधळून मनात विचार करू लागला.
अहो रूपमहो धैर्यमहो सत्त्वमहो द्युतिः। अहो राक्षसराजस्य सर्वलक्षणयुक्तता
वा! काय रूप! वा! काय धैर्य! वा! काय सामर्थ्य! वा! काय तेज! या राक्षसराजामध्ये सर्व गुण आहेत.
यद्यधर्मो न बलवान् स्यादयं राक्षसेश्वरः। स्यादयं सुरलोकस्य सशक्रस्यापि रक्षिता
जर अधर्माला इतकी ताकद नसती, तर हा राक्षसांचा स्वामी देवांच्या जगालाही, इंद्रासकट, रक्षण करणारा झाला असता.
अस्य क्रूरैर्नृशंसैश्च कर्मभिर्लोककुत्सितैः। सर्वे बिभ्यति खल्वस्माल्लोकाः सामरदानवाः
याच्या क्रूर आणि निर्दयी, लोकांना अप्रिय वाटणाऱ्या कृत्यांमुळे, सर्व लोक, देव आणि दानवही, याला खरोखर घाबरतात.
अयं ह्युत्सहते क्रुद्धः कर्तुमेकार्णवं जगत्। इति चिन्तां बहुविधामकरोन्मतिमान् कपिः। दृष्ट्वा राक्षसराजस्य प्रभावममितौजसः
हा जर रागावला, तर अख्ख्या जगाला एक समुद्र करू शकतो. अशा प्रकारे त्या अमाप तेजाच्या राक्षसराजाच्या सामर्थ्याचा अनुभव घेऊन, हुशार हनुमान मनात अनेक विचार करू लागला.
thumb|पञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे पञ्चाशः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडाचा पन्नासावा सर्ग ऐका.
तमुद्वीक्ष्य महाबाहुः पिङ्गाक्षं पुरतः स्थितम्। रोषेण महताऽऽविष्टो रावणो लोकरावणः
समोर उभा असलेला त्या बलवान, पिंगट डोळ्यांच्या रावणाला, जो जगाला भयभीत करणारा आहे, पाहून तो प्रचंड संतापाने भरून गेला.
शङ्काहतात्मा दध्यौ स कपीन्द्रं तेजसा वृतम्। किमेष भगवान् नन्दी भवेत् साक्षादिहागतः
संशयाने ग्रासलेले मन घेऊन, तेजाने झळकणाऱ्या वानरराजाकडे त्याने पाहिले आणि विचार केला, 'काय हा प्रत्यक्ष नंदीच येथे आला आहे का?'
येन शप्तोऽस्मि कैलासे मया प्रहसिते पुरा। सोऽयं वानरमूर्तिः स्यात्किंस्विद् बाणोऽपि वासुरः
'कैलासावर मी हसल्यामुळे ज्याने मला शाप दिला होता, तोच हा वानराच्या रूपात आला आहे का? की हा बाण आहे, किंवा एखादा असुर आहे?'
स राजा रोषताम्राक्षः प्रहस्तं मन्त्रिसत्तमम्। कालयुक्तमुवाचेदं वचो विपुलमर्थवत्
राजा, संतापाने डोळे लाल करून, योग्य वेळी मंत्र्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या प्रहस्ताला अर्थपूर्ण आणि मोठे असे शब्द म्हणाला.
दुरात्मा पृच्छ्यतामेष कुतः किं वास्य कारणम्। वनभङ्गे च कोऽस्यार्थो राक्षसानां च तर्जने
'हा दुष्ट कोण आहे, कुठून आला आहे, आणि त्याचा हेतू काय आहे, हे विचारा. वनाचा नाश का केला आणि राक्षसांना का धमकावले, हेही विचारा.'
मत्पुरीमप्रधृष्यां वै गमने किं प्रयोजनम्। आयोधने वा कं कार्यं पृच्छ्यतामेष दुर्मतिः
'माझ्या अभेद्य नगरीत येण्यामागे याचा काय उद्देश आहे, किंवा युद्धात याचे काय काम आहे, हे या दुष्ट बुद्धीच्या वानराला विचारा.'
रावणस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्तो वाक्यमब्रवीत्। समाश्वसिहि भद्रं ते न भीः कार्या त्वया कपे
रावणाचे शब्द ऐकून प्रहस्त म्हणाला, 'शांत राहा, तुझ्या कल्याणासाठी मी सांगतो, तुला काही भीती बाळगण्याची गरज नाही, वानरा.'
यदि तावत् त्वमिन्द्रेण प्रेषितो रावणालयम्। तत्त्वमाख्याहि मा ते भूद् भयं वानर मोक्ष्यसे
'जर तुला इंद्राने रावणाच्या निवासस्थानी पाठवले असेल, तर खरी गोष्ट सांग; घाबरू नकोस, वानरा, तुला सोडून दिले जाईल.'
यदि वैश्रवणस्य त्वं यमस्य वरुणस्य च। चारुरूपमिदं कृत्वा प्रविष्टो नः पुरीमिमाम्
'किंवा कुबेर, यम किंवा वरुण यांच्या वतीने हे आकर्षक रूप धारण करून तू आमच्या नगरीत आला असशील—'
विष्णुना प्रेषितो वापि दूतो विजयकाङ्क्षिणा। नहि ते वानरं तेजो रूपमात्रं तु वानरम्
'किंवा विजयाची इच्छा असलेल्या विष्णूने तुला पाठवले असेल, तरीही तू फक्त वानर नाहीस; तुझ्यातील तेज फक्त वानराचे नाही.'
