तेन बद्धस्ततोऽस्त्रेण राक्षसेन स वानरः। अभवन्निर्विचेष्टश्च पपात च महीतले
त्या राक्षसाच्या अस्त्राने बांधला गेल्यावर तो वानर हालचाल करू शकला नाही आणि जमिनीवर कोसळला.
ततोऽथ बुद्ध्वा स तदस्त्रबन्धं प्रभोः प्रभावाद् विगताल्पवेगः। पितामहानुग्रहमात्मनश्च विचिन्तयामास हरिप्रवीरः
मग त्या अस्त्रबद्धतेची जाणीव होऊन, प्रभूच्या सामर्थ्यामुळे आपली शक्ती कमी झाली आहे आणि आजोबांचा वर आठवून, तो श्रेष्ठ वानर विचार करू लागला.
ततः स्वायम्भुवैर्मन्त्रैर्ब्रह्मास्त्रं चाभिमन्त्रितम्। हनूमांश्चिन्तयामास वरदानं पितामहात्
मग हनुमानाने ब्रह्मदेवाने दिलेला वर आणि ब्रह्माच्या मंत्रांनी सिद्ध केलेले ब्रह्मास्त्र याचा विचार केला.
न मेऽस्य बन्धस्य च शक्तिरस्ति विमोक्षणे लोकगुरोः प्रभावात्। इत्येवमेवं विहितोऽस्त्रबन्धो मयाऽऽत्मयोनेरनुवर्तितव्यः
जगाच्या गुरूच्या सामर्थ्यामुळे मला या बंधनातून सुटण्याची शक्ती नाही. म्हणूनच हे अस्त्रबद्धन झाले आहे आणि मला स्वयंभूच्या इच्छेनुसार वागले पाहिजे.
स वीर्यमस्त्रस्य कपिर्विचार्य पितामहानुग्रहमात्मनश्च। विमोक्षशक्तिं परिचिन्तयित्वा पितामहाज्ञामनुवर्तते स्म
कपीने अस्त्राच्या शक्तीचा, आजोबांच्या कृपेचा आणि आपल्या सामर्थ्याचा विचार करून, मुक्त होण्याची क्षमता तपासली आणि आजोबांच्या आज्ञेचे पालन केले.
अस्त्रेणापि हि बद्धस्य भयं मम न जायते। पितामहमहेन्द्राभ्यां रक्षितस्यानिलेन च
अस्त्राने बांधला गेलो तरी मला भीती वाटत नाही, कारण ब्रह्मदेव, महेंद्र आणि वायूदेव यांच्या संरक्षणाखाली आहे.
ग्रहणे चापि रक्षोभिर्महन्मे गुणदर्शनम्। राक्षसेन्द्रेण संवादस्तस्माद् गृह्णन्तु मां परे
राक्षसांनी पकडल्यावर माझ्या गुणांचा परिचय होईल; राक्षसराजाशी संवाद होईल. म्हणून इतरांनी मला पकडावे.
स निश्चितार्थः परवीरहन्ता समीक्ष्यकारी विनिवृत्तचेष्टः। परैः प्रसह्याभिगतैर्निगृह्य ननाद तैस्तैः परिभर्त्स्यमानः
ठाम निश्चयाने, शत्रूंचा संहार करणारा आणि विचारपूर्वक हालचाल थांबवून, जे बलपूर्वक आले त्यांनी त्याला पकडले, आणि ते अपमान करत असताना तो मोठ्याने गर्जना करू लागला.
ततस्ते राक्षसा दृष्ट्वा विनिश्चेष्टमरिंदमम्। बबन्धुः शणवल्कैश्च द्रुमचीरैश्च संहतैः
मग त्या राक्षसांनी, हालचाल न करणाऱ्या शत्रूविजयाला पाहून, त्याला शेणाच्या दोऱ्यांनी आणि झाडाच्या सालींनी घट्ट बांधले.
स रोचयामास परैश्च बन्धं प्रसह्य वीरैरभिगर्हणं च। कौतूहलान्मां यदि राक्षसेन्द्रो द्रष्टुं व्यवस्येदिति निश्चितार्थः
त्याने इतरांनी केलेले बंधन आणि त्यांच्या तिरस्काराला स्वीकारले, आणि नक्कीच विचार केला की, 'राक्षसराज जर कुतूहलाने मला पाहू इच्छित असेल तर.'
