स ददर्श महातेजा रावणः कपिसत्तमम्। रक्षोभिर्विकृताकारैः कृष्यमाणमितस्ततः
महातेजस्वी रावणाने विकृत रूप असलेल्या राक्षसांनी इकडून तिकडे ओढत नेणाऱ्या त्या वानरश्रेष्ठाला पाहिलं.
राक्षसाधिपतिं चापि ददर्श कपिसत्तमः। तेजोबलसमायुक्तं तपन्तमिव भास्करम्
वानरश्रेष्ठाने तेज आणि बलाने युक्त, सूर्याप्रमाणे तळपत असलेल्या राक्षसाधिपतीला देखील पाहिलं.
स रोषसंवर्तितताम्रदृष्टि- र्दशाननस्तं कपिमन्ववेक्ष्य। अथोपविष्टान् कुलशीलवृद्धान् समादिशत् तं प्रति मुख्यमन्त्रीन्
दशाननाने, रागाने डोळे लाल करून, त्या वानराकडे पाहिलं आणि आपल्या वंश-आचाराने वृद्ध आणि बसलेल्या मुख्य मंत्र्यांना त्याच्याबद्दल विचारण्याची आज्ञा दिली.
यथाक्रमं तैः स कपिश्च पृष्टः कार्यार्थमर्थस्य च मूलमादौ। निवेदयामास हरीश्वरस्य दूतः सकाशादहमागतोऽस्मि
मग त्यांनी योग्य रीतीने त्या वानराला त्याच्या कामाबद्दल आणि हेतूबद्दल विचारलं; त्याने सांगितलं, 'मी वानरराजाचा दूत म्हणून आलो आहे.'
thumb|एकोनपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे एकोनपञ्चाशः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडातील एकुणचाळिसावा सर्ग ऐका.
ततः स कर्मणा तस्य विस्मितो भीमविक्रमः। हनूमान् क्रोधताम्राक्षो रक्षोऽधिपमवैक्षत
मग भीषण पराक्रम असलेल्या हनुमानाने, रागाने डोळे लाल करून, त्या राक्षसाधिपतीकडे पाहिलं आणि त्याच्या कृत्याने तो आश्चर्यचकित झाला.
भ्राजमानं महार्हेण काञ्चनेन विराजता। मुक्ताजालवृतेनाथ मुकुटेन महाद्युतिम्
त्याने त्याला अत्यंत मौल्यवान सोन्याच्या मुकुटाने, मोत्यांच्या जाळ्याने वेढलेला आणि प्रचंड तेजाने उजळलेला पाहिलं.
वज्रसंयोगसंयुक्तैर्महार्हमणिविग्रहैः। हैमैराभरणैश्चित्रैर्मनसेव प्रकल्पितैः
वज्रासारख्या जोडांनी जुळलेली, महागड्या रत्नांनी बनलेली, सोन्याची आणि मनाने घडविल्यासारखी सुंदर अशी त्याची दागिने होती.
महार्हक्षौमसंवीतं रक्तचन्दनरूषितम्। स्वनुलिप्तं विचित्राभिर्विविधाभिश्च भक्तिभिः
महागड्या वस्त्रांनी मढवलेला, लाल चंदनाने अंगाला लेप लावलेला, आणि स्वतः वेगवेगळ्या सुवासिक उटण्यांनी अंगाला माखलेला.
विचित्रं दर्शनीयैश्च रक्ताक्षैर्भीमदर्शनैः। दीप्ततीक्ष्णमहादंष्ट्रं प्रलम्बं दशनच्छदैः
विचित्र आणि भयानक दिसणारा, रक्तासारख्या लाल डोळ्यांचा, मोठ्या तेजस्वी आणि धारदार दातांचा, लांब दातांच्या ओळींनी युक्त.
शिरोभिर्दशभिर्वीरो भ्राजमानं महौजसम्। नानाव्यालसमाकीर्णैः शिखरैरिव मन्दरम्
दहा डोकी असलेला तो वीर, प्रचंड तेजाने झळकणारा, जणू काही नानाविध सर्पांनी वेढलेले शिखर असलेला मंदार पर्वतच.
नीलाञ्जनचयप्रख्यं हारेणोरसि राजता। पूर्णचन्द्राभवक्त्रेण सबालार्कमिवाम्बुदम्
त्याच्या छातीवर चांदीच्या हाराने शोभलेला, काळ्या काजळाच्या ढगासारखा काळा, पूर्ण चंद्रासारख्या चेहऱ्याचा, जणू सूर्य आणि बालचंद्र असलेल्या पावसाळी मेघासारखा.
बाहुभिर्बद्धकेयूरैश्चन्दनोत्तमरूषितैः। भ्राजमानाङ्गदैर्भीमैः पञ्चशीर्षैरिवोरगैः
त्याच्या हातांवर सुंदर कडे आणि उत्तम चंदनाचा लेप, मोठ्या तेजस्वी कंकणांनी झळकणारे, जणू पाच फणांचा सर्पच.
महति स्फाटिके चित्रे रत्नसंयोगचित्रिते। उत्तमास्तरणास्तीर्णे सूपविष्टं वरासने
मोत्यांनी आणि रत्नांनी सजवलेल्या मोठ्या स्फटिकाच्या सुंदर आसनावर, उत्तम गादी-आसन घालून बसलेला.
अलंकृताभिरत्यर्थं प्रमदाभिः समन्ततः। वालव्यजनहस्ताभिरारात्समुपसेवितम्
सर्व बाजूंनी सुंदर दागिन्यांनी सजलेल्या स्त्रियांनी वेढलेला, दूरवरून वालव्यजन घेऊन सेवा करणाऱ्या स्त्रियांनी वेढलेला.