तत्त्वतः कथयस्वाद्य ततो वानर मोक्ष्यसे। अनृतं वदतश्चापि दुर्लभं तव जीवितम्
'आता खरी गोष्ट सांग; मग तुला सोडले जाईल, वानरा. पण खोटे बोललास तर तुझे प्राण वाचवणे कठीण होईल.'
अथवा यन्निमित्तस्ते प्रवेशो रावणालये। एवमुक्तो हरिवरस्तदा रक्षोगणेश्वरम्
'किंवा, ज्या कारणासाठी तू रावणाच्या निवासात प्रवेश केला आहेस, ते काहीही असो.' असे विचारल्यावर, त्या वेळी वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या हनुमानाने राक्षसांच्या राजाला उत्तर दिले.
अब्रवीन्नास्मि शक्रस्य यमस्य वरुणस्य च। धनदेन न मे सख्यं विष्णुना नास्मि चोदितः
तो म्हणाला, 'मी इंद्र, यम किंवा वरुण यांचा मित्र नाही; ना मला कुबेर किंवा विष्णूने पाठवले आहे.'
जातिरेव मम त्वेषा वानरोऽहमिहागतः। दर्शने राक्षसेन्द्रस्य तदिदं दुर्लभं मया
'माझी जातच अशी आहे; मी वानर आहे आणि येथे आलो आहे. राक्षसांच्या राजाचे दर्शन, जे मिळणे कठीण आहे, ते मी मिळवले आहे.'
वनं राक्षसराजस्य दर्शनार्थं विनाशितम्। ततस्ते राक्षसाः प्राप्ता बलिनो युद्धकाङ्क्षिणः
'राक्षसराजाच्या दर्शनासाठी मी त्याचे वन नष्ट केले. त्यानंतर, युद्धाची इच्छा असलेले बलवान राक्षस आले.'
रक्षणार्थं च देहस्य प्रतियुद्धा मया रणे। अस्त्रपाशैर्न शक्योऽहं बद्धुं देवासुरैरपि
'स्वतःचा देह वाचवण्यासाठी मी रणांगणात प्रतिकार केला. मला शस्त्रांनी किंवा दोऱ्यांनी, देव किंवा असुर सुद्धा बांधू शकत नाहीत.'
पितामहादेष वरो ममापि हि समागतः। राजानं द्रष्टुकामेन मयास्त्रमनुवर्तितम्
'पितामहाच्या आज्ञेने मला हा वर मिळाला आहे. राजाला पाहण्याची इच्छा असल्याने मी शस्त्राचा स्वीकार केला.'
विमुक्तोऽप्यहमस्त्रेण राक्षसैस्त्वभिवेदितः। केनचिद् रामकार्येण आगतोऽस्मि तवान्तिकम्
'शस्त्रातून सुटूनही मला राक्षसांनी पकडले. रामाच्या काही कार्यासाठी मी तुझ्या समोर आलो आहे.'
दूतोऽहमिति विज्ञाय राघवस्यामितौजसः। श्रूयतामेव वचनं मम पथ्यमिदं प्रभो
राघवाच्या अमाप शक्तीचा दूत मी आहे, हे जाणून घ्या. प्रभो, माझे हे हितावह बोल ऐका.
thumb|एकपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे एकपञ्चाशः सर्गः ॥५-
पन्नासाव्या सर्गाचे ऐकणे आहे.
तं समीक्ष्य महासत्त्वं सत्त्ववान् हरिसत्तमः। वाक्यमर्थवदव्यग्रस्तमुवाच दशाननम्
त्या महान आत्म्याला पाहून, वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, धीर आणि स्थिर असलेल्या त्या वीराने, दशलोकांच्या राजाला अर्थपूर्ण असे बोल सांगितले.
अहं सुग्रीवसंदेशादिह प्राप्तस्तवान्तिके। राक्षसेश हरीशस्त्वां भ्राता कुशलमब्रवीत्
मी सुग्रीवाचा संदेश घेऊन तुझ्याकडे आलो आहे. राक्षसाधिपती, वानरांचा राजा, तुझा भाऊ, तुझी कुशलता विचारतो आहे.
भ्रातुः श्रृणु समादेशं सुग्रीवस्य महात्मनः। धर्मार्थसहितं वाक्यमिह चामुत्र च क्षमम्
सुग्रीव या महात्म्याच्या भावाचा संदेश ऐक. हे बोल धर्म आणि अर्थाने युक्त असून, या जगात आणि पुढेही योग्य आहे.
राजा दशरथो नाम रथकुञ्जरवाजिमान्। पितेव बन्धुर्लोकस्य सुरेश्वरसमद्युतिः
दशरथ नावाचा राजा होता, ज्याच्याकडे रथ, हत्ती आणि घोडे होते. तो सर्व लोकांचा मित्र होता, जणू काही वडीलच, आणि देवाधिपतीसारखा तेजस्वी होता.