स बद्धस्तेन वल्केन विमुक्तोऽस्त्रेण वीर्यवान्। अस्त्रबन्धः स चान्यं हि न बन्धमनुवर्तते
तो वीर त्या झाडाच्या सालीने बांधला गेला होता, पण शस्त्राच्या बंधनातून आपल्या सामर्थ्याने मुक्त झाला. शस्त्राचं बंधन दुसऱ्या कोणत्याही बंधनानंतर टिकत नाही.
अथेन्द्रजित् तं द्रुमचीरबद्धं विचार्य वीरः कपिसत्तमं तम्। विमुक्तमस्त्रेण जगाम चिन्ता- मन्येन बद्धोऽप्यनुवर्ततेऽस्त्रम्
मग इंद्रजिताने त्या झाडाच्या सालीने बांधलेल्या आणि शस्त्राच्या बंधनातून सुटलेल्या त्या वानरश्रेष्ठाचा विचार केला आणि मनात म्हणाला, 'दुसऱ्या बंधनात असतानाही शस्त्राचं बंधन काही काळ टिकतं.'
अहो महत् कर्म कृतं निरर्थं न राक्षसैर्मन्त्रगतिर्विमृष्टा। पुनश्च नास्त्रे विहतेऽस्त्रमन्यत् प्रवर्तते संशयिताः स्म सर्वे
अरे, मोठं कार्य केलं, पण ते व्यर्थ झालं; राक्षसांनी मंत्राच्या शक्तीचा विचारच केला नाही. पुन्हा, एकदा शस्त्र निष्प्रभ झालं की दुसरं शस्त्र चालत नाही; आपण सगळेच शंका घेत आहोत.
अस्त्रेण हनुमान् मुक्तो नात्मानमवबुध्यते। कृष्यमाणस्तु रक्षोभिस्तैश्च बन्धैर्निपीडितः
हनुमान शस्त्राच्या बंधनातून सुटला, पण त्याला स्वतःची जाणीवच नव्हती; राक्षसांनी त्याला ओढत नेलं आणि त्या बंधनांनी त्याला त्रास दिला.
हन्यमानस्ततः क्रूरै राक्षसैः कालमुष्टिभिः। समीपं राक्षसेन्द्रस्य प्राकृष्यत स वानरः
मग त्या क्रूर राक्षसांनी घातक मुठीने मारत, त्या वानराला राक्षसांच्या राजाच्या जवळ नेलं.
अथेन्द्रजित् तं प्रसमीक्ष्य मुक्त- मस्त्रेण बद्धं द्रुमचीरसूत्रैः। व्यदर्शयत् तत्र महाबलं तं हरिप्रवीरं सगणाय राज्ञे
मग इंद्रजिताने त्याला शस्त्राच्या बंधनातून सुटलेला, पण झाडाच्या सालीने बांधलेला पाहून, त्या बलवान वानरवीराला त्याच्या साथीदारांसह राजाला दाखवलं.
तं मत्तमिव मातङ्गं बद्धं कपिवरोत्तमम्। राक्षसा राक्षसेन्द्राय रावणाय न्यवेदयन्
राक्षसांनी त्या वानरश्रेष्ठाला, जो उन्मत्त हत्तीप्रमाणे रागावलेला आणि बांधलेला होता, रावणाकडे जाऊन सांगितलं.
कोऽयं कस्य कुतो वापि किं कार्यं कोऽभ्युपाश्रयः। इति राक्षसवीराणां दृष्ट्वा संजज्ञिरे कथाः
हा कोण आहे? कुणाचा आहे? कुठून आला? याचं उद्दिष्ट काय? याचा आधार कोण? असं पाहून राक्षसवीरांमध्ये चर्चा सुरू झाली.
हन्यतां दह्यतां वापि भक्ष्यतामिति चापरे। राक्षसास्तत्र संक्रुद्धाः परस्परमथाब्रुवन्
त्याला मारून टाका, जाळून टाका, किंवा खाऊन टाका! असं काही संतप्त राक्षसांनी एकमेकांशी बोलून सांगितलं.