दुर्धरेण प्रहस्तेन महापार्श्वेन रक्षसा। मन्त्रिभिर्मन्त्रतत्त्वज्ञैर्निकुम्भेन च मन्त्रिणा
दुर्धर, प्रहस्त, महापार्श्व आणि निकुंभ हे मंत्रज्ञान असलेले मंत्री जवळ बसलेले.
उपोपविष्टं रक्षोभिश्चतुर्भिर्बलदर्पितम्। कृत्स्नं परिवृतं लोकं चतुर्भिरिव सागरैः
शक्तीचा गर्व असलेल्या चार राक्षसांनी वेढलेला, जणू चार समुद्रांनी वेढलेला संपूर्ण जगच.
मन्त्रिभिर्मन्त्रतत्त्वज्ञैरन्यैश्च शुभदर्शिभिः। आश्वास्यमानं सचिवैः सुरैरिव सुरेश्वरम्
मंत्रज्ञान असलेल्या मंत्र्यांनी आणि शुभदर्शी इतरांनी त्याला धीर देत, जणू देवांनी देवेंद्राला.
अपश्यद् राक्षसपतिं हनूमानतितेजसम्। वेष्टितं मेरुशिखरे सतोयमिव तोयदम्
हनुमानाने अतिशय तेजस्वी राक्षसांचा स्वामी, जणू मेरूच्या शिखरावर पावसाळी मेघ वेढल्यासारखा, पाहिला.
स तैः सम्पीड्यमानोऽपि रक्षोभिर्भीमविक्रमैः। विस्मयं परमं गत्वा रक्षोऽधिपमवैक्षत
त्या भयंकर पराक्रमी राक्षसांनी वेढूनही, हनुमान मोठ्या आश्चर्याने त्या राक्षसाधिपतीकडे पाहू लागला.
भ्राजमानं ततो दृष्ट्वा हनुमान् राक्षसेश्वरम्। मनसा चिन्तयामास तेजसा तस्य मोहितः
तेव्हा तेजाने झळकणाऱ्या राक्षसाधिपतीला पाहून, हनुमान त्याच्या तेजाने गोंधळून मनात विचार करू लागला.
अहो रूपमहो धैर्यमहो सत्त्वमहो द्युतिः। अहो राक्षसराजस्य सर्वलक्षणयुक्तता
वा! काय रूप! वा! काय धैर्य! वा! काय सामर्थ्य! वा! काय तेज! या राक्षसराजामध्ये सर्व गुण आहेत.
यद्यधर्मो न बलवान् स्यादयं राक्षसेश्वरः। स्यादयं सुरलोकस्य सशक्रस्यापि रक्षिता
जर अधर्माला इतकी ताकद नसती, तर हा राक्षसांचा स्वामी देवांच्या जगालाही, इंद्रासकट, रक्षण करणारा झाला असता.
अस्य क्रूरैर्नृशंसैश्च कर्मभिर्लोककुत्सितैः। सर्वे बिभ्यति खल्वस्माल्लोकाः सामरदानवाः
याच्या क्रूर आणि निर्दयी, लोकांना अप्रिय वाटणाऱ्या कृत्यांमुळे, सर्व लोक, देव आणि दानवही, याला खरोखर घाबरतात.
अयं ह्युत्सहते क्रुद्धः कर्तुमेकार्णवं जगत्। इति चिन्तां बहुविधामकरोन्मतिमान् कपिः। दृष्ट्वा राक्षसराजस्य प्रभावममितौजसः
हा जर रागावला, तर अख्ख्या जगाला एक समुद्र करू शकतो. अशा प्रकारे त्या अमाप तेजाच्या राक्षसराजाच्या सामर्थ्याचा अनुभव घेऊन, हुशार हनुमान मनात अनेक विचार करू लागला.
thumb|पञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे पञ्चाशः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडाचा पन्नासावा सर्ग ऐका.
तमुद्वीक्ष्य महाबाहुः पिङ्गाक्षं पुरतः स्थितम्। रोषेण महताऽऽविष्टो रावणो लोकरावणः
समोर उभा असलेला त्या बलवान, पिंगट डोळ्यांच्या रावणाला, जो जगाला भयभीत करणारा आहे, पाहून तो प्रचंड संतापाने भरून गेला.
शङ्काहतात्मा दध्यौ स कपीन्द्रं तेजसा वृतम्। किमेष भगवान् नन्दी भवेत् साक्षादिहागतः
संशयाने ग्रासलेले मन घेऊन, तेजाने झळकणाऱ्या वानरराजाकडे त्याने पाहिले आणि विचार केला, 'काय हा प्रत्यक्ष नंदीच येथे आला आहे का?'
येन शप्तोऽस्मि कैलासे मया प्रहसिते पुरा। सोऽयं वानरमूर्तिः स्यात्किंस्विद् बाणोऽपि वासुरः
'कैलासावर मी हसल्यामुळे ज्याने मला शाप दिला होता, तोच हा वानराच्या रूपात आला आहे का? की हा बाण आहे, किंवा एखादा असुर आहे?'
स राजा रोषताम्राक्षः प्रहस्तं मन्त्रिसत्तमम्। कालयुक्तमुवाचेदं वचो विपुलमर्थवत्
राजा, संतापाने डोळे लाल करून, योग्य वेळी मंत्र्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या प्रहस्ताला अर्थपूर्ण आणि मोठे असे शब्द म्हणाला.