अतीत्य मार्गं सहसा महात्मा स तत्र रक्षोऽधिपपादमूले। ददर्श राज्ञः परिचारवृद्धान् गृहं महारत्नविभूषितं च
तो महात्मा झपाट्याने मार्ग ओलांडून, तिथे राक्षसाधिपतीच्या पायाशी उभा राहिला; त्याने राजाचे वृद्ध सेवक आणि मोठ्या रत्नांनी सजलेलं घर पाहिलं.
स ददर्श महातेजा रावणः कपिसत्तमम्। रक्षोभिर्विकृताकारैः कृष्यमाणमितस्ततः
महातेजस्वी रावणाने विकृत रूप असलेल्या राक्षसांनी इकडून तिकडे ओढत नेणाऱ्या त्या वानरश्रेष्ठाला पाहिलं.
राक्षसाधिपतिं चापि ददर्श कपिसत्तमः। तेजोबलसमायुक्तं तपन्तमिव भास्करम्
वानरश्रेष्ठाने तेज आणि बलाने युक्त, सूर्याप्रमाणे तळपत असलेल्या राक्षसाधिपतीला देखील पाहिलं.
स रोषसंवर्तितताम्रदृष्टि- र्दशाननस्तं कपिमन्ववेक्ष्य। अथोपविष्टान् कुलशीलवृद्धान् समादिशत् तं प्रति मुख्यमन्त्रीन्
दशाननाने, रागाने डोळे लाल करून, त्या वानराकडे पाहिलं आणि आपल्या वंश-आचाराने वृद्ध आणि बसलेल्या मुख्य मंत्र्यांना त्याच्याबद्दल विचारण्याची आज्ञा दिली.
यथाक्रमं तैः स कपिश्च पृष्टः कार्यार्थमर्थस्य च मूलमादौ। निवेदयामास हरीश्वरस्य दूतः सकाशादहमागतोऽस्मि
मग त्यांनी योग्य रीतीने त्या वानराला त्याच्या कामाबद्दल आणि हेतूबद्दल विचारलं; त्याने सांगितलं, 'मी वानरराजाचा दूत म्हणून आलो आहे.'
thumb|एकोनपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे एकोनपञ्चाशः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडातील एकुणचाळिसावा सर्ग ऐका.
ततः स कर्मणा तस्य विस्मितो भीमविक्रमः। हनूमान् क्रोधताम्राक्षो रक्षोऽधिपमवैक्षत
मग भीषण पराक्रम असलेल्या हनुमानाने, रागाने डोळे लाल करून, त्या राक्षसाधिपतीकडे पाहिलं आणि त्याच्या कृत्याने तो आश्चर्यचकित झाला.
भ्राजमानं महार्हेण काञ्चनेन विराजता। मुक्ताजालवृतेनाथ मुकुटेन महाद्युतिम्
त्याने त्याला अत्यंत मौल्यवान सोन्याच्या मुकुटाने, मोत्यांच्या जाळ्याने वेढलेला आणि प्रचंड तेजाने उजळलेला पाहिलं.
वज्रसंयोगसंयुक्तैर्महार्हमणिविग्रहैः। हैमैराभरणैश्चित्रैर्मनसेव प्रकल्पितैः
वज्रासारख्या जोडांनी जुळलेली, महागड्या रत्नांनी बनलेली, सोन्याची आणि मनाने घडविल्यासारखी सुंदर अशी त्याची दागिने होती.
महार्हक्षौमसंवीतं रक्तचन्दनरूषितम्। स्वनुलिप्तं विचित्राभिर्विविधाभिश्च भक्तिभिः
महागड्या वस्त्रांनी मढवलेला, लाल चंदनाने अंगाला लेप लावलेला, आणि स्वतः वेगवेगळ्या सुवासिक उटण्यांनी अंगाला माखलेला.
विचित्रं दर्शनीयैश्च रक्ताक्षैर्भीमदर्शनैः। दीप्ततीक्ष्णमहादंष्ट्रं प्रलम्बं दशनच्छदैः
विचित्र आणि भयानक दिसणारा, रक्तासारख्या लाल डोळ्यांचा, मोठ्या तेजस्वी आणि धारदार दातांचा, लांब दातांच्या ओळींनी युक्त.